Tag: Ballina

Përgatiti: Krenare Mulliqi

168 milionë euro është shuma që bankat vendore e të huaja përfituan nga klientët kosovarë vitit 2024. Por sipas Bankës Qendrore të Kosovës norma e interesit të bankave në vitin 2024 u ul në 6.02 për qind nga 6.35 sa ishte në vitin 2023.

Megjithatë Kosova vazhdon të ketë normën e interesit më të lartën ne rajon derisa të gjitha shtetet tjera në Ballkanin Perëndimor e kanë më të ulët se 6%.

Madje edhe vet guvernatori i Bankës Qendrore të Kosovës, Ahmet Ismaili, e pranon që nuk e di nëse në të ardhmen kosovarët do të paguajnë më pak për normat e interesit.

Përgjigje për uljen eventuale të normave të interesit ATV nuk e mori as nga Shoqata e Bankave.

Por ekonomistët vlerësojnë se pas uljes së inflacionit, nuk është aspak e drejtë që normat e interesit të jenë kaq të larta.

Shuma e kredisë që qytetarët morën gjatë vitit 2024 u rrit për më shumë se 768 milionë euro, derisa në total shuma e kredive arriti në 5 miliardë e 668 milionë euro.

Sipas guvernatorit Ismaili, vitin e ardhshëm planifikohen të bëhen disa ndryshime që kanë të bëjnë me llojin dhe qëllimin e kredimarrjes.

Kosova e mbylli vitin me 4,3 për qind rritje ekonomike dhe mestare të inflacionit 1,7 përqind.

Kolonat në pikën kufitare në Merdare janë gati 2 kilometra të gjata. Pritjet për të dalë nga Kosova në këtë pikë kufitare të shtunën arrinin deri në 3 orë.

‘’Që 3 orë jemi tu pritë, s’di as vet çka me thonë, kijamet.Vjen ai shoqi, zgjohet në ora 12 ta nxen rendin ,të del përpara, nuk ka as polici e asgjë, vjen vetura hyn pa rend. Pritjet janë gjithmonë kaq të gjata si në verë, ashtu edhe në dimër’’, tha një qytetar.

Ngarkesat në pikat kufitare janë bërë të zakonshme përgjatë festave të fundvitit për shkak të fluksit të madh të mërgimtarëve që vijnë në Kosovë e më pas largohen.

‘’Vështirësitë janë së pari I ftohti, pastaj kemi dhe fëmijë. Nëse bën një tejkalim, të kthejnë prapë mbrapsht. Policia kanë 3 deri 4 vetura pas, asnjë nuk e ndalin, se këtu shkon krejt me njoftësi. Zakonisht Merdarja është pika që presim më shumë’’, tha një qytetare.

Një prej telasheve më të mëdha sipas atyre që duan të kalojnë kufirin është mosrespektimi i radhës. Andaj disa thonë se janë ankuar në Policinë e Podujevës për mosmenaxhimin e kolonës.

‘’Unë për vetë 2 herë e kam lajmëruar stacionin policor të Podujevës,ose I thashe ka problem këtu , ose duhet dikush që të mbajë rendin,se edhe ne jemi këtu me fëmije e duhet dikush që ti dërgojë patrolat policore’’, tha një qytetar.

Sipas Qendrës Kombëtare për Menaxhim Kufitar, më pak pritje ka në pikat tjera kufitare. Tek Dheu i Bardhë, pritjet janë deri në 2 orë, kurse në pikat tjera kufitare pritjet më të gjata janë deri në 15 minuta. /atvlive.tv

Përgatiti: Benita Zeneli

Derisa qeveria aktuale po e përfundon mandatin ende nuk e ka miratuar Strategjinë kombëtare kundër korrupsionit.

Dhe pavarësisht që gjatë 2024-ës u iniciuan disa nisma ligjore, konsiderohet se viti kaloi pa rezultate në reformën për drejtësi dhe luftimin e korrupsionit.
Një tjetër problematik konsiderohet fakti që Kosova tash e dy vjet nuk ka kryeprokuror të shtetit.

“Sa i përket të dy këshillave, përkundër problemeve që vazhdon të ketë, KGJK-ja nuk mund t’i mohohet fakti se ka një avancim në kuptim të transparencës, derisa kjo nuk qëndron për KPK-në që edhe atje vazhdon mendësia korporatiste siç e ka thënë Komisioni i Venecias dhe vazhdojnë probleme të shumta në sistemin prokurorial të Kosovës dhe mund të themi se ka ndërtuar një kulturë të mos ndëshkimit brenda sistemit prokurorial”, tha Gëzim Shala nga IKD.

Njëkohësisht komentet negative të ekzekutivit karshi punës së prokurorive e gjykatave nuk munguan gjatë vitit që lamë pas.

“Kjo është për keqardhje për shkak kryeministri dhe qeveritarët, ministrat janë marrë shumë me sistemin e drejtësisë. Edhe shumë rëndë edhe për qytetarin dhe imazhin e sistemit e drejtësisë. Për shkak se kur një kryeministër, deputet shumë shpesh thonë se është një sistem i kalbur, unë mendoj se shumë më i mirë është sistemi i drejtësisë sesa sistemi ekzekutiv apo legjislativ”, tha ish-kryetari i Gjykatës së Apelit, Hasan Shala.

“Prej fillimit të mandatit të kësaj qeverisje kemi pasur përplasje prokurori, gjykatë dhe qeveri, gjë e cila nuk është aspak e hijshme në publik. Sidomos ndërhyrja e ekzekutivit në punët e gjyqësorit dhe prokurorisë nuk është e pranueshme për shkak se të tria janë pushtete të pavarura”, tha Viona Bunjaku nga Lëvizja FOL.

Por, fajin për mungesë të reformës e largon nga ekzekutivi, ministrja e Drejtësisë, Albulena Haxhiu.

“Mendoj që problemin më të madh e kemi te nivelet e larta të sistemeve të drejtësisë, të cilat nuk dëshirojnë ndryshim të gjendjes sepse humbin pushtetin dhe ndikimin në sistem. Pra, të njëjtit nuk e kanë dashur reformën në drejtësi dhe e kanë kundërshtuar në vazhdimësi. Mendoj se kjo qasje ka qenë e gabuar, ne asnjëherë nuk kemi ndërhyrë në sistemin e drejtësisë, gjegjësisht në lëndët
që kanë pasur prokurorët dhe gjyqtarët”, tha Haxhiu.

Ndërkohë Raporti i EULEX-it për monitorimin e sistemit të drejtësisë gjatë 2024 ka treguar se trajtimi i rasteve të profilit të lartë nuk ka shënuar progres, e disa prej tyre rrezikojnë parashkrimin. Në bazë të këtij raporti për institucionet e drejtësisë sfidë mbetet edhe produktivitet i seancave, ndërsa thuhet se paraburgimi po vazhdon të përdoret në mënyrë të tepruar.

Komisioni Qendror i Zgjedhjeve mori vendim për certifikimin e Listës së Votuesve brenda dhe jashtë Kosovës për procesin e Zgjedhjeve për Kuvendin e Kosovës, të cilat do të mbahen më 9 shkurt 2025, raporton EO.

Sipas kësaj liste votuesish, numri i qytetarëve me të drejtë vote për këto zgjedhje është 2 milionë e 75 mijë e 868 votues.

Anëtari i KQZ-së Arianit Elshani ka thënë se numri i qytetarëve me të drejtë vote në vendvotime, në Republikën e Kosovës, është 1 milionë e 970 mijë e 944 votues, ndërkaq, numri i qytetarëve që janë regjistruar për të votuar jashtë Kosovës, është 104 mijë e 924.

“Lista përfundimtare e votuesve i është nënshtruar edhe verifikimit. Ky numër i votuesve që është prej 2 milionë e 75 mijë e 868 votuesve si listë përfundimtare. Nuk është një listë tërësisht e pastër, për faktin që figurojnë ende personat e vdekur në këto lista, për shkak se qytetarët nuk ia kanë njoftuar organet kompetente. Ndryshe nga çdo palë zgjedhje tjetër që është mbajtur më parë, në këto zgjedhje lista e votuesve është krijuar me dy data baza. Me atë të gjendjes civile dhe departamentit të dokumentit të prodhimit. Prandaj, nga kjo listë nuk mbetet askush jashtë, ndryshe se çka ka mundur të ndodhë në raste të caktuara. Ndërsa numri i personave që janë regjistruar për votim jashtë Kosovë është 104 mijë e 924 votues, prej të cilëve 84 mijë e 525 kanë zgjedhur mënyrën e votimit përmes postës dhe 20 mijë e 399 votues kanë zgjedhur mënyrën e voitmit fizik në përfaqësi diplomatike. Në dallim prej zgjedheve të fundit lokale të 17 dhjetorit është 174 mijë e 888 votues më shumë”, ka thënë ai.

Po ashtu në këtë mbledhje u miratua rekomandimi për caktimin e numrit maksimal të votuesve në vendvotime, i cili u vendos qe për vendvotime në zonat rurale numri i votuesve të jetë 999 votues.

Ndërsa në zonat urbane u vendos që numri i votuesve në vendvotime të jetë 950 votues.

“Numri të jetë 999 votues për vendvotime në zonat rurale. Për zonat urban 950 ashtu siç ka qenë në zgjedhjet e më parshme, ky është rekomandimi”, ka thënë Elshani.

KQZ në këtë mbledhje mori vendim po ashtu që në Tiranë dhe Podgoricë të mos mbahet votim fizik në këto përfaqësi diplomatike, kjo për shkak se në disa përfaqësi diplomatike numri i shtetasve të regjistruar për votim fizik është shumë i vogël, nën 50 votues. Komisioni Qendror i Zgjedhjeve mori vendim që procesi i votimit të mos organizohet në përfaqësitë diplomatike të vendosura në Podgoricë (Mali i Zi) dhe Tiranë (Shqipëri).

Sipas të dhënave të KQZ-së, për të votuar në përfaqësinë diplomatike në Podgoricë janë regjistruar vetëm 8 votues dhe po aq edhe në Tiranë.

Anëtari i KQZ-së Arianit Elshani, tha se gjithë votuesit e regjistruar, KQZ do t’i informojë se të njëjtit do të mund të votojnë përmes postës.

“Ka disa shtet që kanë një numër më të vogël 50 votues. Ne kemi konsideruar që dy prej tyre në Podgoricë dhe Tiranë të mos hapen për votim, në këtë rast 8 persona që janë regjistrua, këtyre votues të ju mundësohet votimi përmes postës”, ka thënë Elshani.

Më 29 gusht 2024, KQZ ka miratuar listën prej 35 Qendrave të Votimit me gjithsej 47 vendvotime të planifikuara për votim në 19 Ambasada dhe 16 Konsullata të Republikës së Kosovës që janë të vendosura në 22 shtete të ndryshme.

Sipas vendimit të fundit të KQZ-së, procesi i votimit do të zhvillohet në 17 Ambasada dhe 15 Konsullata të Republikës së Kosovës, të vendosura në 19 shtete të ndryshme të botës.

Në prag të përfundimit të mandatit katërvjeçar, Qeveria e drejtuar nga kryeministri Albin Kurti thotë se Kosovën e ka përfaqësuar denjësisht në bisedimet me Serbinë në Bruksel.

Zyrtarë qeveritarë akuzojnë Serbinë se nuk ka treguar qasje konstruktive në dialog dhe thonë se është koha që BE-ja të evidentojë palën bllokuesi të procesit – Beogradin zyrtar.

Opozita ndërkaq kritikon Qeverinë për qasjen në procesin e dialogut duke thënë se me marrëveshjen e Brukselit dhe aneksin e Ohrit në vitin 2023, me ndërmjetësimin e BE-së hoqi dorë nga njohja e ndërsjellë derisa pranoi autonomi për serbët e Kosovës.

Klisman Kadiu, këshilltar i Besnik Bislimit, kryenegociatorit në dialogu, thotë për KosovaPress se Kosova pranuar marrëveshjen bazike, por që e njëjta është refuzuar nga Serbia dhe kjo e fundit e keqpërdor çdo takim në nivel kryenegociatorësh në kuadër të procesit të dialogut.

“Në këta katër vjet, e kemi përfaqësuar denjësisht Kosovën në tryezën e dialogut dhe kemi shfaqur konstruktivitetin e gatishmërinë tonë për të ecur përpara me normalizimin e marrëdhënieve. E kemi një marrëveshje, atë Bazike dhe Aneksin e Implementimit të Ohrit, të cilat duhen pranuar e zbatuar nga të dyja palët. Kosova i ka pranuar ato në tërësi, është e gatshme për nënshkrim dhe zbatim, dhe nuk i shkel ato. Nga ana tjetër, Serbia bën krejtësisht të kundërtën. E ka refuzuar marrëveshjen edhe verbalisht edhe me shkrim përmes letrave drejt Bashkimit Evropian, e ka refuzuar nënshkrimin, e ka shkelur në vazhdimësi marrëveshjen… Qasja destruktive e Serbisë në procesin e dialogut, fatkeqësisht ka ecur paralelisht edhe me sulmet e saj në terren ndaj Republikës së Kosovës. Serbia ka tentuar, duke dështuar, të krijojë çështje artificiale, në mënyrë që të devijojë vëmendjen nga normalizimi i marrëdhënieve, rruga përpara, dhe pranimi e zbatimi i Marrëveshjes Bazike dhe Aneksit të Ohrit. Presim nga BE që si ndërmjetësues në proces, qartësisht të evidentojë palën bllokuese të procesit, e që adresë kryesore e të vetme e ka Beogradin zyrtar”, thuhet në përgjigjen e tij me shkrim për KosovaPress.

Deputeti i PDK-së, Enver Hoxhaj, thotë për KosovaPress se kryeministri Kurti i ka sjellë dëme Kosovës në dialog, duke larguar marrëveshjen finale me njohje të ndërsjellët, teksa ka sjellë një statut të asociacionit, i cili paraqet një autonomi të plotë për serbët në Kosovë.

“Dialogu gjatë këtyre katër viteve të fundit i ka sjellë një dëm të madh Kosovës. Ia ka përmbushur ambiciet dhe pritjet Serbisë dhe i ka dëmtuar qëllimet kryesore që i ka pasur Kosova pas 17 shkurtit të vitit 2008. Largimi i njohjes së ndërsjellët, largimi i një marrëveshje finale, së bashku me statutin e asociacionit që është një autonomi e plotë. Këto dokumente janë integruar dhe janë parakushte në rrugën tonë të ardhshme për t’u bërë pjesë e Bashkimit Evropian janë një prej dëmeve më të mëdha që i ka bërë kjo Qeveri Kosovës”, thotë ai.

Edhe deputetja e AAK-së Time Kadrijaj kritikon Qeverinë Kurti për qasjen në dialog, duke thënë se pranoi marrëveshje të dëmshme për Kosovën.

“Kjo qeveri në çështjen e dialogut ka bërë koncesione që janë të dëmshme për Kosovën, siç është falja e tokave të Manastirit të Deçanit, por edhe pranimi i marrëveshjes së Brukselit dhe aneksit të Ohrit, ku pranohet edhe asociacioni. Kjo është forma më e keqe e asociacionit. Me këtë marrëveshje dhe letrën e zotimeve që kanë bërë tre krerët e shtetit, shihet se ka kompetenca ekzekutive dhe është një vetëqeverisje në komunat serbe. Në këtë formë cenohet sovraniteti dhe integriteti i Kosovës…Kushdo që vjen (në qeveri) duhet të ketë dialog me parime, por edhe që duhet të kërkoj të respektohet Kushtetuta, sovraniteti dhe integriteti territorial i Kosovës”, tha Kadrijaj.

Njohësi i marrëdhënieve ndërkombëtare, Arbnor Sadiku thotë se mungesa e progresit në dialog ka qenë gjë e pritur dhe se ai nuk pret që ky proces të këtë ndonjë përparim deri pas procesit zgjedhor në Kosovë.

“E kemi ditur qysh në start për faktin se në Kosovë ka qenë një vit elektoral dhe është ditur se kryeministri Kurti nuk do të zbatojë marrëveshjen derisa t’i fitojë zgjedhjet e ardhshme dhe të krijojë një qeveri të re pas shkurtit 2025. Të njëjtën kohë ka qenë vit elektoral në BE dhe SHBA. Është ditur se nuk do të ketë rezultate të prekshme sa i përket zbatimit të marrëveshjes së Brukselit dhe krijimit të asociacionit…Për të ndodhur këto duhet pritur rezultatet vetëm pas zgjedhjeve në Kosovë. Mendoj se në tremujorin e dytë 2025 mund të kemi rezultate konkrete në dialog dhe të kemi një situatë më të qartë, qoftë pozicionin e Kosovës në raport me dialogun dhe pozicionin e BE-së se sa do t’i mbajë përgjegjëse palët”, tha Sadiku.

Kosova dhe Serbia kanë rritur dakordimin për marrëveshjen e Brukselit në shkurt 2023 dhe Aneksit të Ohrit në mars të po atij vitit, por deri më tani nuk ka gjetur zbatim.

Gjatë qeverisjes Kurti, të dyja palët negociuese zhvilluan një sërë takimesh në nivel të liderëve dhe atë të kryenegociatorëve, por nuk u gjet gjuhë e përbashkët për zbatim të marrëveshjes.

Pjesë e marrëveshjes është edhe themelimi i asociacionit me shumicë serbe, por Qeveria e Kosovës nuk ka bërë ndonjë hap për zbatim. Me gjithë kërkesën e faktorit ndërkombëtar, Qeveria ka thënë se drafti i BE-së për asociacionin është një “non paper” dhe si i tillë nuk do të dërgohet në Kushtetuese./KP

Krahas nismave ligjore të ndërmarra për reformën në drejtësi, frytet e tyre nuk u panë as në vitin 2024. Njohës të drejtësisë vlerësojnë se sistemi i drejtësisë dështoi të reformohet dhe rezultate konkrete nuk u panë as në luftimin e korrupsionit, ndërsa sfidë mbetet mos emërimi i kryeprokurorit të shtetit.

Hulumtuesi në Institutin e Kosovës për Drejtësi, Gëzim Shala thotë për KosovaPress se Qeveria dështoi t’i bëjë reformat e premtuara në sistemin e drejtësisë.

“Është një sistem që përkundër nevojave, nuk ka arritur të reformohet nga ana e qeverisë, duke dështuar të ndërmarrë reformat kruciale që i nevojiten sistemit të drejtësisë duke dështuar ta miratojë strategjinë kombëtare kundër korrupsion dhe duke mos sjell progres në këtë fushë. Sa i përket të dy këshillave, përkundër problemeve që vazhdon të ketë, KGJK-ja nuk mund t’i mohohet fakti se ka një avancim në kuptim të transparencës, derisa kjo nuk qëndron për KPK-në që edhe atje vazhdon mendësia korporatiste siç e ka thënë Komisioni i Venecias dhe vazhdojnë probleme të shumta në sistemin prokurorial të Kosovës dhe mund të themi se ka ndërtuar një kulturë të mos ndëshkimit brenda sistemit prokurorial”, tha Shala.

Hulumtuesi i IKD-së e sheh problematik faktin që tash e dy vjet Kosova vazhdon të jetë pa kryeprokuror të shtetit. Sipas tij Kosova duke mos miratuar strategjinë kombëtare kundër korrupsion i kanë munguar rezultatet edhe në luftimin e kësaj dukurie negative.

“Në kuptim të luftës kundër korrupsion fatkeqësisht në kohën kur qeveria është duke e përfunduar mandatin e saj, ajo ende nuk e ka të miratuar një strategji kombëtare kundër korrupsionit… Derisa i përket strategjisë për sundimin e ligjit gjatë vitit 2024 kjo strategji ka qenë e pazbatuar për shkak të neglizhencës dhe dështimit të qeverisë që ta miratojë planin e veprimit… Kjo definitivisht është shumë problematike, mungesa e kreut të Prokurorit të Shtetit natyrisht se është problematike, por duhet theksuar se procesi për përzgjedhjen e kryeprokurorit të shtetit të jetë një proces i drejtë, transparent dhe meritor”, thotë Shala.

Edhe Viona Bunjaku, hulumtuese në Lëvizjen FOL, thotë se në vitin 2024 nuk u shënuan rezultate për reformën në sistemin e drejtësisë. Bunjaku nënvizon se institucionet e drejtësisë vazhdojnë të përgatisin aktakuza të dobëta e mos të shqiptojnë dënime meritore.

“As në vitin 2024 nuk kemi parë rezultate në këtë aspekt. Kemi pasur më shumë dështime sa i përket reformës në sistemin e drejtësisë, kur flasim për dështimet e kam fjalën për dështimet në miratimin të një pakoje që ka mirëpritur edhe qytetari… Nuk mund të themi që nuk kemi pasur shumë progres, por nuk kemi pasur as ulje, jemi në një mesatare te këto dy institucione, normalisht që lufta qëndron te profesionalizmi dhe praktika e këtyre institucioneve. Kur themi praktika, kemi të bëjmë me zbatimin e ligjeve në praktikë. Ne shpesh shohim që aktakuzat janë shumë të dobëta dhe gjyqësori shqipton dënime që nuk janë të duhura sidomos për veprat penale kundër korrupsionit. Mund të dënohen 1-3 vjet dhe ende nuk kemi parë një verdikt të tillë për asnjë zyrtar publik. Pra, shohim vetëm dënime me gjobë e të cilat nuk i kontribuojnë luftimit të korrupsionit në vend”, tha Bunjaku.

Bunjaku konsideron që Këshilli Prokurorial i Kosovës dhe presidentja Vjosa Osmani kanë luajtur me pozitën e kryeprokurorit të shtetit, i cili nga 2022 është me ushtrues detyre.

Sistemi i drejtësisë në vend gjatë 2024 u karakterizua edhe me polemika në mes të institucioneve qeveritare me ato të drejtësisë. Komentimet e ekzekutivit karshi punës së prokurorive dhe gjykatave po konsiderohen për keqardhje dhe ndërhyrje në punën e tyre.

Ish-kryetari i Gjykatës së Apelit, Hasan Shala thotë se deklaratat e tilla e kanë dëmtuar imazhin e institucioneve të drejtësisë.

“Kjo është për keqardhje për shkak kryeministri dhe qeveritarët, ministrat janë marrë shumë me sistemin e drejtësisë. Edhe shumë rëndë edhe për qytetarin dhe imazhin e sistemit e drejtësisë. Për shkak se kur një kryeministër, deputet shumë shpesh thonë se është një sistem i kalbur, unë mendoj se shumë më i mirë është sistemi i drejtësisë sesa sistemi ekzekutiv apo legjislativ”, theksoi ai.

Përplasjet në mes të pushtetit qeveritar dhe atij të drejtësisë nuk janë aspak të hijshme për Viona Bunjaku nga Lëvizja FOL.

“Ndërhyrjet e tilla kanë qenë të pritshme. Prej fillimit të mandatit të kësaj qeverisje kemi pasur përplasje prokurori, gjykatë dhe qeveri, gjë e cila nuk është aspak e hijshme në publik. Sidomos ndërhyrja e ekzekutivit në punët e gjyqësorit dhe prokurorisë nuk është e pranueshme për shkak se të tria janë pushtete të pavarura… Këshilli Prokurorial dhe presidentja, në fakt, kanë luajtur që të dyja të këto institucione me këtë pozitë shumë të rëndësishme të vendit” ,thotë Bunjaku.

Se gjendja në sistemin e drejtësisë nuk është e mirë e pranon edhe vetë ministrja e Drejtësisë, Albulena Haxhiu, e cila thotë se qytetarët vazhdojnë të mos kenë besim në institucionet e drejtësisë.

“Mendoj që problemin më të madh e kemi te nivelet e larta të sistemeve të drejtësisë, të cilat nuk dëshirojnë ndryshim të gjendjes sepse humbin pushtetin dhe ndikimin në sistem. Pra, të njëjtit nuk e kanë dashur reformën në drejtësi dhe e kanë kundërshtuar në vazhdimësi. Mendoj se kjo qasje ka qenë e gabuar, ne asnjëherë nuk kemi ndërhyrë në sistemin e drejtësisë, gjegjësisht në lëndët që kanë pasur prokurorët dhe gjyqtarët. Nuk do të bëjmë diçka të tillë, sepse besoj që kemi mjaftueshëm shembuj të këqij që si qeveria nuk do të duhej të ndiqte, por t’i braktisim ata shembuj. Dhe ndërhyrje në drejtësi është cilësuar komentimet që ia kemi bërë vendimeve, qoftë nga ana e prokurorisë, qoftë nga ana e gjykata, kryesisht lidhet me krimin e organizuar, korrupsionin, dhunën në familje, krimet e luftës…Konsideroj se kjo nuk është ndërhyrje në drejtësi, ne vetëm shprehim brengën tonë”, tha ajo.

Raporti i EULEX-it për monitorimin e sistemit të drejtësisë gjatë 2024 ka treguar se trajtimi i rasteve të profilit të lartë nuk kanë shënuar progres, e disa prej tyre rrezikojnë parashkrimin.

Në bazë të këtij raporti për institucionet drejtësisë sfidë mbetet edhe produktivitet i seancave, ndërsa, paraburgimi po vazhdon të përdoret në mënyrë të tepruar.

Ministria e Drejtësisë ka shtyrë përpara projektligje që realizojnë reformën në drejtësi. Derisa për procesin e vettingut përgatitjen e bazës ligjore, ekzekutivi e nisi në tetor 2021 ku u miratua koncepti i dokumentit për vettingun. Më pas për këtë koncept-dokument u kërkua mendimi nga Komisioni i Venecias i cili fillimisht rekomandoi verifikimin e niveleve të larta në gjyqësor dhe prokurori.

Pas hartimit të amendamenteve kushtetuese nga 40 deputetë të Kuvendit, kryeparlamentari Glauk Konjufca, në mars 2023 dërgoi amendamentet për vlerësim në Kushtetuese. Kjo e fundit në fund të dhjetorit të vitit të kaluar i hapi rrugë vettingut në drejtësi. /kp

Me valën e fundit të aksidenteve ajrore, udhëtarët mund të ndihen më pak të sigurt.

Por a po bëhet vërtet i pasigurt fluturimi?

Viti 2024 ka rritur shqetësime për fluturimet, veçanërisht javët e fundit, kur më shumë se 200 njerëz humbën jetën në dy incidente të ndara vetëm disa ditë.

Tridhjetë e tetë persona vdiqën kur një aeroplan i Azerbaijan Airlines u rrëzua në Kazakistan; katër ditë më vonë 179 humbën jetën kur një fluturim i Jeju Air u rrëzua në Korenë e Jugut.

Ndërsa ngjarjet e fundit ende janë në mendjet e shumë njerëzve, viti 2024 ishte një vit fatkeqësish në aviacion.

Bëhet e ditur se në fillim të janarit, një përplasje e zjarrtë në Tokio tronditi botën, duke lënë të vdekur pesë anëtarë të Rojes Bregdetare të Japonisë, megjithëse pasagjerët e aeroplanit të Japan Airlines shpëtuan shëndoshë e mirë.

Ditë më vonë, një pjesë e një aeroplani ra kur po nisej nga Portland, Oregon, duke lënë një vrimë të hapur në trupin e tij.

Përsëri, të 177 pasagjerët i mbijetuan uljes emergjente, por pasojat nga ngjarja e kanë parë prodhuesin e madh Boeing në qendër të vëmendjes gjatë gjithë vitit.

Gjatë verës rrëzimi tragjik i një fluturimi Voepass në Brazil mori jetën e 62 pasagjerëve dhe ekuipazhit.

Për më tepër, raportet e shumta të aeroplanëve që goditen nga turbulencat e rënda, duke përfshirë një me fatalitet në një fluturim të Singapore Airlines, u kanë dhënë udhëtarëve arsye për t’u shqetësuar për sigurinë e tyre.

Sipas Rrjetit të Sigurisë së Aviacionit, gjithsej 318 njerëz vdiqën në aksidente aeroplani vitin e kaluar, duke e bërë vitin 2024 vitin më vdekjeprurës në aviacion që nga viti 2018.

Por a po bëhet me të vërtetë fluturimi më pak i sigurt dhe a duhet të shqetësohemi nëse kemi rezervuar një udhëtim të ardhshëm?

Fluturimi po bëhet gjithnjë e më i sigurt

Dr. Hassan Shahidi, president dhe CEO i Fondacionit të Sigurisë së Fluturimeve, një organizatë jofitimprurëse e përfshirë në të gjitha aspektet e sigurisë së aviacionit, i vendos gjërat në perspektivë.

“Në të gjithë vitin 2023, ka pasur zero vdekje nga aeroplanët komercialë”, tha Shahidi.

“Deri në përfundimin e vitit 2024, industria e aviacionit kishte transportuar 5 miliardë pasagjerë në mbarë botën. Dhe deri në ditët e fundit, 2024 ishte gati të përsëriste atë rekord sigurie”, shtoi ai.

Sipas një studimi nga Instituti i Teknologjisë në Massachusetts (MIT), fluturimi sot është më i sigurt se kurrë, shkruan euronews.

Në periudhën 2018-2022, rreziku i vdekjes nga udhëtimi ajror është llogaritur të jetë 1 për çdo 13.7 milionë hipje pasagjerësh.

Kjo është në rënie nga 1 për 7.9 milion hipje në 2008-2017 dhe një rënie e madhe nga 1 për çdo 350,000 hipje në 1968-1977.

Ndërkohë, hulumtimi nga Akademia Aeronautike Embry-Riddle ka treguar se deri në 80% të aksidenteve të aviacionit mund t’i atribuohen gabimeve njerëzore.

Një gabim nga ana e pilotëve mendohet se përbën 53% të aksidenteve, ndërsa dështimi mekanik u konsiderua si faji në vetëm 21% të rasteve.

Airbus studioi se cila pjesë e fluturimit ishte më e rrezikshme dhe zbuloi se ngritja dhe ulja ishin kur kishte më shumë gjasa të ndodhnin aksidente.

Të dy përplasjet e dhjetorit 2024 ndodhën gjatë uljes, megjithëse faktorë të tjerë ishin në lojë.

Në përplasjen e Jeju Air, për shembull, pati raportime për dëmtimin e një motori pasi goditi një zog, dhe aeroplani, për një arsye ende të panjohur, nuk i kishte vendosur pajisjet e uljes kur u rrëzua.

Hetimi do të jetë i gjatë dhe kompleks, dhe ka të ngjarë të kalojë pak kohë para se të kuptojmë saktësisht se çfarë ka ndodhur.

“Ky aksident përfshiu një sërë faktorësh, nga goditjet e shpendëve deri te ulja pa pajisje uljeje”, tha Shahidi.

“E gjithë kjo do të hetohet tërësisht, do të përcaktohen faktorët dhe do të ndërmerren hapa për të siguruar që kjo të mos ndodhë më”, vazhdoi ai.

Raportohet se Jeju Air ka inspektuar flotën e saj prej 737 aeroplanësh të gjeneratës së ardhshme.

Por, asgjë deri më tani nuk sugjeron se ka një problem më të përhapur me llojin e aeroplanit.

Linjat ajrore këshillohen të shmangin zonat e luftës

Rrëzimi i aeroplanit në Kazakistan ishte diçka pak më ndryshe.

Megjithëse hetimet janë në vazhdim, vlerësimet fillestare sugjerojnë se aeroplani mund të jetë goditur nga mbrojtja ajrore ruse, duke shkaktuar uljen e presionit dhe humbjen e kontrollit.

Ky vlerësim sjellë në mendje një situatë të ngjashme nga një dekadë më parë.

Në korrik 2014, një aeroplan i Malaysia Airlines u rrëzua nga forcat e mbështetura nga Rusia duke përdorur një raketë tokë-ajër ndërsa po fluturonte mbi Ukrainën lindore.

Të gjithë 283 pasagjerët dhe 16 anëtarët e ekuipazhit vdiqën.

Hetimi rekomandoi shtetet e përfshira në konflikte të armatosura të mbyllin hapësirën e tyre ajrore dhe që operatorët duhet të vlerësojnë tërësisht rrezikun kur rrugët kalojnë mbi zonat e konfliktit.

Ndryshe, Agjencia Evropiane e Sigurisë së Aviacionit (EASA) publikon Buletinet e Informacionit të Zonës së Konfliktit për të paralajmëruar operatorët ajror rreth kërcënimeve të mundshme të sigurisë.

Megjithatë, siç shpjegon Janet Northcote, zëdhënëse e EASA, “EASA nuk e mbyll hapësirën ajrore ose nuk ka të drejtë të mandatojë shmangien e hapësirës ajrore.

Por informacioni i dhënë këtu rrjedh në vlerësimet individuale të sigurisë së linjës ajrore dhe krijon ndërgjegjësim për çdo kërcënim të sigurisë së aviacionit.

Pra, pse Azerbaijan Airlines po fluturonte mbi një zonë konflikti?

Megjithëse shumë linja ajrore perëndimore kanë ndërprerë operimet në dhe mbi hapësirën ajrore ruse, shumë linja ajrore të Lindjes së Mesme dhe Azisë vazhdojnë të operojnë në atë zonë.

Transportuesit nga Turqia, Kina, Emiratet e Bashkuara Arabe dhe vende të tjera nuk po e shmangin hapësirën ajrore, pavarësisht rrezikut.

“Udhëtimi ajror në zonat e njohura të konfliktit ka rrezik të konsiderueshëm”, deklaroi Shahid.

“Linjat ajrore duhet të kryejnë vlerësimin e rrezikut për të siguruar që rreziqet të zbuten dhe të marrin një rrugë alternative”, shtoi ai.

Sidoqoftë, asnjë linjë ajrore evropiane aktualisht nuk fluturon drejt Rusisë ose përmes hapësirës së saj ajrore, duke marrë parasysh këshillat e EASA dhe agjencive të tjera.

Çdo aksident ajror e bën udhëtimin ajror më të sigurt

Rreshtimi i vogël në vitin e tmerrshëm që ka përjetuar aviacioni është se çdo aksident shërben për ta bërë udhëtimin ajror më të sigurt në të ardhmen.

Siç shkroi Simon Calder, korrespondent i udhëtimeve për gazetën Independent të Mbretërisë së Bashkuar, “Të gjitha ngjarjet dramatike të aviacionit të vitit 2024 – fatale dhe ndryshe – do të analizohen imtësisht për të kuptuar se çfarë mund të mësohet për të rritur sigurinë në të ardhmen”.

Në rastin e përplasjeve të Jeju Air dhe Azerbajxhanit, “kutitë e zeza” famëkeqe janë gjetur dhe dërguar për hetim.

Këto dy kuti, të cilat në fakt kanë ngjyrë portokalli të ndezur, janë Regjistruesi i të Dhënave të Fluturimit (FDR) dhe Regjistruesi i zërit në kabinën e pilotit (CVR) dhe hedhin pak dritë mbi atë që ndodhi përpara përplasjes.

Hetuesit e aksidenteve janë në terren në Kazakistan dhe Korenë e Jugut duke mbledhur më shumë prova, një proces që mund të marrë pak kohë.

Pas kësaj, të dhënat e mbledhura do të analizohen në një laborator për të përcaktuar shkakun e rrëzimit.

Një raport paraprak ka të ngjarë të bëhet publik në javët në vijim, megjithëse raporti përfundimtar do të zgjasë më shumë.

Nga këto raporte do të jepen rekomandime të ndryshme për të shmangur një situatë të ngjashme në të ardhmen.

Një nga pikat e forta të proceseve të sigurisë së aviacionit është se sa herë që ndodh ndonjë tragjedi, analizohet ajo që ka ndodhur dhe merren veprimet e duhura për të siguruar, në masën e mundshme, që i njëjti lloj aksidenti nuk do të ndodhë më.

Një përplasje mbi Grand Canyon në qershor 1956, për shembull, midis një TWA Super Constellation dhe një United Airlines DC-7 çoi në forma të përmirësuara të kontrollit të trafikut ajror.

Pasi TWA Flight 800 shpërtheu në ajër në 1996, u bënë modifikime për të siguruar që karburanti nuk mund të digjej nga një shkëndijë e gabuar.

Pa tragjedinë e 11 shtatorit, Administrata e Sigurisë së Transportit (TSA) nuk do të ishte krijuar kurrë.

Dhe falë aeroplanit (ende) të zhdukur të Malaysia Airlines MH370, të gjithë aeroplanët tani gjurmohen në kohë reale.

Ndërsa prodhuesit, linjat ajrore dhe rregullatorët punojnë shumë për të ruajtur sigurinë në qiell, udhëtimi i sigurt është një përpjekje ekipore.

Sot në Kosovë na pret mot i ftohtë dimëror, me vranësira e intervale kohore me diell. Reshje bore lokalisht mund të ketë ende vetëm orëve të hershme të mëngjesit. Gjatë ditës pritet mot i ftohtë, por pa reshje.

Temperaturat do të pësojnë ulje të ndjeshme dhe ajo maksimale parashihet deri në 1 gradë Celsius. Minimalja deri në -8 gradë Celsius.

Në Shqipëri gjatë natës priten reshje e rrebeshe shiu, ndërsa në veri dhe lindje si dhe në viset malore priten reshje bore. E shtuna në Shqipëri pritet të jetë kryesisht e vranët dhe e ftohtë, ndërsa reshjet do të pushojnë.

Reshje bore priten sonte përpos Kosovës edhe në veri të Malit të Zi, pastaj edhe në shumë zona në Maqedoninë Veriore, por nesër reshjet pushojnë dhe priten vranësira e në disa zona intervale kohore me diell. Temperaturat shënojnë ulje të ndjeshme. Reshje bore sonte priten edhe në Luginë të Preshevës, ndërsa nesër pa reshje.

E diela me acar të fuqishëm në mëngjes, por edhe dita do të jetë e ftohtë. Vende-vende mund të kemi rikthimin e mjegullës.

Nga e hëna zbutje e acarit polar, përpos rajoneve ku eventualisht mund të kemi përqendrim më të madh të mjegullës./MeteoBallkan

Dragodani u trazua mbrëmjen e sotme nga të shtënat me armë zjarri që u dëgjuan në rrugën “Ferid Curri”. Personi që dyshohet se ishte cak i të dyshuarit u qëllua dhe për pasojë mbeti i plagosur.

Siç mësohet viktima u qëllua me dy plumba në pjesën e shpinës dhe se u gjet i shtrirë në rrugë nga Policia – pak metra më larg një veture të braktisur.

Motivet dhe rrethanat në të cilat ndodhi ky incident i rëndë në kryeqytet janë akoma të paqarta, teksa tashmë vendi i ngjarjes po ekzaminohet nga njësitë përkatëse policore.

Policia në koordinim me Prokurorin e Shtetit do të ndërmarrë veprimet e nevojshme lidhur me rastin.

Tashmë është mësuar identiteti i të vrarëve në masakrën e përgjakshme të Aco Martinoviqit në Cetinë. Viktima më e re ishte një fëmijë 10 vjeçar, ndërsa më e vjetra 70.

Certifikatat e vdekjes së të vrarëve u postuan në Cetinje dhe Cafe del Montenegro (CdM) publikoi emrat e tyre.

Martinoviq vrau dje dy djem, Jovan (10) dhe Vukan (14) Vuletić, dajën e tyre Mirko Vuletić (45), Dragana Drašković (53), Branislav Mudresha (60), Radivoj Marković (70), Još Otasheviq (55).

Ai vrau gjithashtu motrën e tij Zorica Vuletiq, si dhe Radovan dhe Radmila Martinoviq dhe djemtë e tyre, binjakët Millosh dhe Marko Martinoviq.

Dje MPB-ja e Malit të Zi ka konfirmuar se vrasjet janë kryer në katër lokacione. Në total deri më tani janë regjistruar 12 të vdekur.

Mali i Zi ka shpallur tri ditë zie.