Presidentja e Kosovës Vjosa Osmani, ka shpërnda pamjet nga ceremonia inauguruese e presidentit turk, Recep Tayyip Erdoğan.
Osmani përmes një postimi në facebook ka thënë se në këtë ceremoni me liderë të tjerë e miq të Kosovës, kanë bashkëbiseduar për rëndësinë e bashkëpunimit për sigurinë e përbashkët.
Emisari i posaçëm i BE-së, Miroslav Lajçak dhe ai i SHBA-së, Gabriel Escobar të hënën dhe të martën do të qëndrojnë në Kosovë dhe Serbi.
Këtë e ka konfirmuar zëdhënësi i Bashkimi Evropian, Peter Stano, i cili tha se Escobar dhe Lajçak këtë vizitë do e zhvillojnë për depërshkallëzimin e tensioneve në Veri.
“Mund të konfirmoj se përfaqësuesi special i BE-së, Miroslav Lajçak do të shkojë në Prishtinë dhe Beograd të hënën dhe të martën, së bashku me të dërguarin e SHBA-së, Gabriel Escobar, për të ndjekur thirrjet e nivelit më të lartë të BE-së për de-përshkallëzimin e tensioneve në veriun e Kosovës”, ka thënë ai për KosovaPress.
Këshilltari i lartë i Departamentit Amerikan të Shtetit, Derek Chollet, ka njoftuar se ka biseduar me presidentin e Serbisë të cilin thotë se e ka “inkurajuar” që t’i nxisë serbët e Kosovës për qetësi.
Në një postim në Twitter, Chollet tha se nga Vuçiqi ka kërkuar që të ndërmarrë hapa për të ndihmuar qetësimin e krizës në veri të Kosovës.
“…dhe të kthehet në rrugën e normalizimit dhe angazhimit konstruktiv në dialogun e lehtësuar nga BE-ja”, shkroi Chollet.
Encouraged Serbian President Vucic @predsednikrs yesterday to urge calm among Kosovan Serbs, take steps to help defuse the crisis in the north of Kosovo, and return to the path of normalization and constructive engagement in the EU-facilitated Dialogue.
— Derek Chollet (@CounselorDOS) June 3, 2023
Eksperti për Ballkanin, Oliver Jens Schmitt, tha se tensionet e fundit në veri të Kosovës u kontrolluan nga Serbia fqinje dhe tha se i sheh si një “dhuratë politike” për presidentin serb Aleksandar Vuçiq.
Por, për kryeministrin Albin Kurti, Schmitt thotë se është kryeministri i parë i Kosovës që rrezikon konflikt me SHBA-në.
Në një intervistë për mediumin gjerman “T-online”, Schmitt thotë se i duket pak e çuditshme që SHBA dhe Franca u treguan “relativisht të njëanshme”.
Por, me çka ai i ka kthyer tashmë kundër tij Francën dhe SHBA-në?
“Sigurisht që është problematike për Kurtin që ai është tani kryeministri i parë kosovar që rrezikon një konflikt me Shtetet e Bashkuara, fuqinë mbrojtëse të vendit. Kjo sigurisht që mund ta dobësojë atë brenda vendit, edhe nëse opozita aktualisht nuk është shumë e dukshme. Franca është më pak e rëndësishme për këtë çështje: qeveritë e saj nuk kanë qenë shumë aktive në Ballkanin Perëndimor dhe kanë qenë gjithmonë të kujdesshme ndaj shqiptarëve të Kosovës. Më duket e habitshme që SHBA-të dhe Franca tani janë relativisht të njëanshme duke fajësuar Kosovën dhe mezi kritikojnë Serbinë”, thotë ai.
Kurti është vetëm konsekuent – dhe nga këndvështrimi i tij ai vepron vetëm logjikisht, thotë ai.
“Ai [Kurti] i mbajti zgjedhjet, popullsia serbe nuk mori pjesë, por mori pjesë pakica e vogël e qytetarëve shqiptarë në këto zona. Ky është sigurisht një këndvështrim ligjor”.
Por, ai u pyet për përcjelljen me polici të kryetarëve të komunave nëpër objektet komunale.
“Kurti u zgjodh me një premtim për të zbatuar sundimin e ligjit. Ai ndryshon nga paraardhësit e tij në marrëdhënie. Për të është çështje parimore”.
Drejtori shkencor i Departamentit të Kërkimeve Ballkanike të Akademisë Austriake të Shkencave u pyet nëse ishin të parashikueshme këto trazira.
“Po, veçanërisht në lidhje me situatën e brendshme politike në Serbi. Javët e fundit ka pasur demonstrata masive të krahasueshme me ato që çuan në përmbysjen e presidentit të atëhershëm Slobodan Millosheviq më shumë se 20 vjet më parë. Presidenti serb Aleksandar Vuçiq është nën presion të madh. Ngjarjet aktuale në Kosovë janë dhuratë politike për të. Ai tani mund të thotë: Bashkëkombasit tanë janë në rrezik, duhet t’i bashkojmë radhët tani. Në këtë aspekt ai i tërhoqi të gjitha ndalesat, e vendosi ushtrinë në kufi dhe përdori bandidët e tij kundër trupave të KFOR-it”.
Ai vuri në dukje strukturat paralele të Serbisë në Kosovë dhe bën fajtor Beogradin për tensionet e ngritura në veri të Kosovës.
“Dhe dihet mirë se qeveria e Vuçiqit mban struktura paralele në zonat e dominuara nga serbët e Kosovës. Pra, sigurisht që nuk do të kishte trazira kaq masive nëse Beogradi nuk do të donte”.
Kryeministri i Kosovës Albin Kurti, ka zhvilluar një bisedë telefonike me ministrin e Jashtëm të Emirateve të Bashkuara Arabe, Sheikh Abdullah bin Zayed.
Kurti ka treguar për pozicionin e tij lidhur me zgjedhjet në veri.
Ai tha se së pari urgjentisht duhet të ndalet dhuna, dhe zbatimi i Marrëveshjes bazë të arritur mes Kosovës dhe Serbisë.
“Faleminderit për mbështetjen e Emirateve të Bashkuara Arabe gjatë gjithë viteve”, tha ndër të tjera Kurti.
Bashkimi Evropian ka kërkuar mbajtjen e zgjedhjeve të reja në veri.
Kjo krahas dy kërkesave tjera, pjesëmarrjen e serbëve në zgjedhje dhe nisjen e punës për themelimin e Asociacionit.
Këto kërkesa i shpalosi kryediplomati i BE-së, Josep Borrell, pas takimit që patën në Moldavi bashkë me presidenten e Kosovës Vjosa Osmani, presidentin e Serbisë Aleksandar Vuçoq, kancelarin gjerman Olaf Scholz si dhe presidentin francez Emmanuel Macron.
Had a call w/ MFA Sheikh Abdullah bin Zayed. Thanked for the support of 🇦🇪 throughout the years. I stressed that 1st step towards de-escalation is the immediate end of violence against security institutions & immediate implementation of the Basic Agreement until next elections.
— Albin Kurti (@albinkurti) June 3, 2023
Kryesuesi i OSBE-së, njëherësh ministër i jashtëm i Maqedonisë së Veriut, Bujari Osmani, ka publikuar nëntë hapat drejt qetësimit dhe normalizimit të situatës në Kosovë.
Këto janë 9 pikat:
📍@OSCECiO Roadmap: 9 Steps for De-escalation & Normalisation
➖Achieving durable peace & stability in #Kosovo: Ways ahead for returning & participation of Kosovo Serbs in t/ democratic processes1. Kosovo & Serbia reaffirm commitment to t/ basic agreement & #OhridProtocol.(1/4)
— Bujar Osmani (@Bujar_O) June 3, 2023
PËRGATITI: ARIAN HAJDARAJ
Zgjedhjet e 23 prillit serbët e veriut i bojkotuan por, në një proces të ri zgjedhor për të cilin institucionet e Kosovës janë shprehur të hapura, sipas shoqërisë civile në Mitrovicën e Veriut, ka shumë gjasa që serbët të marrin pjesë sidomos pas insistimit të ShBA-së dhe Bashkimit Evropian.
Për të tetën ditë me radhë, janë duke protestuar kundër kryetarëve shqiptarë që dolën fitues nga zgjedhjet e jashtëzakonshme të 23 prillit që vet i bojkotuan.
Serbët e katër komunave veriore, sipas njohësve të politikës, vendimin për të mos dalë në zgjedhje, nuk e morën vet.
“Kush e ka marrë vendimin për bojkotimin e zgjedhjeve? Beogradi. A e kanë bojkotu vetëm votuesit e Listës serbe? Jo. E kanë bojkotu të gjithë serbët, me përjashtim të 13 votave që janë fare pak.
Megjithatë, të njëjtit, mund ta kenë edhe një tjetër rast të zgjedhin kryetarë të tjerë, meqë mbajtja e procesit tjetër zgjedhor po konsiderohet si opsion serioz.
Andaj, analisti Bransilav Krstic, është i bindur se serbët kësaj radhe do marrin pjesë në zgjedhje, posaçërisht nëse SHBA-ja do jetë garantuese.
“Nuk ekziston problem mes Bogradit zyrtar dhe Amerikës. Bogradi është I shantazhuar nga amerika, andaj ata bëjnë çkado që garanton amerika. Problemi është te kryeministri Kurti, I cili nuk e kupton se kush janë zotat e tokës.”
Por, për t’u arritur dakordimi për pjesëmarrje në zgjedhjet e reja, duhet të plotësohen disa kushte.
“Garancitë për pjesëmarrje, mund të arrihen vetëm nëse shohim udhëheqësit politikë ta arrijnë një marrëveshje, në këmbim të sëcilës duhet të largohet njësia speciale nga Veriu, fillimisht nga objektet komunale. Pastaj një garanci tjetër për formimin e asociacionit.”
Në zgjedhjet që u mbajtën në katër komunat veriore, morën pjesë vetëm 1567 qytetarë, apo 3.47 për qind.
PËRGATITI: KRENARE MULLIQI
Edhe sot ka pasur protesta të banorëve lokalë në tre komunat në veri të vendit. Derisa situata ishte e qetë, në objektin e komunë së Leposaviqit vazhdon të qëndrojë kryetari, Lulzim Hetimi. Por familjarët ani pse nuk kanë pasur kontakt fizik me të tash e 6 ditë, ATV-së i kanë thanë se nuk janë të shqetësuar për sigurinë e tij.
Të paktë në numër por, u grumbulluan edhe sot para objektit të komunës.
Dhjetëra protestues serbë edhe këtë të shtune qëndruan afër objektit të komunës së Leposaviq për të kundërshtuar punën e kryetarit Lulzim Hetimi.
Një pjesë të madhe të ditës, sa qëndruan afër komunës ishin të qetë. Me të filluar shiu, u shpërndanë.
Ndërkaq objekti i komunës, ku që nga e hëna është duke qëndruar kryetari, Lulzim Hetemi po mbrohet nga ushtarët e KFOR-it italian.
Prania e ushtarëve të KFOR-it dhe Policisë së Kosovës e bënë familjen e kryetarit të mos shqetësohet për sigurinë e tij.
Atë, më shumë po e shqetësojnë ca deklarata.
Ditë e qetë, ishte edhe në Zveçan.
Për dallim nga ditë e tjera, sot pranë komunës së Zveqanit janë duke qëndruar një numër i vogël i protestuesve serb.
Bashkë me protestuesit qëndroi edhe nënkryetari i Listës Serbe, Igor Simiq.
Serbët në veri janë duke protestuar rregullisht që nga 26 maji duke kundërshtuar punën e katër kryetarëve të ri, të gjithë shqiptarë.
STUPËRGATITI: ARTON HAMITI
Është hera e parë që katër komunat veriore të Kosovës të kenë kryetarë shqiptarë. Por, ndonëse punën e kanë filluar vetëm para pak javësh, kundërshtitë mes tyre tashmë janë shpërfaqur. Ata nuk kanë mendime të njëjta sa i përket zgjedhjeve të reja të mundshme në veri, kërkesë kjo e bashkësisë ndërkombëtare.
Ndonëse është çështje javësh prej kur katër kryetarët shqiptarë të komunave në veri kanë filluar punën, përçarjet mes tyre dolën në pah.
Derisa, zgjedhjet e reja shihen si alternativë për të dalë nga kriza, kryetarët që vijnë nga radhët e Partisë Demokratike, për dallim nga ata të Vetëvendosjes, nuk e kanë ndërmend të japin dorëheqje.
“Neve nuk jemi duke menduar për një tërheqjeje apo zgjedhje të reja ne këto momente për pa e analizuar mirë situatën.”
Se nuk janë në linjë të njëjtë u dëshmua edhe kur ambasadori amerikan, Jeffrey Hovenier i ftoi në takim. Izmir Zeqiri i Zubin Potokut e Ilir Peci i Zveçanit takuan ambasadorin, derisa Erden Atiq i Mitrovicës së Veriut e Lulzim Hetemi i Leposviqit nuk morën pjesë fare në takim.
Për mospjesëmarrjen e kryetarëve e Vetëvendosjes në takim me ambasadorin, kryeministri Albin Kurti pati një sqarim. Sipas tij, takimi ishte organizuar gjatë orarit të punës.
Koordinim mes katër kryetarëve shqiptarë nuk ka as për çështje të tjera sikurse rryma.
“Zyra e Rregullatorit për Energji, ka pranuar kërkesa zyrtare nga Kryetari i Komunës së Mitrovicës së Veriut dhe Kryetari i Komunës së Leposaviqit. Kërkesa e kryetarëve ka të bëjë me ndërmarrjen e veprimeve të nevojshme lidhur me kyçjen dhe pagesën e energjisë elektrike për të gjitha institucionet e sektorit publik të cilat bien në kompetencën e nivelit lokal. ZRRE-ja është në proces të shqyrtimit të kësaj kërkese dhe është duke i ndërmarrë të gjitha veprimet e duhura ligjore. ZRRE-ja nuk ka pranuar kërkesa nga kryetarët e Zubin Potokut dhe Zveçanit.”
Kryetari i Mitrovicës së Veriut Erden Atiq, gjithashtu ka dorëzuar kërkesën që kjo komunë me shumicë serbe, t’i bashkohet Asociacionit të Komunave të Kosovës. Një kërkesë të tillë nuk e kanë bërë edhe homologët e tij.
Kryetarët e rinj shqiptarë të komunave Mitrovicë e Veriut, Zveçan, Zubin Potok dhe Leposaviq kanë dalë nga zgjedhjet e jashtëzakonshme të 23 prillit, të cilat janë bojkotuar nga komuniteti serb.
Hyrja e tyre në objektet komunale u përcoll me trazira pas rezistencës së serbëve, derisa u lënduan pjesëtarë policisë dhe KFOR-it dhe u regjistruan mbi 20 sulme ndaj gazetarëve.
PËRGATITI: BENITA ZENELI
Bashkimi Evropian ka reaguar sërish lidhur me situatën e tensionuar në veri të Kosovës. Duke dënuar veprimet e dhunshme kundër qytetarëve, KFOR-it, policisë e mediave BE-ja u ka kërkuar Kosovës dhe Serbisë që menjëherë dhe pa kushte të ndërmarrin masa “për qetësim të situatës të ndalojnë retorikën përçarëse dhe veprimet e pakoordinuara”. Derisa Brukseli kërkon zgjedhje të reja, kryeministri insiston në vendosjen e sundimit të ligjit.
Bashkësia ndërkombëtare vazhdon të insistojë që në katër komunat veriore, zgjedhjet të mbahen sa më parë si rrugëdalje e vetme nga kriza dhe tensionet.
Në një deklaratë të Bashkimit Evropian, të lëshuar nga kryediplomati i BE-së, Josep Borrell, kërkohet që Kosova t’i pezullojë menjëherë edhe operacionet policore e kryetarët shqiptarë të kryejnë funksionin e tyre nga objektet alternativ.
“Zgjedhjet e jashtëzakonshme duhet të shpallen sa më shpejt që të jetë e mundur në të katër komunat, dhe ato të organizohen në mënyrë gjithëpërfshirëse.”
Idenë e zgjedhjeve të reja, nuk e ka kundërshtuar kryeministri, Albin Kurti. Megjithatë sipas tij nevojitet paraprakisht vendosje e sundimit të ligjit si dhe zgjedhje të lira e pa presion.
“Prandaj, pas zgjedhjeve të reja mund të ketë kryetarë të rinj, e nuk mund të ketë kryetarë pa zgjedhje të reja dhe zyrat e ndërtesat e komunave në Leposaviq, Zveçan e Zubin Potok janë asete të Kosovës”
Adresa për trysni, tha kryeministri është Beogradi i cili siç tha nuk po distancohet nga krimet e Milosheviqit.
“Adresa ku duhet të bëhet trysnia nuk është Prishtina që është kryeqyteti i shtetit më demokratik e policinë më profesionale në Ballkan, por është Beogradi i cili duke mos u distancuar nga krimet e Millosheviqit”
Disa ditë pas trazirave në veri, Gjermania e Franca propozuan zgjedhjet e reja për katër komunat veriore si mundësi për dalje nga kriza. Me t’ia përmendur këtë në një takim në Moldavi të enjten, presidentja Vjosa Osmani kishte treguar një mundësi që çon drejt zgjedhjeve të reja.
Derisa palët ende janë në kërkim të zgjidhjes përpos peticionit zgjedhjet mund të shpallen edhe nëse kryetarët aktual japin dorëheqje.
Veç zgjedhjeve të reja, me pjesëmarrjen e serbëve në to bashkësia ndërkombëtare kërkoi nga Kosova edhe angazhim rreth themelimit të Asociacionit të komunave me shumicë serbe.