Ndonëse 1 Maji – Dita Ndërkombëtare e Punëtorëve – është pjesë e kalendarit të festave zyrtare, për Sindikatën e Punëtorëve të Sektorit Privat, ka pak arsye për festë, sepse ky vit vlerësohet “vdekjeprurës” për punëtorët në Kosovë.
Sipas të dhënave nga kjo sindikatë deri më 24 prill, tetë punëtorë kanë humbur jetën gjatë këtij viti.
Por, që nga kjo datë, autoritetet raportuan për vdekjen e dy punëtorëve të tjerë dhe pas rasteve me fatalitet në prill, autoritetet kryen inspektime në nivel vendi.
Megjithatë, nga Inspektorati Qendror i Punës tha se jo të gjitha rastet me fatalitet ishin punëtorë.
“Prej tyre, një vdekje në vendpunishte nuk ka qenë punëtor, por ka qenë mbledhës i hekurave, dhe një rast ka të bëjë me sulm kardiak gjatë orarit të punës”, thotë Kaltrina Cakolli, zëdhënëse në këtë inspektorat.
Si i gjen 1 Maji punëtorët në Kosovë?
Për kreun e Sindikatës së Punëtorëve të Sektorit Privat, Jusuf Azemi, vdekja e punëtorëve në vendet e tyre të punës është “jashtëzakonisht shqetësuese”.
Sindikatat e punëtorëve vazhdimisht janë ankuar për kushtet e punës dhe për shkeljen e të drejtave të tyre në punë.
Sipas Azemit, gjendja e punëtorëve të sektorit privat nuk ka vëmendjen “as nga pronarët e kompanive dhe as nga qeveria e shtetit”.
Ai thotë se problematike janë edhe pagat për punëtorë.
“Me këto paga që i kemi nuk po mund të mbijetojmë”, thotë ai, teksa shton se gjendja “më e rëndë” është te punëtorët e kompanive që kryejnë shërbime për institucionet shtetërore.
“Këtu na kanë sanksionuar me paga. Paramendojeni që edhe sot, kur po flasim, ka punëtorë që marrin 239 euro pagë”.
Për sektorin publik, përmes një vendimi të Qeverisë së Kosovës vitin e kaluar, është rritur paga minimale nga 350 euro, në 425 euro në janar, ndërkaq në korrik parashihet të bëhet 500 euro për të gjithë punëtorët me orar të plotë.
Nga Inspektorati Qendror i Punës nuk treguan se si e vlerësojnë situatën e punëtorëve e me çfarë shkeljesh përballen ata. Në një përgjigje me shkrim, zëdhënësja Kaltrina Cakolli u shpreh se kanë pranuar 391 ankesa, por nuk dha detaje.
Por, sipas një raporti për vitin e kaluar ky inspektorat pranoi 1.660 ankesa, nga të cilat shumica dërmuese – 1.233 – ishin nga punëtorët e sektorit privat, 418 nga ai publik dhe nëntë nga sektori publiko-privat.
Nga inspektimet që thuhet se janë bërë vitin e shkuar, në raport janë evidentuar 1.946 punëtorë pa kontrata dhe 6.611 raste të shkeljeve të drejtave të tjera të punëtorëve. Në mesin e shkeljeve janë identifikuar 2.091 raste që lidhen me pagën, 1.918 me orarin e punës, 1.802 me marrëdhënie pune e 782 raste që lidhen me pushimet.
Evidentohen shkelje gjatë inspektimeve në nivel vendi
Teksa sindikata dhe IQP-ja kanë vlerësime të ndryshme lidhur me numrin e punëtorëve që humbën jetën gjatë këtij viti në vendet e punës, vdekja e një 59-vjeçari në Ferizaj më 13 prill, nxiti ministrin, tashmë në detyrë të Punës, Familjes dhe Vlerave të Luftës Çlirimtare, Andin Hoti, që të urdhëronte një inspektim 15-ditor në sektorët me rrezikshmëri të lartë – përfshirë edhe atë të ndërtimit.
Por, teksa ky aksion po zhvillohej, u raportua edhe për raste të tjera me fatalitet në vendpunishte.
Hoti, gjatë një adresimi në Kuvend më 24 prill u shpreh se aksidentet me fatalitet në vendin e punës po ndodhin “për shkak të neglizhencës dhe mos plotësimit të kritereve të sigurisë janë të papranueshme”.
Megjithatë, Hoti theksoi se aksioni inspektues nuk ishte kundër bizneseve, “por mbi çdo biznes, çdo fitim është jeta e qytetarit”.
Në raportet çdo 48-orë që ka publikuar Inspektorati Qendror i Punës, që nga 16 prilli kur nisi aksioni e deri më 29 prill, në nivel vendi janë kryer 294 inspektime. Nga to, puna është ndaluar në 123 raste derisa vërejtje për kushtet e punës janë dhënë në 108 raste të tjera.
Zëdhënësja e këtij institucioni, Kaltrina Cakolli, u shpreh se gjatë inspektimeve është hasur në mungesë të kushteve të sigurta dhe të shëndetshme të punës.
“Mosvendosja e skelarisë, rrethojave të brendshme, [gjendja teknike] e pajisjeve të punës [duke përfshirë edhe vinçat], mungesa e dokumentit të vlerësimit të rrezikshmërisë të vendeve të punës, trajnimet dhe kontrollet mjekësore”, janë disa nga gjetjet e inspektimit që përmend ajo.
Por, Azemi nga Sindikata e Punëtorëve të Sektorit Privat, tha se ky aksion nuk do të ketë asnjë efekt në përmirësimin e kushteve.
“Nuk ka ndonjë ndryshim ose nuk sheh kompani që punëtorët janë të pajisur me mjetet mbrojtëse ashtu siç e kërkon Ligji për sigurinë dhe shëndetin në punë”, thotë ai, duke shtuar se “për 10 ditë mund të verifikohen rreth 400 kompani dhe kompani që duhet të kontrollohen janë mbi 40.000”.
Sipas Ligjit për siguri dhe shëndet në punë, punëdhënësit janë të obliguar të sigurojnë kushte të sigurta pune, përfshirë trajnimin e punëtorëve dhe përdorimin e duhur të pajisjeve.
Azemi thotë se inspektimet e vendeve të punës duhet të jenë punë e përditshme e inspektorëve, numri i të cilëve vlerëson se është i pamjaftueshëm.
“Kjo është një lloj fushate…e kanë bërë sa për të thënë se po bëjmë diçka”, thotë Azemi.
“I vetmi element që do të kishte ndikuar në rënien e [vdekjeve të] këtyre punëtorëve do të ishte që institucionet, pronarët e kompanive, Inspektorati dhe sindikata të kenë një program të përbashkët në edukimin dhe trajnimin edhe të pronarëve të kompanisë, por në veçanti të punëtorëve”, shton ai.
Viti i kaluar ishte po ashtu i kobshëm për punëtorët, pasi sipas sindikatës që drejton Azemi, vdiqën 32 punëtorë.
“Viti 2025 ka qenë viti me numrin më të madh të vdekjeve të punëtorëve në vendet e tyre të punës”, thotë ai.
Por, shifër më e vogël paraqitet në raportin e Inspektoratit Qendror të Punës, përkatësisht ky inspektorat tha se vitin e kaluar u shënuan 19 aksidente me fatalitet.
Megjithatë, derisa të dhënat për vdekjet në vendet e punës ndryshojnë, për punëtorët e lënduar konsiderohet edhe më i vështirë evidentimi i rasteve.
Inspektorati i Punës, në raportin vjetor për vitin e shkuar, ka identifikuar 602 raste të lëndimeve, 33 për qind e së cilave në ndërtimtari.
Azemi, në anën tjetër, thotë se në bazë të një hulumtimi që kanë bërë rreth katër vjet më parë, mesatarisht 1 mijë e 700 punëtorë janë lënduar brenda një viti.
“[Numrin e punëtorëve të lënduar në vendet e punës] nuk mund ta nxjerrim asnjëherë saktë sepse në shumicën e rasteve, punëtorët që pësojnë lëndime nuk tregojnë, pasi frikësohen nga pronarët e kompanive”, shprehet ai.
Rastet me fatalitet në vendet e punës
Sipas Sindikatës të Punëtorëve të Sektorit Publik, më 2025 u regjistruan më së shumti raste me fatalitet në vendet e punës.
Këto janë rastet e vdekjeve ndër vite, sipas shifrave të ofruara nga kjo sindikatë:
2025: 32 të vdekur
2024: 12 të vdekur
2023 : 22 të vdekur
2022: 24 të vdekur
2021: 14 të vdekur
2020: 15 të vdekur
2019: 17 të vdekur
2018: 27 të vdekur
Premtimet e Ministrisë për Punë
Ministria për Punë, ndërkaq tha se do të ndërmarrë veprime për përmirësimin e kushteve të punëtorëve dhe sigurimin e zbatimit të ligjeve në fuqi. Në kuadër të këtyre veprimeve, ky institucion thotë se synon rritjen e kapaciteteve të Inspektoratit Qendror të Punës.
Aktualisht, sipas të dhënave të Inspektoratit, në gjithë vendin janë të angazhuar 53 inspektorë.
“Ky numër është i pamjaftueshëm në raport me numrin e bizneseve aktive dhe numrin e të punësuarve”, shprehet zëdhënësja Kaltrina Cakolli.
Ministri në detyrë, Hoti, më 24 prill, deklaroi se janë duke përgatitur shpalljen për rekrutim të inspektorëve të rinj.
Nga Ministria për Punë përmendën edhe digjitalizimin e Inspektoratit, ndryshimin e Ligjit për inspektoratin, e zhvillimin e një fushate sensibilizuese për ngritjen e vetëdijes për rëndësinë e respektimit të standardeve të sigurisë dhe shëndetit në punë.
“Paralelisht, do të punohet edhe me vetë punëtorët për të rritur ndërgjegjësimin e tyre për të drejtat që kanë dhe për të raportuar çdo shkelje që rrezikon jetën dhe shëndetin e tyre”, thuhet në përgjigjen me shkrim dërguar Radios Evropa e Lirë nga Ministria për Punë.
Por, kryetari i Sindikatës së Punëtorëve të Sektorit Privat, Jusuf Azemi, thotë se ata nuk kërkojnë asgjë më shumë sesa respektimi i ligjeve në fuqi.
Në Kosovë, sipas të dhënave të Agjencisë së Statistikave të Kosovës, numri i të punësuarve më 2025 kaloi shifrën 400.000./REL
