Author: G.O.

Me foshnjën pranë vetes, Arlinda paloste rrobat e vogla të saj në valixhe – gati për të shkuar në shtëpi.

Në Klinikën e Gjinekologjisë të Qendrës Klinike Universitare të Kosovës (QKUK) në Prishtinë, ajo solli në jetë fëmijën e parë – me peshë gati tre kilogramë.

Ishte një moment që e kishte pritur dhe imagjinuar gjatë gjithë shtatzënisë.

“Normalisht, jam e lumtur”, thotë ajo, “por më duhet edhe pak kohë që ta marr veten, sepse kam lindur me operacion”.

Vendimi për prerje cezariane erdhi në fund të procesit nga mjekët e saj.

Në aspektin emocional, ajo nuk ishte e përgatitur.

“…por mjekët e vlerësuan si të nevojshme dhe unë u binda”, thotë Arlinda, identiteti i vërtetë i së cilës është i njohur për redaksinë e Radios Evropa e Lirë.

Në shtratin pranë saj, mëngjesin e 26 janarit, ndodhej edhe Pranvera, një nënë tjetër, me një histori të ngjashme, por një përvojë ndryshe.

Ajo kishte lindur fëmijën e parë në mënyrë natyrale, ndërsa këtë herë, procesi i mori rrjedhë tjetër.

“Dhimbjet më nisën në shtëpi, në Lipjan. Kur erdha në spital, më dërguan në sallën e lindjes. Qëndrova gati dy orë dhe nuk munda të lind normalisht. Më thanë se duhet operacion”, rrëfen Pranvera, duke shtuar se, përveç humbjes së ujit të bebes, arsye tjetër nuk i është shpjeguar.

Dy gra, dy lindje, dy histori personale. Por, të dyja pasqyrojnë të njëjtin realitet shëndetësor në Kosovë: rritjen e ndjeshme të lindjeve me prerje cezariane.

Kulmi i tyre u arrit në vitin 2024, kur gati gjysma e lindjeve në vend u realizuan me operacion.

Por, sipas të dhënave të Institutit Kombëtar të Shëndetësisë Publike të Kosovës, ky trend nuk është i njëjtë në të gjitha institucionet: në vitin 2024, spitalet private dominuan për nga numri i lindjeve me prerje cezariane.

Organizata Botërore e Shëndetësisë (OBSH) e përkufizon prerjen cezariane si një ndërhyrje kirurgjikale, që përdoret për të shpëtuar jetën e nënave dhe foshnjave kur komplikimet e bëjnë lindjen natyrale të rrezikshme.

Ndërsa është e dobishme kur ekzistojnë arsye të qarta mjekësore, OBSH-ja paralajmëron kundër përdorimit pa nevojë të prerjes cezariane, duke theksuar se ajo “duhet të kryhet vetëm kur është realisht e domosdoshme për të shmangur rreziqet për nënën ose foshnjën”.

Sipas studimeve, aplikimi i panevojshëm ose i tepruar i prerjes cezariane mund të rrisë rrezikun e komplikimeve post-operative, infeksioneve dhe problemeve të mëvonshme obstetrike për gratë.

Frika nga përgjegjësia

Në Klinikën Obstetrike Gjinekologjike të QKUK-së, gjatë vitit 2025, u realizuan mbi 7 mijë lindje, prej të cilave 3.074 me prerje cezariane.

Drejtori i klinikës, Zef Ndrejaj, thotë se mjekët shpesh përballen me dilema të vështira.

“Ka raste kur mjekët druajnë se, nëse këmbëngulin në lindje natyrale dhe ajo komplikohet në momentin e fundit, mund të përballen me pasoja serioze”, thotë Ndrejaj për Radion Evropa e Lirë.

Sipas tij, operacioni nuk duhet të jetë opsioni i parë, por shpesh bëhet i tillë për shkak të mungesës së protokolleve të qarta.

Ai shton se klinika trajton edhe raste të rënda dhe urgjente të referuara nga e gjithë Kosova – çka ndikon po ashtu në statistika.

“Po respektohet dëshira e pacientes”

Shoqata e Obstetërve dhe Gjinekologëve të Kosovës konfirmon rritjen e lindjeve me prerje cezariane.

Kryetari i saj, Naser Rafuna, thotë se një faktor i rëndësishëm në këtë trend është kërkesa e vetë grave.

“Gjeneratat e reja janë shumë të interesuara për lindje me operacion. Po respektohet dëshira e pacientes, të them të drejtën”, shprehet ai, duke shtuar se presioni nga familjarët dhe frika nga komplikimet e lindjes normale, i shtyjnë gjinekologët të tërhiqen.

Por gjinekologu Arbër Lila, i cili punon në spitalin e Gjakovës, thekson se përgjegjësia për rritjen e lindjeve me prerje cezariane nuk bie vetëm mbi nënat.

“Edhe ne, si profesionistë, e kemi atë pjesën e ‘kontributit tonë’ në rritjen kaq të madhe të lindjeve cezariane”, thotë ai.

Sipas Lilës, mungesa e komunikimit dhe e shpjegimit të procesit të lindjes, si dhe frika nga paditë, ndikojnë drejtpërdrejt në vendimmarrjen e mjekëve.

“Lindja normale kërkon kohë, vigjilencë dhe përgjegjësi të madhe. Ndërsa prerja cezariane kryhet më shpejt dhe shpesh krijon një ndjenjë ‘lehtësimi’ për të gjithë”, thotë ai për Radion Evropa e Lirë.

Lila shton se kjo dukuri nuk është specifike vetëm për Kosovën.

“Është trend në të gjitha vendet. Shifrat janë pothuajse alarmante – gjendja po i afrohet një barazimi mes lindjeve normale dhe atyre me prerje cezariane”, deklaron ai.

Një udhërrëfyes ekziston, por zbatimi mungonNë korrik të vitit 2025, Ministria e Shëndetësisë e Kosovës miratoi udhërrëfyesin klinik për menaxhimin e lindjeve me prerje cezariane, me synimin që gratë të marrin vendime të informuara dhe të bazuara në fakte shkencore.

Dokumenti thekson se gratë duhet të informohen për pasojat afatshkurtra dhe afatgjata të kësaj procedure dhe se kjo e drejtë u garantohet me ligj.

Por, edhe pse ka hyrë në fuqi, udhërrëfyesi vazhdon të mos zbatohet, për faktin se nuk është integruar plotësisht në punën e përditshme të institucioneve shëndetësore.

Arsyet lidhen edhe me mungesën e mekanizmave mbikëqyrës.

Bordi i Shërbimit Spitalor Klinik dhe Universitar të Kosovës, i cili mbikëqyr QKUK-në dhe spitalet rajonale, ka kërkuar disa herë që numri i lindjeve me prerje cezariane të reduktohet në minimum, si dhe që në secilën dhomë të vendosen njoftime informuese për pacientet lidhur me këtë procedurë.

“Aty ku kemi kushte për lindje normale, nuk duhet të ketë mundësi për lindje të tjera”, përfundon drejtori i Klinikës së Gjinekologjisë, Zef Ndrejaj./REL

Ukraina dhe Rusia kanë përfunduar ditën e dytë të bisedimeve të paqes të ndërmjetësuara nga SHBA-të në Abu Dhabi.

Siç është raportuar, diskutimet kanë rezultuar në marrëveshjen e parë të shkëmbimit të të burgosurve midis dy palëve në pesë muaj.

I dërguari amerikan Steve Witkoff i quajti bisedimet “të detajuara dhe produktive” në një postim në internet, por tha se “mbetet punë e rëndësishme për t’u bërë”.

Pavarësisht presionit nga administrata Trump mbi Kievin dhe Moskën për të gjetur një kompromis, të dyja palët deri më tani nuk kanë arritur të bien dakord për një armëpushim.

Fati i rajonit lindor të Donetskut është një nga çështjet më të ndërlikuara në bisedime.

Si parakusht për çdo marrëveshje, Moska dëshiron që Kievi të tërheqë trupat e tij nga i gjithë rajoni i Donetskut, përfshirë një linjë qytetesh të fortifikuara rëndë që konsiderohen si një nga mbrojtjet më të forta të Ukrainës.

Por, Ukraina ka këmbëngulur që konflikti duhet të ngrijë përgjatë vijave aktuale të frontit dhe refuzon çdo tërheqje të njëanshme të forcave të saj.

Gjithashtu, Ukraina ka deklaruar se dëshiron kontrollin e centralit bërthamor të Zaporizhzhisë, më i madhi në Evropë, i cili ndodhet në territorin e kontrolluar nga Rusia.

tuhi të rënda kanë shkaktuar shkatërrime të shumta në Gadishullin Iberik, duke lënë të paktën 11 të vdekur në Portugali që nga java e kaluar dhe duke detyruar mijëra njerëz të evakuohen në Spanjë, ndërsa autoritetet paralajmërojnë për mot të ekstrem në ditët në vijim.

”Në Portugali, një burrë 70-vjeçar u gjet i vdekur në makinën e tij, e cila ishte përfshirë nga uji i një lumi në komunën e Serpas”, raportoi sot agjencia shtetërore e lajmeve LUSA.

Vdekja e tij rrit numrin e të vdekurve nga stuhitë në Portugali që nga java e kaluar në 11 persona.

Ministri portugez i Ekonomisë, Manuel Castro Almeida, vlerësoi se dëmi i shkaktuar nga stuhitë arrin mbi 4,0 miliardë euro (rreth 4,7 miliardë dollarë), raportoi sot transmetuesi shtetëror RTP.

Pesë persona humbën jetën kur sistemi i stuhive atlantike kaloi në disa zona me shpejtësi erë mbi 200 kilometra në orë.

Pesë të tjerë vdiqën në ditët pasuese gjatë operacioneve të pastrimit dhe rikuperimit. /atsh

 

Agim Ademi është rizgjedhur president i Federatës së Futbollit të Kosovës në kuadër të Kuvendit të rregullt zgjedhor, i cili u mbajt sot në Prishtinë.

Pas rizgjedhjes, urimet për Ademin nuk kanë munguar. Kryetari i komunës së Drenasit, Ramiz Lladrovci, e ka përgëzuar atë për vazhdimin e mandatit në krye të FFK-së, duke i uruar suksese edhe më të mëdha në mandatin e ardhshëm.

“Agim, miku im, përgëzime dhe suksese në mandatin e ardhshëm. Ngritja e futbollit tonë, në nivel tjetër, është arritje që duhet përshëndetur, uroj që gjatë mandatit të ardhshëm, të kemi ngritje edhe më të madhe. Futbolli është storje suksesi e shtetit tonë dhe dua të besoj se në udhëheqjen tuaj, do të kemi arritje edhe më të mëdha, stadiume, shkolla futbolli dhe shkëlqim të trajnerëve e futbollistëve tanë. Suksese të mëtejme miku im!”, ka shkruar ai.

Autoritetet britanike që po hetojnë kontaminimin e qumështit të foshnjave, pasi në vend janë regjistruar 36 raste të mundshme të fëmijëve me simptoma që përputhen me helmimin.

Më 6 janar, Nestle tërhoqi nga tregu disa seri të produkteve të saj bazë për foshnja, duke përfshirë SMA, BEBA dhe NAN, në të gjithë Evropën për shkak të kontaminimit të mundshëm me një toksinë që mund të shkaktojë të përziera dhe të vjella.

Dy javë më vonë, Danone tërhoqi nga tregu një seri të formulës së saj për foshnje Aptamil. Shqetësimet në lidhje me praninë e një toksine, cereulide, shkaktuan tërheqje nga tregu në dhjetëra vende. Autoriteti i Sigurisë Shëndetësore i Mbretërisë së Bashkuar tha se duke pasur parasysh disponueshmërinë e gjerë të produkteve të prekura para tërheqjes, disa raste priteshin pasi spitalet u njoftuan për simptoma të dyshimta.

Ambasadorët e BE-së kanë miratuar detajet e një kredie prej 90 miliardë eurosh për Ukrainën, të dakordësuar nga udhëheqësit në fund të vitit të kaluar.