Author: G.O.

Për shkak të situatës së brishtë të sigurisë, trupat paqeruajtëse të NATO-s në Kosovë kanë “katërfishuar praninë në Veri të Kosovës dhe trefishuar numrin e patrullave”, ka thënë një intervistë për Albanian Post komandanti, Özkan Ulutaş.

Ai udhëheqjen e KFOR-it e mori pas ngjarjes së 24 shtatorit, kur një grup terrorist nga Serbia kreu sulm terrorist në Kosovë dhe vrau një rreshter policie.

Aktualisht, “situata në terren është e qetë, por e brishtë”, thotë Ulutas.

Katërfishimi i prezencës në Veri mund të jetë vetëm fazë fillestare, sepse në rast se siguria e Kosovës do të cenohet, rritje të personelit do të ketë sërish, pohon Ultas.

“Misioni ynë në Kosovë ka qenë gjithmonë i bazuar në kushte dhe jo i kalendarizuar, që do të thotë se çdo ndryshim në numrin e personelit do të bazohet në vlerësimin e kushteve në terren pasuar me vendim të Këshillit të Atlantikut të Veriut”.

Intervista e plotë:

Komandant Ulutas, e dimë që detyrën e komandantit të KFOR-it e pranuat në një periudhë kur tensionet mes Kosovës dhe Serbisë ishin në nivel të lartë. Cili ishte këndvështrimi i juaj për situatën nga ato ditë fillestare dhe deri tani?

Ulutaş: Në përgjithësi, situata në terren është e qetë, por e brishtë. Ne po ndjekim nga afër çdo zhvillim të rëndësishëm të sigurisë. KFOR-i është i fokusuar në zbatimin e plotë, të përditshëm dhe të paanshëm të mandatit të tij të OKB-së – bazuar në Rezolutën 1244 të Këshillit të Sigurimit të OKB-së, të vitit 1999 – për të siguruar një mjedis të sigurt dhe të sigurt për të gjithë njerëzit që jetojnë në Kosovë dhe lirinë e lëvizjes.

Pas një rritjeje të tensioneve në muajt e fundit, NATO ka vendosur 1 mijë trupa shtesë dhe forca të blinduara më të rënda. Ne kemi katërfishuar praninë e KFOR-it në Veri të Kosovës dhe kemi trefishuar numrin e patrullave, duke përfshirë edhe përgjatë vijës kufitare administrative.

Këto janë hapa të kujdesshëm për të siguruar që misioni i KFOR-it të ketë burimet e nevojshme. Ne kemi një qëndrim të shkathët dhe fleksibil në të gjithë Kosovën që na lejon t’i përgjigjemi çdo skenari, në respekt të plotë të mandatit tonë të OKB-së.

KFOR-i vazhdon të operojë si reaguesi i tretë i sigurisë, pas Policisë së Kosovës dhe Misionit të BE-së për Sundimin e Ligjit (EULEX), me të cilët ne bashkëpunojmë ngushtë në baza të rregullta.

NATO ka një angazhim afatgjatë për promovimin e sigurisë dhe stabilitetit në Ballkanin Perëndimor dhe ky angazhim është riafirmuar fuqishëm nga Sekretari i Përgjithshëm i NATO-s, gjatë udhëtimit të tij të fundit në rajon në nëntor.

Më 24 shtator një grup i madh terroristësh u futën nga Serbia për të sulmuar policinë e Kosovës. Fatmirësisht plani i tyre dështoi në tentativë dhe nuk u realizua i plotë, por nga sa u pa më vonë, një numër të madh armësh terroristët kishin futur nga kufiri. Ka pasur edhe paralajmërime se po bartën armë të sasive të mëdha dhe po përdoren edhe manastiret. Si u bë që i iku KFOR-it gjithë ai armatim pa e kapur?

Ulutaş: Ne i marrim shumë seriozisht këto ngjarje të fundit dhe sulmet e mëparshme ndaj trupave të NATO-s. Këto janë të papranueshme dhe autorët duhet të mbajnë përgjegjësi. KFOR-i nuk është një organizatë e zbatimit të ligjit. Ne u kemi kërkuar autoriteteve përkatëse në Kosovë dhe Serbi që të kryejnë hetimet e nevojshme ligjore për të vërtetuar faktet dhe për të sjellë përgjegjësit para drejtësisë.

Të gjitha këto pika u shprehën shumë qartë edhe nga Sekretari i Përgjithshëm i NATO-s, Jens Stoltenberg gjatë udhëtimit të tij në rajon këtë nëntor.

Në çfarë kapacitetesh është aktualisht KFOR-i dhe cilat janë detyrat pas 24 shtatorit?

Ulutaş: NATO ka dislokuar forca shtesë rezervë me kapacitete shtesë në Kosovë, pas tensioneve të fundit, për të mbrojtur më mirë trupat e KFOR-it dhe për të penguar çdo aktivitet të mëtejshëm. Fuqia e misionit tonë është aktualisht prej rreth 5,000 trupash, me kontribute nga 27 vende nga aleatët dhe partnerët e NATO-s.

Mandati i KFOR-it është i qartë: të sigurojë një mjedis të sigurt dhe të sigurt për të gjithë njerëzit që jetojnë në Kosovë dhe lirinë e lëvizjes, në përputhje me mandatin e tij të OKB-së në çdo kohë dhe në mënyrë të paanshme.

Ne do të vazhdojmë përpjekjet tona për të parandaluar përshkallëzimin dhe jemi të gatshëm t’i përgjigjemi çdo sfide, duke përshtatur qëndrimin tonë sipas nevojës dhe duke vazhduar bashkëpunimin e ngushtë me Policinë e Kosovës dhe EULEX-in.

Siç tha Sekretari i Përgjithshëm i NATO-s në një vizitë të fundit në Ballkanin Perëndimor, të gjithë duhet të tërhiqen nga sjelljet e tyre provokuese dhe agresionin ndaj njëri-tjetrit, për t’u kthyer në diplomaci dhe negociata.

Këtë duan njerëzit në rajon, ata duan një mjedis që të jetë paqësor dhe i begatë.

Çfarë bashkëpunimi keni me policinë e Kosovës dhe kush është përgjegjës për kufirin Serbi – Kosovë, KFOR-i, apo Policia e Kosovës?

Ulutaş: KFOR-i komunikon rregullisht dhe në mënyrë transparente me të gjitha palët e interesuara ndërkombëtare dhe vendore dhe unë e kam bërë prioritet timin për të nxitur komunikimin dhe koordinimin e bazuar në besim. Ne jemi në kontakt të ngushtë me shefin e mbrojtjes së Serbisë, si dhe me institucionet në Kosovë dhe organizatat e sigurisë së Kosovës. Kjo është e rëndësishme për të shmangur keqkuptimet, veçanërisht në kohë krize dhe kur tensionet janë të larta.

Trupat e KFOR-it po kryejnë patrullime në mbarë Kosovën, në përputhje me mandatin e tij të OKB-së. Patrulla të përbashkëta me Policinë e Kosovës dhe patrulla të sinkronizuara me Forcat e Armatosura të Serbisë gjithashtu janë planifikuar dhe kryer rregullisht, përgjatë vijës kufitare administrative.

Siç kam thënë, KFOR-i nuk është një organizatë e zbatimit të ligjit. KFOR-i vazhdon të operojë si reaguesi i tretë i sigurisë, pas Policisë së Kosovës dhe EULEX-it, respektivisht, me të cilët ne bashkëpunojmë ngushtë në baza të rregullta.

A ekziston rrezik që në Veri të kemi prapë një situatë të ngjashme si ajo e 24 shtatorit?

Ulutaş: Unë nuk do të spekuloj për ndonjë skenar të ardhshëm. Ne jemi duke monitoruar nga afër çdo zhvillim të rëndësishëm të sigurisë në rajon. KFOR-i ka një prani të shkathët, fleksibil dhe të dukshme në mbarë Kosovën. Ne mbetemi vigjilentë dhe të përqendruar me laser në zbatimin e përditshëm të misionit tonë të mandatuar nga OKB. Ne jemi të pajisur mirë dhe të gatshëm për të trajtuar çdo situatë që mund të ndikojë në mjedisin e sigurisë.

Cilat janë pritjet për vitin e ardhshëm, do ta zvogëloni personelin, apo do të duhet ta shtoni sërish?

Ulutaş: NATO është fuqishëm e përkushtuar për sigurinë në Kosovë dhe KFOR-i do të qëndrojë për aq kohë sa të jetë e nevojshme. Misioni ynë në Kosovë ka qenë gjithmonë i bazuar në kushte dhe jo i kalendarizuar, që do të thotë se çdo ndryshim në numrin e personelit do të bazohet në vlerësimin e kushteve në terren pasuar me vendim të Këshillit të Atlantikut të Veriut.

KFOR-i do të vazhdojë të krijojë kornizën e sigurisë për të mbështetur dialogun e ndërmjetësuar nga BE-ja ndërmjet Beogradit dhe Prishtinës, i cili është mënyra e vetme për paqen dhe stabilitetin e qëndrueshëm për të mirën e të gjitha komuniteteve dhe për stabilitetin rajonal.

Ushtruesi i Detyrës së Drejtorit Teknik në KRU “Prishtina”, Sokol Xhafa është liruar nga detyra mëngjesin e sotëm.

Në vendim thuhet se Xhafa nuk ka patur performancë të mirë dhe si pasojë ka ngecur edhe ndërmarrja.

“Vendimi është bërë pasi i njëjti nuk ka treguar performancën e pritur dhe mosveprimet e tij kanë ndikuar që ndërmarrja të ketë edhe ngecje në sektorin të cilin e ka udhëhequr dhe në sektorët që janë atakuar nga mos puna e tij. I përmenduri kthehet në punët dhe detyrat e mëhershme të punës-Inxhinier i Hidroteknikës dhe rangohet me pagë 780.00 Euro”, thuhet në vendim.

Edhe 2023-ta u përgjak me privimin nga jeta të tri grave. Shteti sërish u trondit me vrasjen e tyre nga burrat. Naim Murseli dyshohet se planifikoi vrasjen e bashkëshortes, Liridona Ademajt, ani pse ai vetë nuk ishte dorasi. Urim Hyseni dyshohet se ekzekutoi nënën e tij, duke ia prerë kokën e ther në 22 vende të trupit.

Në gusht të vitit të kaluar, e pasigurt ishte edhe një grua argjentinase në Fushë Kosovë, ku edhe në këtë rast dyshohet se vrasësi ishte burri i saj.

Organizatat që avokojnë për të drejtat e grave konsiderojnë, se ka dështuar zinxhiri institucional në trajtimin e rasteve të dhunës në familje. Po ashtu, thuhet se 90 për qind e rasteve të dënimeve për dhunë janë me gjobë, e shumë pak me burgim efektiv. Veç kësaj kërkojnë që të punohet në parandalim, për çka ministrja e Drejtësisë, Albulena Haxhiu deklaron se kanë ndërmarrë disa veprime.

Në përgjigjen për KosovaPress, Policia e Kosovës njofton se gjatë vitit të kaluar janë vrarë tri gra e janë raportuar mbi 2000 raste të dhunës në familje.

“Gjatë periudhës janar-tetor 2023 janë evidentuar 2.186 raste të dhunës në familje. Viktimë të këtyre rasteve kanë qenë 1.763 femra dhe 497 meshkuj (ndonjë rast ka pasur më shumë se një viktimë). Kanë ndodhur katër raste “vrasje e rëndë’ (vrasje brenda familjes), në këto katër raste janë evidentuar pesë viktima (një rast me dy viktima), dy meshkuj dhe tri femra”, thuhet në përgjigjen për KosovaPress.

Shteti ka dështuar të parandalojë këto raste, thotë për KosovaPress Arrita Rezniqi nga Instituti i Kosovës për Drejtësi (IKD). Ajo shton se ende këto raste nuk kanë arritur të adresohen në mënyrën e duhur nga institucionet e sigurisë dhe drejtësisë.

“Në vazhdimësi, ne kemi raportuar dhe kemi përmendur raste ku ka dështuar zinxhiri institucional, qoftë në fazën e trajtimit të rastit në polici, qoftë pastaj në fazën e trajtimit në prokurori apo në fund edhe në gjykatë. Kur them në gjykatë, në vazhdimësi vërejtjet tona më të mëdha kanë pasur të bëjnë me politikën ndëshkimore në këto raste, sepse rastet e dhunës në familje fatkeqësisht në bazë të hulumtimit tonë nuk kanë marrë dënimet e merituara. Dhe në momentin kur prej gjykatave ka një trajtim të tillë dhe prej institucioneve ka një neglizhencë, atëherë këto automatikisht përkthehen në rritje të rasteve, në riviktimizim të viktimave dhe fatkeqësisht edhe përfundojnë me raste në fatalitet”, thekson ajo.

Sipas saj, rastet me fatalitet janë pikërisht ato që paraprakisht janë raportuar, por që nuk janë ndërmarrë masa të duhura.

Edhe Adelinë Berisha nga Rrjeti i Grave të Kosovës, thotë se iu takon institucioneve të Kosovës të punojnë në parandalimin e dhunës në familje.

“Është shqetësuese kur i kemi rastet kur kanë qenë të njohura për institucionet tona e që kanë përfunduar me fatalitet. Nuk po flas vetëm për 2023, por kemi pasur raste edhe në të kaluarën, të cilat për shkak të mos efikasitetit të punës së institucioneve kanë përfunduar me fatalitet… Parandalimi është një fushë që na takon gjithë shoqërisë, veçanërisht institucioneve, mirëpo është një rol të cilin e kemi edhe ne si individë, për ta parandaluar dhunën, por edhe shteti veçanërisht me mënyrat e ndryshme mund ta parandalojë këtë. Një prej këtyre formave, përveç infrastrukturës ligjore, fushatave vetëdijesuese është edhe ashpërsimi i dënimeve për rastet e dhunës me bazë gjinore. Ne shpesh kemi parë fatkeqësisht që dënimet për këto raste kanë qenë shumë të ulëta – mbi 80 ose 90 për qind të dënimeve për dhunë janë me gjobë, dënime alternative dhe ka shumë pak dënime me burgim efektiv ”, shprehet Berisha.

Gjatë insistimit të grave për raportim të dhunës në stacion policor, Berisha thotë se kanë vërejtur se policia nuk ruan konfidencialitetin e tyre.

“Në momentin kur ti hyn në stacion policor ka zyrtarë, të cilët nga largësia thërrasin ‘kush ke viktima e dhunës në familje’. Normal, që kjo automatikisht do ta dekurajojë viktimën për t’u ndjerë rehat dhe të flasë për përjetimet e dhunës së saj. Fillimisht, konfidencialiteti, besueshmëria, është një parim, i cili duhet të mbrohet në rastet e dhunës e që shumë shpesh institucionet kanë dështuar. Fajësimi i viktimës, pyetjet që iu bëhen viktimave ‘çfarë ke bërë ti, çfarë ke pasur vesh, a ia ke kthyer fjalën, a ia ke përgatitur drekën’, të gjitha këto aludojnë që faji është te viktima, që ajo me veprimet e veta ka bërë diçka që e ka detyruar ushtruesin e dhunës të ushtrojë dhunë ndaj saj”, shprehet Berisha.

Për rastin e fundit të vrasjes së Liridona Ademajt, flet edhe ministrja e Drejtësisë, Albulena Haxhiu, e cila konsideron se ky është rasti më i rëndë dhe tragjik.

“Është jashtëzakonisht e rëndësishme që rastet e tilla të parandalohen, por nëse kjo ka ndodhur tashmë, siç është edhe rasti i fundit i të ndjerës, Liridonës, institucionet e drejtësisë të bëjnë punën e tyre. Në këtë rast unë kam përgëzuar edhe punën e policisë dhe prokurorisë, sepse përbrenda një kohe shumë të shkurtër janë arrestuar personat e dyshuar. Ju e dini që ka pasur një tendencë që të manipulohet me të vërteten, duke thënë që ky rast ka qenë një rast i grabitjes dhe si pasojë me vrasje. Por që doli krejtësisht ndryshe ku një prej vrasësve, gjegjësisht personave që kishte urdhëruar vrasjen, ishte vetë bashkëshorti i së ndjerës, Liridonës”, tha Haxhiu.

Përkundër rasteve fatale, Haxhiu konsideron se institucionet kanë ndërmarrë veprime për parandalimin e rasteve të dhunës familjare. Ajo përmend strategjinë për parandalimin, për çka thotë se obligon institucionet të ndërmarrin veprime.

“Kemi mundësuar kompensimin e viktimave të krimit, kemi ofruar ndihmë juridike falas, si rrallë ndonjë vend tjetër, pavarësisht gjendjes socio-ekonomike të viktimave të dhunës. Po ashtu, kemi ashpërsuar dënimet për kryerësit e dhunës në familje, por edhe ata të dhunës seksuale, ashtu që personat që shpallen fajtorë për dhunë në familje apo dhunë seksuale, marrin edhe dënime plotësuese që iu pamundësohet punësimi në institucione publike brenda periudhës që e përcakton gjykata. Gjithashtu, së fundmi kemi miratuar edhe protokollin, gjegjësisht programin e parë për rehabilitimin e dhunuesve, sepse është interes i shtetit që personat që vuajnë dënimin për vepra të tilla të rehabilitohen dhe të kthehen me sjellje të përgjegjshme në shoqëri dhe jo të përsërisin vepra penale”, tha Haxhiu.

Në kuadër të fushatës globale të “16 ditëve të aktivizimit kundër dhunës me bazë gjinore” është lansuar edhe masa për punësimin e viktimave të dhunës në familje.

“Duke pasur parasysh që edhe përkundër rasteve që raportohen rreth dy mijë, pak më shumë se dy mijë në vit, ne konsiderojmë që kemi edhe shumë raste të tjera të cilat nuk raportohen. Arsyeja për këtë ka të bëjë ndoshta me mungesën e pavarësisë ekonomike të vajzave dhe grave që i bën që ato ta durojnë dhunën dhe ta mbajnë të izoluar brenda mureve të shtëpisë. Kësisoj kërkohet një koordinim me institucionet tjera. Në këtë rast si koordinatore nacionale për parandalim të dhunës në familje dhe adresim të dhunës në familje dhe në baza gjinore, jam duke u përpjekur maksimalisht që të kemi koordinim të duhur me institucionet e drejtësisë dhe Policinë e Kosovës, sikurse edhe me qendrat për punë sociale dhe strehimore që strehojnë viktimat”, përfundon ajo.

Ajo deklaron se janë në pritje të Ligjit për Byronë për Konfiskimin e Pasurisë së Pajustifikueshme, ku mendohet se do t’u jepen në shfrytëzim viktimave të dhunës në familje. Të gjitha këto raste të vrasjeve të grave gjatë vitit të kaluar po hetohen në institucionet kompetente, për çka epilogu pritet këtë vit.

Agjencia e Shërbimeve të Navigacionit Ajror – AShNA ka paralajmëruar se nga javë e ardhshme në Kosovë do të mbajë mot dimëror.

Sipas parashikimit të tyre, temperaturat maksimale do të zbresin në -8 gradë celsius, ndërsa ato minimale në -1 gradë celsius. Nga kjo agjenci thonë se do të ketë reshje bore, përfshirë edhe zonat urbane.

“Devijimi stratosferik që tashmë ka ndodhur dhe ka afektuar vendet nordike të cilat po përjetojnë temperatura të ulëta madje deri -43°C, nga e hëna e javës së ardhshme për disa ditë me radhë pritet të shtrihet edhe në zonat e gadishullit ballkanik, duke sjellur edhe shtresa bore të cekëta të cilat do të mbulojnë edhe zonat urbane. Temperaturat minimale pritet të zbresin deri në -08°C, ndërsa ato maksimale deri në -1°C. Erërat e furishme veri – verilindore me shpejtësi deri në 20m/s, do të shkaktojnë ndjesinë e një acari të vërtetë, tipik për muajin janar, duke rezultuar me vështirësi në zhvillimin e aktiviteteve normale jetësore të qytetarëve”, thuhet në njoftim.

Ministrja e Jashtme e Kosovës, Donika Gërvalla, ka thënë se Perëndimi ka qenë gjithnjë i suksesshëm kur ka pasur qëndrim të qartë dhe kur ka vepruar me vendosmëri, raporton Ekonomia Online.

Në një konferencë për media të enjten në Prishtinë pas takimit me ministrin e Jashtëm të Britanisë së Madhe, Gërvalla ka thënë se ekziston një konsensus gjithëshoqëror që Kosova të jetë pjesë e Perëndimit.

“Perëndimi ka qenë gjithnjë i suksesshëm atëherë kur ka pasur qëndrim të qartë dhe të vendosur. Ka qenë i suksesshëm kur ka vepruar me vendosmëri përballë një Moske agresive. Ekziston një konsensus gjithëshoqëror që Kosova është pjesë e Perëndimit. Mbi 90 për qind e mbështesin Kosovën në integrimet brenda BE-së”, ka thënë Gërvalla gjatë konferencës me ministrin e Jashtëm të Britanisë së Madhe, David Cameron.

Gërvalla e ka falënderuar Cameronin për mbështetjen e vazhdueshme që Britania po i jep Kosovës në fusha të ndryshme.

“Është kënaqësi e veçantë ta kemi në Kosovë ministrin e Jashtëm të Britanisë. Pas një kohe goxha të gjatë, është vizita e parë e një ministri të Jashtëm britanik në Kosovë. Gjatë bisedës, folëm rreth zhvillimit të jashtëzakonshëm të Kosovës në fusha të ndryshme, sidomos në sundimin e ligjit dhe demokracisë. E falënderova për mbështetjen që Britania i ka dhënë Kosovës para dhe pas luftës dhe rolin e Britanisë në ndalen e gjenocidit të Serbisë në vitet ’90. Kosova do të jetë përjetë mirënjohëse. E falënderova për dërgimin e trupave shtesë pas sulmit të Kosovës nga Serbia më 24 shtator”, ka shtuar Gërvalla.

Ministrja e Jashtme ka thënë se e sheh Britaninë si aleate shumë të rëndësishme në NATO, “aty ku Kosova synon të anëtarësohet”.

Një ndihmës i presidentit të Iranit fajësoi Izraelin dhe Shtetet e Bashkuara për shpërthimet që vranë të paktën 95 njerëz më 3 janar, gjatë përkujtimeve për një ish-komandant iranian të vrarë katër vjet më parë në një sulm ajror amerikan. Departamenti i Shtetit ka thënë se asnjë nga vendet nuk ishte përfshirë në dy shpërthimet.

Incidenti ka intensifikuar frikën e zgjerimit të konfliktit në rajon ndërsa Izraeli vazhdon luftën kundër Hamasit, grupit palestinez të shpallur organizatë terroriste nga SHBA-të dhe Bashkimi Evorpian, ndërsa rebelët Huthi me bazë në Jemen-aleatë me Iranin-vazhdojnë sulmet e tyre ndaj anijeve tregtare në Detit të Kuq.

Të paktën 95 persona u vranë dhe më shumë se 200 të tjerë raportohet se u plagosën nga shpërthimet që ndodhën në ngjarjen e organizuar për të shënuar 4-vjetorin e vrasjes së gjeneralit, Qassem Soleimani, që udhëhiqte forcat elite Kuds, të Gardës Revolucionare Islamike.

Ai u vra në një sulm me dron të kryer nga SHBA-ja në Irak në janarin e vitit 2020./REL/