ATV

Author: K.B.

  • Toka drejt 10 miliardëve, pesha e rëndë e mbipopullimit

    Toka drejt 10 miliardëve, pesha e rëndë e mbipopullimit

    Në vitin 2026, popullsia globale ka arritur në rreth 8.3 miliardë banorë, një shifër katër herë më e lartë krahasuar me një shekull më parë. Ky rekord historik nuk përbën një kulm, por një etapë të ndërmjetme në një trajektore që pritet të vazhdojë përgjatë gjithë shekullit XXI, me pasoja të thella për qëndrueshmërinë e planetit.

    U deshën mijëra vjet që popullsia botërore të arrinte 1 miliard banorë në fillim të shekullit XIX (1804). Më pas, ritmet u përshpejtuan ndjeshëm, 123 vjet për të arritur në 2 miliardë, vetëm 47 vjet për t’u dyfishuar në 4 miliardë në vitin 1974, dhe rreth 12 vjet për çdo miliard shtesë në dekadat pasuese.

    Sot, popullsia globale është pesëfishuar krahasuar me fillimin e shekullit XX. Sipas projeksioneve të Kombeve të Bashkuara, ajo pritet të arrijë rreth 10 miliardë deri në vitin 2060, të kulmojë në 10.3 miliardë në vitin 2084 dhe më pas të shënojë një rënie të lehtë deri në fund të shekullit.

    Një hartë e re demografike

    Rritja e shpejtë nuk ka qenë uniforme. Përkundrazi, ajo ka ndryshuar ndjeshëm shpërndarjen gjeografike të popullsisë botërore.

    Në fillim të shekullit XX, Evropa përbënte rreth 25% të popullsisë globale, ndërsa Afrika vetëm 8%. Deri në fund të shekullit XXI, parashikohet që Afrika të arrijë në 37%, ndërsa Evropa të bjerë në vetëm 6%.

    Azia, e cila historikisht ka qenë epiqendra demografike me rreth 60% të popullsisë botërore, pritet të bjerë në rreth 45%. Ndërkohë, Amerika Latine dhe Karaibet, Amerika e Veriut dhe Oqeania mbeten relativisht të qëndrueshme, me përqindje njëshifrore.

    Miti i “krizës së lindshmërisë”

    Ndërsa popullsia globale vazhdon të rritet, debati publik shpesh dominohet nga shqetësimet për rënien e lindshmërisë në shumë vende. Mbi gjysma e shteteve kanë norma fertiliteti nën nivelin e zëvendësimit, çka çon në plakje demografike dhe në disa raste në tkurrje të popullsisë.

    Megjithatë, ky fenomen shpesh paraqitet në mënyrë alarmiste.

    Termat si “krizë demografike” apo “kolaps i popullsisë” përdoren për të përshkruar një realitet që, në disa aspekte, mund të sjellë edhe përfitime, si lehtësim i presionit mbi mjedisin apo përmirësim i kushteve për gratë dhe familjet punonjëse.

    Një pjesë e ekonomistëve tradicionalë dhe aktorëve politikë argumentojnë se rritja e popullsisë është e domosdoshme për zhvillimin ekonomik, pasi rrit fuqinë punëtore dhe konsumin. Por kritikët theksojnë se ky këndvështrim shpesh injoron kostot reale sociale dhe mjedisore të një popullsie në rritje të pakontrolluar.

    Mbipopullimi dhe kriza klimatike

    Në sfondin e krizave mjedisore dhe klimatike, dimensioni demografik shpesh anashkalohet. Megjithatë, një planet me mbi 8 miliardë njerëz, dhe në rritje, ushtron presion të jashtëzakonshëm mbi burimet natyrore.

    Rritja e popullsisë lidhet drejtpërdrejt me përshpejtimin e ndryshimeve klimatike, shkatërrimin e ekosistemeve, humbjen e biodiversitetit dhe rritjen e pasigurisë ushqimore. Sipas vlerësimeve të fundit ndërkombëtare, pothuajse gjysma e specieve migratore në botë janë në rënie për shkak të aktivitetit njerëzor.

    Një tjetër sinjal alarmues vjen nga shkrirja e akullnajave në Antarktidë. Akullnaja Thwaites, e konsideruar si një nga më të rrezikshmet, po shkrihet me ritme shqetësuese. Kolapsi i saj i mundshëm mund të rrisë nivelin global të deteve me rreth gjysmë metri në dekadat e ardhshme, duke rrezikuar dhjetëra miliona njerëz në zonat bregdetare./tvklan.al

  • ​Dita Ndërkombëtare e Romëve

    ​Dita Ndërkombëtare e Romëve

    Dita Ndërkombëtare e Romëve është një kremtim i historisë, traditave dhe kulturës rome, ashtu si edhe thirrje për përfshirje sociale.

    Kjo ditë synon gjithashtu të rrisë ndërgjegjësimin mbi sfidat me të cilat përballen komunitetet Rome në të gjithë botën.

    Kjo ditë është deklaruar zyrtarisht në vitin 1990 në Poloni gjatë Kongresit të katërt të Unionit Ndërkombëtar Rom, në nderim të takimit të parë ndërkombëtar të përfaqësuesve romë i mbajtur në prill të vitit 1971.

    Romët kanë zhvilluar traditat e tyre në muzikë, poezi, kërcim dhe pikturë. Muzika tradicionale rome është ndoshta pjesa më e njohur e kulturës rome. Muzika e tyre ka influencuar kompozitorët e muzikës klasike të tillë si Franz Liszt dhe Johannes Brahams. Violina, kitara she klarineta janë instrumentet e preferuara të muzikantëve romë.

    Kërcimi tradicional është një tjetër element i rëndësishëm i kulturës rome, ka ruajtur elemente nga India, ashtu siç edhe ka përfshirë elemente nga kultura e vendeve në të cilat romët kanë jetuar. Kërcimi Flamengo përfaqëson shembullin më të dukshëm të kontributit të romëve në stilin e përgjithshëm të kërcimeve.

    Gjuha rome është ruajtur mirë dhe flitet në të gjithë botën në dialekte të ndryshme. Vitet e fundit shumë studiues kanë punuar për ta standardizuar gjuhën rome duke prodhuar abetare dhe fjalorë.

    Analizat gjuhësore kanë treguar se ajo është shumë e ngjashme me gjuhët e folura në Indinë qendrore dhe veriore, dhe kjo lidhje gjuhësore besohet se dëshmon origjinën gjeografike të romëve.

    Romët kanë shkëlqyer edhe në punimet artizanale si në punimin e metalit, qëndisjen dhe gdhendjen e bizhuterive. Shportat e kashtës të punuara me dorë janë një tjetër produkt tipik i romëve.

    Veshjet tradicionale përdoren akoma gjerësisht në disa komunitete rome, ku gratë veshin fund të gjatë të lidhur në të majtë të belit, një bluzë dekolte, një jelek bolero, një përparëse dhe vathë me ngjyra.

    Flamuri rom është flamuri ndërkombëtar i romëve. Ai është krijuar nga Unioni i Përgjithshëm i Romëve në Rumani në vitin 1933 dhe u miratua nga përfaqësuesit ndërkombëtar romë në vitin 1971.

    Ngjyra blu simbolizon qiellin, ndërsa jeshilja përfaqëson tokën dhe të korrat. Flamuri mban gjithashtu një rrotë të kuqe (chakra) në kujtim të origjinës indiane të romëve, e cila simbolizon zjarrin, lëvizjen dhe progresin.

  • Gjyqi për Metën, ish-presidenti shqiptar kërkon shfuqizimin e masës ‘arrest në burg’

    Gjyqi për Metën, ish-presidenti shqiptar kërkon shfuqizimin e masës ‘arrest në burg’

    Sot në Gjykatën Kushtetuese do të mbahet gjyqi për ish-presidentin e Shqipërisë, Ilir Meta, i cili ndodhet në burg.

    Siç raportojnë mediat në Shqipëri, kreu i Partisë së Lirisë kërkon shfuqizim të masës së sigurisë ‘arrest në burg’.

    Po ashtu, mësohet se seanca do të nisë në orën 11:00.

  • Gmail lejon ndryshimin e adresës së emailit

    Gmail lejon ndryshimin e adresës së emailit

    Google ka nisur një përditësim të madh që do t’u mundësojë përdoruesve të ndryshojnë adresat e tyre të Gmail — një veçori shumë e pritur dhe tepër praktike.

    Sipas njoftimit zyrtar, përdoruesit mund të ndryshojnë tani emrin e llogarisë së tyre Google (pjesa para @gmail.com), që përdoret për shërbime si Gmail, Photos, Drive dhe të tjera.

    Një avantazh kryesor është se adresa e vjetër e emailit do të vazhdojë të funksionojë paralelisht me adresën e re. Kjo do të thotë se të gjitha mesazhet e dërguara në secilën adresë do të mbërrijnë në inbox, duke siguruar që të mos humbasë asgjë. Google garanton gjithashtu se të dhënat e llogarisë — përfshirë fotot, mesazhet e mëparshme dhe email-et e ruajtura — do të mbeten të paprekura.

    Aktualisht, përditësimi është i disponueshëm vetëm për përdoruesit në Shtetet e Bashkuara, që do të thotë se ata në Mbretërinë e Bashkuar dhe vende të tjera do të duhet të presin.

    Përdoruesit në SHBA mund të kontrollojnë nëse funksioni ka arritur llogarinë e tyre duke ndjekur këto hapa:

    Hape cilësimet e Google Account dhe zgjidh “Personal info”.

    Shto Email, pastaj “Google Account email”.

    Nëse shfaqet opsioni për të ndryshuar emailin e llogarisë, zgjidh atë dhe krijo një emër unik të ri.

    Google sqaron: “Adresa juaj e vjetër do të mbetet automatikisht si alternativë, kështu që nuk ka nevojë të shqetësoheni për humbjen e aksesit. Mbani mend vetëm se mund të krijoni një adresë të re një herë çdo 12 muaj.”

    Shpresojmë që përdoruesit në Mbretërinë e Bashkuar të kenë mundësi të ndryshojnë gjithashtu llogaritë e tyre në të ardhmen. Nëse jeni në SHBA, kontrolloni cilësimet për të parë nëse veçoria e re është tashmë aktive për ju.

  • Google Maps tregon sa vonë po vonohet autobusi juaj

    Google Maps tregon sa vonë po vonohet autobusi juaj

    Pritja për një autobus mund të bëhet më pak e pasigurt falë një funksionaliteti të ri të Google Maps që tregon lëvizjen e autobusëve në kohë reale.

    Në qytete dhe fshatra, pritja e autobusëve shpesh është e paqartë dhe autobusët anullohen pa shpjegim. Situata në Londër nuk është shumë më e mirë, me shpejtësi mesatare më të ulëta, rrugë të ndryshuara dhe më pak pasagjerë.

    Tani, udhëtimi me autobus bëhet më i parashikueshëm me opsionin e ri të gjurmimit të drejtpërdrejtë nga Google Maps, i cili lejon pasagjerët të ndjekin çdo autobus kudo në Angli, përfshirë jashtë Londrës. Funksionon si aplikacionet e transportit me taksi ose ato të dorëzimit të ushqimit, duke treguar në kohë reale se sa afër është autobusi tek stacioni.

    Ky gjurmues filloi sot si pjesë e një iniciative të Departamentit të Transportit dhe Google, duke i dhënë fund nevojës për të “gjetur se kur do të vijë autobusi”, tha Sekretarja e Transportit Heidi Alexander.

    Ndryshe nga disa aplikacione të tjera, kjo është hera e parë që Google Maps e integron këtë funksion në platformën e tij, e cila ka miliona përdorues në Britani çdo ditë.

    Reagimet në rrjetet sociale kanë qenë pozitive. Një përdorues shkroi: “Si Sheffielder që duhet të gjej oraret e autobusëve çdo të shtunë – kjo është përditësimi më i mirë dhe iniciativa më e mirë që qeveria ka bërë. Ndihem si një londinez me privilegje. E dua këtë.” Një tjetër shtoi: “Tani bëni të njëjtën gjë edhe për trenat.”

    Sekretarja e Transportit tha: “Pasagjerët nuk duhet të jenë në pritje duke menduar se kur do të vijë autobusi, pavarësisht nga vendndodhja e tyre. Bashkëpunimi me Google sjell gjurmimin e drejtpërdrejtë të autobusëve në më shumë zona të Anglisë për herë të parë.”

    Sarah-Jayne Williams, Drejtoreshë e Partneriteteve Gjeografike në Google Maps, shtoi se ky funksion u jep “miliona pasagjerëve sigurinë për të planifikuar udhëtimet e tyre me saktësi”.

    Ndërsa londinezët kanë pasur fatin të kenë tabelat e informacionit të nisjes së autobusëve në kohë reale nga TfL, situata është më e vështirë në zonat rurale dhe gjysmë-rurale ku shërbimet e autobusëve janë të reduktuara.

    Gjithashtu, qeveria ka bllokuar rritjen e çmimeve të biletave të autobusëve deri vitin e ardhshëm. Një kufi kombëtar prej 3 £ për një biletë të vetme do të vlejë jashtë Londrës deri në mars 2027, duke zëvendësuar kufirin e mëparshëm prej 2 £.

    Në Londër, çmimet e biletave do të mbeten të pandryshuara deri më 5 korrik 2026, me tarifën pay-as-you-go prej 1,75 £ për një adult, që lejon udhëtime të pakufizuara me autobus për një orë nga momenti i parë i përdorimit.

  • Britanikja grumbullon koleksionin më të madh të videolojërave ‘Tomb Raider’

    Britanikja grumbullon koleksionin më të madh të videolojërave ‘Tomb Raider’

    Një grua britanike tregoi dashurinë e saj për serinë e saj të preferuar të videolojërave, duke fituar rekordin botëror Guinness për koleksionin më të madh të lojërave Tomb Raider.

    Amy Dyson, rekordi botëror i së cilës përkon me 30-vjetorin e lojës së parë Tomb Raider, zotëron 291 kopje unike të lojërave në ekskluzivitet, duke përfshirë edicione speciale, të njëjtën lojë për konsola të veçanta dhe versione në gjuhë të huaja.

    “Fillova të luaja Tomb Raider rreth moshës gjashtë vjeç dhe ishte absolutisht interesante që kishte një lojë që kishte një protagoniste femër dhe ajo ishte një personazh i fortë”, tha Dyson për Guinness World Records.

    “Ishte zgjidhja e enigmës dhe kjo ndarje midis llojit të lojërave që luante vëllai im dhe një që ndihej unike për mua”, shtoi ajo.

    Dyson ia mori rekordin koleksionistit spanjoll Alejandro Cambronero Albaladejo, koleksioni i të cilit u numërua në 215 në vitin 2017.

    Ajo tha se videolojërat e ndihmojnë të përballet me çrregullimin funksional neurologjik, i cili bën që ajo të përjetojë simptoma duke përfshirë mjegullimin e trurit, tik-takët, dridhjet dhe paralizën.

    “Tomb Raider më ndihmon gjithmonë të iki. Pra, sa herë që kam një sulm ose nuk ndihem mirë dhe më duhet të marr një ditë pushim nga puna, menjëherë kthehem te Tomb Raider sepse më ndihmon të rifreskoj trurin tim”, tha ajo.

    “Është diçka me të cilën jam e familjarizuar, kështu që mund të rifunksionojë modelin e të menduarit”, shtoi ajo.

  • Si mund të parashikojë teknologjia e re e inteligjencës artificiale gropat përpara se t’i hasni ato?

    Si mund të parashikojë teknologjia e re e inteligjencës artificiale gropat përpara se t’i hasni ato?

    Në këtë epokë digjitale, inxhinierët e makinave po vazhdojnë të gjejnë mënyra inovative për të përmirësuar atë që mbështet të gjitha automjetet rrugore, shasinë.

    Për këtë qëllim, ZF ka shfaqur strategjinë e saj Shasia 2.0, e cila kombinon harduerin inteligjent, inteligjencën artificiale dhe softuerin për të përmirësuar funksionalitetin, dhe në CES muajin e kaluar prezantoi dy karakteristika të reja. Njëra ishte Reduktimi Aktiv i Zhurmës dhe tjetra AI Road Sense.

    AI Road Sense është projektuar për të vlerësuar sipërfaqen e rrugës përpara makinës dhe për të bërë rregullime të shpejta në cilësimet e pezullimit, duke konfiguruar në mënyrë delikate konfigurimin e shasisë për t’u përballur më mirë me të ardhmen e saj të afërt.

    Ka pasur një sasi të konsiderueshme kërkimesh në industri për përdorimin e sistemeve në bord për të ‘lexuar’ sipërfaqen e rrugës dhe për të zbuluar ose kushtet në ndryshim për shkak të shiut, borës ose akullit ose cilësinë e vetë sipërfaqes së rrugës.

    Instituti i Kërkimeve Honda USA, për shembull, drejtoi një skemë pilot për një sistem monitorimi të gjendjes së rrugës. Ideja ishte të përdoreshin detajet e vendndodhjes GPS dhe të dhënat nga sensorë të tillë, si kamerat për të mbledhur informacion mbi gjendjen e rrugës dhe për ta ndarë atë në mënyrë anonime me autoritetet rrugore që kujdesen për mirëmbajtjen e rrugëve.

    Nexteer Automotive, në bashkëpunim me Tactile Mobility, fitoi një Çmim Inovacioni CES në vitin 2023 për Softuerin e saj të Zbulimit të Rrugës, i cili mbledh të dhëna në kohë reale për fërkimin rrugor nëpërmjet sensorëve virtualë dhe, duke përdorur IA-në, i cakton ato kategorive të ndryshme të gjendjes së rrugës si ‘e thatë’, ‘akull’ ose ‘e lagësht’.

    Këto të dhëna më pas dërgohen në cloud, ku mund të ndahen me automjetet pasuese, duke i njoftuar ata për kushtet përpara.

    Në vitin 2016, JLR prezantoi hulumtimin e saj mbi një sistem identifikimi të sipërfaqes si pjesë e programit të saj më të gjerë të Teknologjisë së Autonomisë Off Road.

    Duke përdorur një kombinim të radarit dhe sensorëve tejzanor për të skanuar rrugën menjëherë përpara, sistemi mund ta këshillojë shoferin në lidhje me qëndrueshmërinë e vazhdimit pa u bllokuar.

    Sistemi ZF ndryshon nga të gjithë këta në atë që rikonfiguron vazhdimisht shasinë, për të “përmirësuar sigurinë dhe rehatinë” duke parashikuar kushtet e rrugës dhe sipërfaqes dhe duke përshtatur menjëherë sjelljen e makinës.

    Mendimi i zgjuar bëhet nga softueri i shasisë Cubix i ZF, i cili gjithashtu kontrollon Reduktimin Aktiv të Zhurmës. Të dhënat mblidhen nga sensorët ekzistues të makinës, dhe prej tyre sistemi rregullon shpërndarjen e çift rrotullues të amortizimit në rrota dhe cilësimet e shasisë për t’iu përshtatur kushteve të sipërfaqes.

    Softueri gjithashtu ka një funksion të quajtur Njohja e Sjelljes së Shoferit, i cili analizon përdorimin e kontrolleve nga shoferi për të parashikuar stilin e drejtimit dhe për të vendosur preferencat e duhura të rehatisë.

    Klientët e prodhuesit të makinave ZF mund të zgjedhin nga tre konfigurime, të cilat mund të përshtaten për t’iu përshtatur madhësive të ndryshme të automjetit.

    Versioni Standard mbështetet në të dhënat ekzistuese që kalojnë përmes rrjetit të të dhënave të brendshme të makinës; Advanced shton zbulimin e sipërfaqes me anë të kamerës; dhe Premium gjithashtu përfshin skanimin lidar, i cili mund të gjenerojë një profil 3D deri në 25 metra përpara.

  • Rugova: Kthimi i Osmanit në LDK, do ta ngushtonte garën me LVV-në

    Rugova: Kthimi i Osmanit në LDK, do ta ngushtonte garën me LVV-në

    Anëtari i LDK-së Naser Rugova, ka thënë se rikthimi i Vjosa Osmanit në këtë parti dhe veprimtarëve të tjerë të larguar do të krijonte momentum të ri politik dhe do ta kënete një garë serioze politike mes Lëvizjes Vetëvendosje dhe Lidhjes Demokratike të Kosovës.

    Ai ka thënë se LDK-ja ka nevojë për përbashkim dhe unifikim.

    “LDK-ja ka nevojë për një përbashkim, unifikim dhe do të dëshiroja të shihja znj. Osmanin dhe veprimtarë të tjerë të LDK-së që për një arsye apo tjetër nuk janë në LDK. Ky përbashkim, unifikim besoj se do ta krijonte një momentum të ri politik, do ta rikthente besimin e elektoratit të fjetur të LDK-së dhe do të kishte një garë politike bukur serioze mes LDK-së dhe LVV-së. Nuk ka dilema në këtë”, ka thënë ai në Tëvë1.

    Rugova thotë se ka vlerësuar idenë e Abdixhikut për një bashkim të së djathtës, por ai ka thënë se kryetari i partisë duhet të hapet “pa dorëza” ndaj figurave që kontribuan dhe kanë peshë.

    “Dua të besoj edhe në një reflektim goxha serioz edhe të kryetarit të LDK-së. Të hapet pa dorëza për të gjithë ata njerëz që kanë dhënë kontribut, kanë peshë e unifikojnë elektoratin e LDK-së”, ka thënë Rugova.

    Ai po ashtu ka thënë se në parti duhet të rikthehet edhe Agim Veliu.

  • Ushtarë nga Austria, Italia dhe Rumania zhvillojnë trajnim për asgjësimin e mjeteve shpërthyese në Kosovë

    Ushtarë nga Austria, Italia dhe Rumania zhvillojnë trajnim për asgjësimin e mjeteve shpërthyese në Kosovë

    KFOR thotë se ushtrimi i përbashkët u realizua duke respektuar standardet e sigurisë dhe mbrojtjes së mjedisit, në kuadër të përkushtimit për një Kosovë më të sigurt

    Misioni i NATO-s në Kosovë, KFOR, ka njoftuar se ushtarë nga Austria, Italia dhe Rumania kanë zhvilluar një ushtrim të përbashkët për asgjësimin e mjeteve shpërthyese, si pjesë e aktiviteteve të rregullta të trajnimit në terren, transmeton albinfo.ch.

    Sipas njoftimit, gjatë këtij ushtrimi janë ndjekur me përpikëri procedurat e nevojshme të sigurisë, si dhe standardet për mbrojtjen e mjedisit, me qëllim që operacionet e tilla të kryhen në mënyrë profesionale dhe të kontrolluar.

    KFOR thekson se ky aktivitet është pjesë e angazhimit të vazhdueshëm për të garantuar stabilitet dhe siguri në Kosovë, duke rritur gatishmërinë operacionale të trupave të saj.

    “Ky aktivitet i rregullt pasqyron përkushtimin e vazhdueshëm të KFOR-it për të bashkëpunuar me institucionet vendore, për të forcuar partneritetet dhe për të kontribuar në një mjedis të sigurt për të gjithë njerëzit që jetojnë në Kosovë”, thuhet mes tjerash në njoftimin zyrtar.

    Misioni i KFOR-it vazhdon të luajë rol kyç në ruajtjen e paqes dhe sigurisë, duke bashkëpunuar ngushtë me institucionet lokale dhe ndërkombëtare.

  • Prishtina mbledh studiuesit në tryezën kushtuar Adem Demaçit në 90 vjetorin e lindjes

    Prishtina mbledh studiuesit në tryezën kushtuar Adem Demaçit në 90 vjetorin e lindjes

    Instituti Albanologjik-Prishtinë dhe ai i Historisë “Ali Hadri”, organizojnë tryezë shkencore kushtuar veprimtarit të njohur Adem Demaçi, me rastin e 90-vjetorit të lindjes së tij.

    Ky aktivitet do të mbahet sot ora 10:00, në ambientet e Institutit Albanologjik.

    Tryeza ka titullin “Trashëgimia demaçiane- vlerë unike kombëtare” dhe në të me kumtimet e tyre do të paraqiten albanologët dhe studiuesit e njohur, si Hysen Matoshi, Arbër Hadri, Fadil Grajçevci, Nuridin Ahmeti, Haxhi Ademi, Faton Krasniqi, Fatmir Arifi dhe Albulenë Halili.

    Organizimi i një tryeze për njeriun unik të kulturës dhe historisë më të re të shqiptarëve i nderon të dy institutet kërkimore dhe shkencore.