Sistemi nervor autonom kontrollon funksione jetike për të cilat zakonisht nuk mendojmë, si puna e zemrës, tensioni i gjakut, tretja, temperatura e trupit dhe funksionimi i fshikëzës urinare.
Sistemi nervor autonom udhëheq funksionet për të cilat zakonisht nuk mendojmë: frymëmarrjen, punën e zemrës, tensionin e gjakut, tretjen, temperaturën e trupit dhe funksionimin e fshikëzës urinare. Kur ndodh çrregullimi i tij, mund të shfaqen simptoma të shumta që ndikojnë ndjeshëm në jetën e përditshme.
Çfarë është neuropatia autonome, apo disautonomia?
Kjo gjendje njihet si disautonomi ose neuropati autonome dhe përfaqëson një grup çrregullimesh që shfaqen si pasojë e dëmtimit të sistemit nervor autonom. Shqetësimet mund të jenë të lehta dhe të herëpashershme, por te disa pacientë gjendja bëhet kronike dhe e dëmton seriozisht cilësinë e jetës.
Disautonomia është çrregullim i punës së sistemit nervor autonom, pjesës së sistemit nervor që rregullon funksionet automatike të organizmit. Kur ky sistem nuk funksionon siç duhet, trupi mund ta humbasë aftësinë për të rregulluar në mënyrë të përshtatshme tensionin e gjakut, ritmin e zemrës, tretjen ose temperaturën trupore.
Ekspertët theksojnë se disautonomia mund të jetë primare ose sekondare. Format primare më shpesh shfaqen si pasojë e sëmundjeve neurodegjenerative dhe çrregullimeve gjenetike, ndërsa format sekondare janë pasojë e sëmundjeve të tjera ose dëmtimeve.
Me këtë gjendje shpesh lidhen diabeti, sëmundja e Parkinsonit, sëmundjet autoimune, sindroma e lodhjes kronike dhe disa çrregullime gastrointestinale, transmeton Telegrafi.
Simptomat mund të jenë shumë të ndryshme
Një nga arsyet pse disautonomia njihet me vështirësi është numri i madh i simptomave, të cilat mund të prekin organe dhe sisteme të ndryshme.
Shqetësimet më të shpeshta përfshijnë marramendje dhe të fikët, rrahje të shpejta, të ngadalta ose të parregullta të zemrës, tension të ulët të gjakut, dhimbje gjoksi, vështirësi në frymëmarrje, lodhje kronike, probleme me tretjen, të përziera dhe fryrje barku, çrregullime të gjumit, migrenë, dobësi dhe ulje të qëndrueshmërisë fizike, probleme me përqendrimin dhe kujtesën, si dhe ndjeshmëri të shtuar ndaj dritës dhe zhurmës.
Te disa persona simptomat shfaqen herë pas here, ndërsa te të tjerët mund të bëhen të vazhdueshme dhe të kufizojnë seriozisht aktivitetet e përditshme.
Sinkopa neurokardiogjene: Shkak i shpeshtë i të fikëtit
Një nga format më të shpeshta të disautonomisë është sinkopa neurokardiogjene, e njohur edhe si sinkopë vazovagale. Bëhet fjalë për një gjendje në të cilën ndodh rënie e papritur e tensionit të gjakut dhe ngadalësim i rrahjeve të zemrës, gjë që mund të shkaktojë humbje të vetëdijes.
Episodet më shpesh ndodhin si pasojë e qëndrimit të gjatë në këmbë, stresit, dehidratimit, temperaturave të larta ose konsumimit të alkoolit. Në këto raste organizmi nuk arrin ta ruajë furnizimin e mjaftueshëm të trurit me gjak. Te disa njerëz këto episode janë të rralla, ndërsa te të tjerët mund të ndikojnë ndjeshëm në cilësinë e jetës.
Sindroma POTS po diagnostikohet gjithnjë e më shpesh te gratë e reja
Sindroma e takikardisë ortostatike posturale, e njohur si POTS, është një nga format më të njohura të disautonomisë sekondare. Ajo karakterizohet nga përshpejtim i papritur i ritmit të zemrës gjatë ngritjes në këmbë ose qëndrimit në këmbë, shpesh i shoqëruar me marramendje, dobësi, djersitje dhe ndjenjë rraskapitjeje.
Ekspertët theksojnë se POTS shpesh shfaqet te personat me sëmundje autoimune, ndërsa statistikat tregojnë se shumica e të prekurve janë gra.
Pacientët shpesh raportojnë edhe probleme me tretjen, ndjeshmëri të shtuar ndaj ndryshimeve të temperaturës, lodhje gjatë aktivitetit fizik dhe ndjenjën e “mjegullës në kokë”.
Atrofia multisistemike është ndër format më të rënda
Atrofia multisistemike, MSA, është një sëmundje e rrallë neurodegjenerative që çon në dëmtim gradual të pjesëve të caktuara të trurit. Sëmundja më shpesh fillon pas moshës 40-vjeçare dhe mund të shkaktojë çrregullime serioze të ekuilibrit, të folurit, lëvizjes, funksionimit të fshikëzës urinare dhe rregullimit të tensionit të gjakut.
Me përparimin e sëmundjes, simptomat bëhen më të theksuara dhe pacientët e kanë gjithnjë e më të vështirë të kryejnë aktivitetet e përditshme.
Diabeti është një nga shkaqet më të shpeshta të neuropatisë autonome
Te personat me diabet afatgjatë mund të ndodhë dëmtimi i nervave që kontrollojnë punën e organeve të brendshme. Kjo gjendje quhet neuropati autonome diabetike.
Pacientët shpesh kanë marramendje gjatë ngritjes në këmbë, rrahje të shpejta të zemrës në gjendje qetësie, probleme me tretjen, kapsllëk, çrregullime të funksionimit të fshikëzës urinare dhe gastroparezë, gjendje në të cilën lukthi zbrazet më ngadalë.
Trajtimi mund të jetë shumë i vështirë dhe zakonisht bazohet në kontrollin e sëmundjes bazë, stabilizimin e tensionit të gjakut dhe lehtësimin e simptomave.
Shëndeti mendor shpesh vuan për shkak të simptomave kronike
Personat me disautonomi shpesh përballen me ankth, rraskapitje dhe ndjenjë pasigurie për shkak të simptomave të paparashikueshme. Për këtë arsye, mbështetja psikologjike, teknikat e relaksimit, meditimi dhe joga mund t’u ndihmojnë disa pacientëve që ta përballojnë më lehtë sëmundjen.
Disa hulumtime po shqyrtojnë edhe lidhjen e vitaminës D me çrregullimet autonome, por ekspertët theksojnë se nevojiten studime shtesë për ta shpjeguar më saktë këtë lidhje.
Kur duhet kërkuar ndihma e mjekut
Nëse shfaqen shpesh marramendje, të fikët, ndryshime të papritura të pulsit, lodhje kronike ose probleme me rregullimin e tensionit të gjakut, është e nevojshme të konsultoheni me mjekun.
Edhe pse simptomat ndonjëherë duken jospecifike, ato mund të tregojnë çrregullim të sistemit nervor autonom, i cili kërkon diagnostikim të hollësishëm dhe ndjekje afatgjatë.
