ATV

Author: D.K.

  • Zemra e bletës rreh 1.200 herë në minutë

    Zemra e bletës rreh 1.200 herë në minutë

    Bletët janë krijesa të vogla, por me një energji të madhe dhe një rol jetik për ekosistemin. Një nga faktet më interesante rreth tyre lidhet me zemrën: zemra e një blete rreh rreth 1.200 herë në minutë, pothuajse 20 herë më shpejt se zemra e një njeriu në pushim.

    Ky ritëm i shpejtë është i domosdoshëm për të mbajtur energjinë e bletëve gjatë fluturimit dhe punës së tyre të pandalshme në mbledhjen e nektarit. Pa këtë mekanizëm të veçantë, bletët nuk do të ishin në gjendje të kryenin aktivitetet e përditshme që ndihmojnë jo vetëm vetë koloninë, por edhe natyrën përreth.

    Puna e tyre e palodhshme ka një rëndësi të jashtëzakonshme për njerëzit: bletët janë pjalmuesit kryesorë të shumë kulturave bujqësore, duke siguruar prodhimin e frutave, perimeve dhe drithërave. Pa to, ekosistemi dhe ushqimi ynë do të ishin në rrezik.

    Përveç rolit të tyre ekosistêmor, ritmi i shpejtë i zemrës tregon edhe adaptimin e jashtëzakonshëm të natyrës. Ndërsa njeriu ka nevojë për pushim dhe rregull, bletët duhet të qëndrojnë gjithmonë aktive për të siguruar mbijetesën e kolonisë dhe për të përmbushur funksionin e tyre biologjik.

    Pra, zemra e një blete nuk është thjesht një organ biologjik ajo është një simbol i energjisë, përkushtimit dhe rëndësisë së çdo krijese të vogël për ekosistemin global.

  • Si ndikohen fëmijët e rritur nga “divorci gri”?

    Si ndikohen fëmijët e rritur nga “divorci gri”?

    “Divorci gri”: Pse ndarja në moshë të vonshme po rritet dhe si ndikon tek fëmijët e rritur

    Fenomeni i divorcit në moshë të vonshme, i njohur edhe si “divorci gri”, po rritet me shpejtësi në mbarë botën. Çiftet që ndahen pas dekadash martese nuk përballen vetëm me një kapitull të ri në jetën e tyre, por edhe me pasoja emocionale që prekin drejtpërdrejt fëmijët e rritur.

    Në SHBA, rreth 36% e divorceve sot i takojnë personave mbi 50 vjeç, një rritje e ndjeshme krahasuar me vetëm 8.7% në vitin 1990. Ky trend është i pranishëm edhe në vende të tjera si Koreja e Japonia, duke sfiduar idenë tradicionale të martesës si një lidhje të përjetshme, raporton BBC.

    Edhe pse shpesh mendohet se fëmijët e rritur e përballojnë më lehtë ndarjen e prindërve, studimet tregojnë të kundërtën. Shumë prej tyre raportojnë shok, trishtim dhe ndjenja të humbjes, sikur jeta e tyre familjare ka qenë një iluzion. Terapeutja Carol Hughes përshkruan ndjesinë e tyre kështu: “Duket sikur shkëmbi i fortë që ishte familja ime u fundos në një çarje tërmeti.”

    Pas divorcit, fëmijët shpesh gjenden në role të reja: të detyruar të marrin anën e njërit prind, të ofrojnë mbështetje emocionale apo edhe këshilla ligjore. Vajzat, sipas studimeve, janë më të prirura të bëhen shtylla emocionale për prindin e lënduar. Në disa raste, kufijtë familjarë thyhen kur prindërit ndajnë me ta detaje intime ose romane të reja, duke i vendosur fëmijët në pozita të pakëndshme.

    Pasojat më të dukshme shfaqen në marrëdhënien me baballarët. Studimet gjermane tregojnë se divorci gri shpesh forcon lidhjen me nënën, por dobëson raportin me babanë, edhe kur ai vazhdon të ndihmojë financiarisht. “Gratë ende mbeten ‘drejtoreshat sociale’ të jetës familjare. Pa to, burrat shpesh mbeten si ishuj të izoluar”, shpjegon sociologia Jocelyn Elise Crowley.

    Edhe pse nuk ka çështje kujdestarie si në rastin e fëmijëve të vegjël, ndarja prek edhe të rriturit që ende jetojnë me prindërit ose varen financiarisht prej tyre. Një divorc i vonshëm mund të ndikojë në studime, karrierë apo planet e pavarësisë.

    Megjithatë, jo çdo histori përfundon me distancim të përhershëm. Shumë baballarë arrijnë të rilidhen me fëmijët pas një kohe, ndërsa disa fëmijë madje përjetojnë një ndjenjë lehtësimi – veçanërisht kur fëmijëria e tyre ka qenë e mbushur me konflikte dhe tensione.

  • Donat Osmani, 22 vjeçari që e nisi si shaka dhe e ktheu në punë me maskota

    Donat Osmani, 22 vjeçari që e nisi si shaka dhe e ktheu në punë me maskota

    Donat Osmani është një djalosh 22 vjeçar, i cili para disa vitesh nisi të merrej me maskota. Fillimisht gjithçka kishte nisur si një shaka, por me kalimin e kohës kjo u kthye në një punë të vërtetë për të. Edhe pse i ri në moshë, Donati nuk e sheh punën si diçka që duhet ta pengojë. Përkundrazi, ai mendon se puna është gjëja më e mirë që njeriu mund të bëjë, e sidomos kur puna lidhet me fëmijët, atëherë është edhe më e bukur.

    Ai ka marrë pjesë në shumë festa, ditëlindje dhe organizime ku ka argëtuar fëmijët me maskota të ndryshme. Për Donatin, këto momente janë të veçanta sepse përveç se puna i sjell të ardhura, ajo i sjell edhe kënaqësi shpirtërore. Të shohësh buzëqeshjet e fëmijëve dhe gëzimin e tyre, është diçka që nuk ka çmim.

    Donati tregon se puna me maskota nuk është gjithmonë e lehtë, sepse kërkon kohë, energji dhe kreativitet, por ai është i bindur se kur e bën me dashuri, asgjë nuk duket e vështirë. Ai është shembull se si edhe një ide e vogël, që fillon pa shumë pritshmëri, mund të kthehet në një punë të qëndrueshme e të bukur, nëse ka përkushtim dhe vullnet.

     

  • Vybz Kartel do të performojë me Drake në OVO Fest 2025

    Vybz Kartel do të performojë me Drake në OVO Fest 2025

    Pas konfirmimit të rikthimit të OVO Fest më herët këtë vit, reperi i njohur Drake ka zbuluar përmes Instagram-it artistin e parë që do të performojë në festivalin e tetorit.

    Sipas postimit të tij, Vybz Kartel do të performojë për herë të parë në Toronto, duke u bashkuar me Drake në një rikthim të shumëpritur të festivalit pas tre vitesh mungesë.

    Kartel kishte bashkëperformuar më parë me Drake në Wireless Festival në Londër gjatë muajit korrik, duke dhënë një shije të performancës së tyre së bashku.

    Deri tani, emrat e tjerë të artistëve nuk janë zbuluar, por fansat janë duke u mobilizuar për biletat. OVO Fest do të zhvillohet më 26 dhe 27 tetor.

  • Petrit Halilaj fiton çmimin “Nasher” për skulpturë

    Petrit Halilaj fiton çmimin “Nasher” për skulpturë

    Artist i njohur kosovar, Petrit Halilaj, është shpallur fitues i çmimit prestigjioz “Nasher” për skulpturë, një nga njohjet më të larta në artin bashkëkohor. Lajmi u bë i ditur të enjten dhe u përhap nga mediat ndërkombëtare, përfshirë The New York Times.

    Halilaj ka njoftuar se shpërblimin do ta rikthejë në vendlindjen e tij, duke e kthyer nga një mirënjohje personale në një ëndërr kolektive për komunitetin.

    Për çfarë u vlerësua?

    Petrit Halilaj, i lindur në Runik më 1986, mori çmimin për vitin 2027 nga Qendra e Skulpturës Nasher në Dallas. Juria vlerësoi veprat e tij për aftësinë të shndërrojë përvojat e dhimbshme të fëmijërisë dhe luftës në instalacione, performanca dhe skulptura që pasqyrojnë:

    • butësinë njerëzore,

    • gëzimin,

    • thirrjet për paqe.

    Një vlerësim ndërkombëtar

    Juria ndërkombëtare, e përbërë nga emra të njohur si Sir Nicholas Serota, Pablo León de la Barra dhe Carolyn Christov-Bakargiev, përshkroi veprat e Halilajt si:

    • të inovative,

    • me ndikim emocional global,

    • dhe me përdorim të simbolizmit dhe fantazisë si mjet për shërim dhe shprehje artistike.

    Karriera dhe projektet kryesore

    Halilaj ka bërë emër me veprat që lidhin Kosovën, kujtesën kolektive dhe përvojat personale me artin global, duke përfshirë:

    • “Abetare” në Muzeun Metropolitan të Artit në New York,

    • ekspozitat në Hamburger Bahnhof në Berlin,

    • pjesëmarrjen në Biennalen e Lyonit.

  • “Dieta e shëndetit planetar” mund të shpëtojë 40 mijë jetë në ditë, zbulon raporti

    “Dieta e shëndetit planetar” mund të shpëtojë 40 mijë jetë në ditë, zbulon raporti

    Një raport i ri i publikuar nga The Guardian tregon se ndjekja e një diete të pasur me bimë, e njohur si “Dieta e Shëndetit Planetar” (PHD), mund të parandalojë rreth 40 mijë vdekje të parakohshme çdo ditë në mbarë botën.

    Çfarë është Dieta e Shëndetit Planetar?

    • Bazohet kryesisht në perime, fruta, arra, bishtajore dhe drithëra integrale.

    • Lejon sasi të moderuar mishi dhe produkte shtazore, por mund të jetë edhe vegane ose vegetariane.

    • Është fleksibile dhe përshtatet me kulturat dhe shijet lokale.

    Qëllimi i saj është të sigurojë ushqim të shëndetshëm për një popullsi prej 9.6 miliardë njerëzish deri në vitin 2050, duke reduktuar në të njëjtën kohë ndikimin mjedisor.

    Pse është e nevojshme?

    Sistemi aktual i ushqimit është përgjegjës për:

    • 1/3 e emetimeve globale të gazeve serrë,

    • shkatërrimin e pyjeve dhe jetës së egër,

    • ndotjen masive të ujërave.

    Studiuesit paralajmërojnë se ngrohja globale nuk mund të frenohet pa ndryshuar mënyrën se si ushqehet bota.

    Pabarazitë e mëdha ushqimore

    • 30% më të pasur të popullsisë botërore gjenerojnë mbi 70% të dëmeve mjedisore nga ushqimi.

    • 2.8 miliardë njerëz nuk përballojnë dot një dietë të shëndetshme.

    • 1 miliard janë të kequshqyer, ndërsa 1 miliard të tjerë vuajnë nga obeziteti.

    Përfitimet e dietës PHD

    Sipas studimit të realizuar nga 70 ekspertë nga 35 vende, nëse do të adoptohej globalisht, kjo dietë do të parandalonte 15 milionë vdekje të parakohshme çdo vit.
    Përfitimet lidhen me uljen e rasteve të:

    • diabetit,

    • sëmundjeve të zemrës,

    • goditjeve në tru,

    • kancerit,

    • sëmundjeve neurodegjenerative.

    “Çfarë vendosim në pjatë mund të shpëtojë miliona jetë, të ulë miliarda tonë emetime, të ndalë humbjen e biodiversitetit dhe të krijojë një sistem ushqimor më të drejtë”, tha Johan Rockström, bashkëkryetar i Komisionit EAT-Lancet.
    Edhe Walter Willett nga Harvard shtoi: “Kjo nuk është dietë privimi. Është e shëndetshme, e shijshme dhe fleksibile”.

    Kostoja dhe transformimi i sistemit ushqimor

    • Sot, sëmundjet dhe dëmet mjedisore nga ushqimi kushtojnë 15 trilionë dollarë në vit.

    • Ndërkohë, transformimi i sistemit ushqimor do të kërkonte 200–500 miliardë dollarë në vit, por do të kursente deri në 5 trilionë dollarë.

    Raporti kërkon gjithashtu:

    • reduktimin e mbetjeve ushqimore,

    • bujqësi më të qëndrueshme,

    • kushte të drejta pune për punëtorët e sektorit ushqimor, nga të cilët një e treta paguhen më pak se paga minimale jetike.

  • Si të dalloni pëlhurat ekologjike nga ato jo të tilla?

    Si të dalloni pëlhurat ekologjike nga ato jo të tilla?

    Jo çdo pëlhurë është ajo që pretendon të jetë. Termat si “eko-poliester” apo “lëkurë vegane” shpesh përdoren për të maskuar materiale që në të vërtetë janë thjesht plastikë. Ekspertët e modës së qëndrueshme theksojnë se është e rëndësishme të dimë se cilat fibra duhen shmangur dhe cilat janë alternativat më miqësore me mjedisin.

    Cilat materiale duhen shmangur?

    Shumica e specialistëve bien dakord se fibrat e prodhuara nga derivate të naftës janë më problematiket. Ato janë jo-biodegradueshme, me cilësi të ulët dhe lëshojnë mikroplastikë gjatë përdorimit.

    • Poliesteri i virgjër dhe akriliku janë ndër më të dëmshmit: prodhimi i tyre ka gjurmë të lartë karboni, ndot ujërat dhe çliron mikroplastikë sa herë që lahen.

    • Përzierjet e fibrave, si pambuku me poliester apo mëndafshi me poliester, e bëjnë riciklimin pothuajse të pamundur dhe rëndojnë ndikimin mjedisor.

    Cilat janë materialet më të favorshme?

    • Liri: kërkon shumë pak ujë, nuk ka nevojë për pesticide, rritet edhe në toka të varfra dhe bëhet më i butë me kohën.

    • Pambuku organik dhe leshi: sidomos kur mbajnë certifikime si GOTS (Global Organic Textile Standard).

    • Viskozat e qëndrueshme si Tencel apo EcoVero: prodhohen me procese më pak ndotëse se viskoza e zakonshme.

    • Circulose: një fibër e re, e krijuar 100% nga mbetje të ricikluara të pambukut.

    Poliesteri – fajtori kryesor?

    Rreth 57% e fibrave të prodhuara globalisht janë poliester. Arsyeja është e thjeshtë: është i lirë dhe imiton materiale më premium. Por, ky material ka kosto të lartë mjedisore:

    • Prodhohet nga nafta.

    • Nuk lejon frymëmarrjen e trupit.

    • Shpërbëhet vetëm pas qindra vitesh, duke çliruar toksina në tokë dhe ujë.

    Si të mos biem pre e mashtrimeve?

    Gjithmonë kontrolloni etiketën: nëse shkruhet “fibër natyrale”, por përzierja përmban poliester, najlon apo akrilik, atëherë nuk është plotësisht e qëndrueshme. Termat si “eko-poliester” apo “lëkurë vegane” shpesh nuk janë tjetër veçse mënyra për të emërtuar plastikën në forma të tjera.

  • Vdekja e pazbardhur e mjeshtrit të errësirës, Edgar Allan Poe

    Vdekja e pazbardhur e mjeshtrit të errësirës, Edgar Allan Poe

    Mëngjesin e 3 tetorit 1849, qytetarët e Baltimore gjetën të shtrirë në rrugë shkrimtarin e madh Edgar Allan Poe, autorin e tregimeve të errëta dhe poezive të pavdekshme si The Raven. Ai ishte i hutuar, pa vetëdije për rrethanat dhe i veshur me rroba që nuk i përkisnin. Poe u dërgua menjëherë në spitalin Washington College, ku për katër ditë qëndroi mes halucinacionesh dhe dhimbjesh të forta.

    Më 7 tetor 1849, në moshën vetëm 40-vjeçare, ai ndërroi jetë. Fjalët e fundit që i atribuohen janë: “Zoti qoftë i mëshirshëm me shpirtin tim të varfër!”

    Shkaku i vdekjes së tij mbetet një mister i pazgjidhur. Disa studiues e lidhin me abuzimin me alkoolin, të tjerë përmendin helmimin, sëmundje si rabies apo tuberkulozi, ndërsa një teori e njohur thotë se Poe mund të ketë qenë viktimë e “cooping”-ut – praktikë e asaj kohe, ku qytetarët rrëmbeheshin dhe detyroheshin të votonin ilegalisht.

    Fillimisht i nënvlerësuar, Poe u rivlerësua dekada pas vdekjes si një nga shkrimtarët më të mëdhenj të letërsisë amerikane dhe botërore. Sot ai njihet si babai i tregimit detektiv, mjeshtër i horrorit psikologjik dhe një ndër poetët më me ndikim në letërsinë moderne.

  • Përfitimet e Çajit të Xhenxhefilit për Shëndetin e Zorrëve

    Përfitimet e Çajit të Xhenxhefilit për Shëndetin e Zorrëve

    Një zorrë e shëndetshme është thelbësore jo vetëm për tretjen dhe përthithjen e lëndëve ushqyese, por edhe për funksionimin e sistemeve të tjera të trupit, përfshirë sistemin imunitar, trurin, lëkurën dhe zemrën. Viteve të fundit, me rritjen e vetëdijes për rëndësinë e mikrobiomës së zorrëve, shumë njerëz kërkojnë mënyra për ta përmirësuar shëndetin e saj. Por, ndryshe nga besimi i zakonshëm, kjo nuk kërkon shtesa të shtrenjta — shpesh zgjidhja mund të jetë një pije e thjeshtë që e keni tashmë në shtëpi: çaji i xhenxhefilit.

    Pse çaji i xhenxhefilit është kaq i dobishëm?

    Nxjerrë nga rrënja e bimës, xhenxhefili është një ilaç natyral popullor për shumë shqetësime shëndetësore. Ai kombinon vetitë anti-inflamatore, antioksiduese dhe tretëse, duke e bërë një aleat të fuqishëm për sistemin tretës.

    1. Lehtëson të përzierat
    Crystal Orozco, dietologe e regjistruar, thotë:
    “Çaji i xhenxhefilit është i shkëlqyer për problemet e tretjes, veçanërisht dhimbjet e stomakut, fryrjen dhe të përziera.”
    Xhenxhefili ndihmon duke bllokuar receptorët e serotoninës në zorrë që shkaktojnë refleksin e vjelljes, ndërsa komponimet e tij natyrale qetësojnë sistemin tretës. Orozco rekomandon një çaj xhenxhefili me limon dhe mjaltë për lehtësimin e shqetësimeve në stomak.

    2. Përmirëson çrregullimet e tretjes
    Xhenxhefili është i njohur për efektet e tij terapeutike në gjendje si sëmundja e refluksit gastroezofageal (GERD) dhe dispepsia. Ai mund të ndihmojë në uljen e prodhimit të acidit në stomak, duke lehtësuar simptomat e refluksit dhe dhimbjet e barkut të sipërm, fryrjen dhe shqetësimet e tjera të tretjes.

    3. Zvogëlon inflamacionin
    Inflamacioni kronik, i shkaktuar nga toksinat, stresi dhe stili i jetesës, mund të dëmtojë traktin tretës dhe të rrisë rrezikun e sëmundjeve inflamatore të zorrëve. Keelin Murphy, nutricioniste dhe dietologe, thekson:
    “Xhenxhefili përmban përbërës bioaktivë me efekt antioksidues që ndihmojnë në uljen e inflamacionit të zorrëve.”
    Kjo ndihmon në qetësimin e acarimit dhe ënjtjes së zorrëve, duke parandaluar dëmtime të mëtejshme. Murphy rekomandon çajin e xhenxhefilit edhe për atletët, si mënyrë për të lehtësuar shqetësimet tretëse që shkaktohen nga stërvitja intensive.

  • Yll Limani i befasuar për ditëlindje

    Yll Limani i befasuar për ditëlindje

    Artistit të njohur, Yll Limani, miqtë i rezervuan një befasi të papritur për ditëlindjen e tij.

    Festimi u mbush me emocione, dhurata të veçanta dhe momente të paharrueshme, ndërsa atmosfera ishte plot gaz dhe hare.

    Fansat e tij menjëherë shpërndanë fotot dhe videot nga surpriza.

    Urime ditëlindjen Ylli!