Category: Lajme

Policia e Kosovës ka arrestuar mbrëmë dhjetë persona në Gjakovë, pasi të njëjtit janë përfshirë në rrahje në mes veti ku ka pasur edhe të shtëna me armë zjarri. Dyshohet se përleshja mes tyre ka ndodhur për shkak të mosmarrëveshjeve që kishin pasur në rrjete sociale.

Përmes raportit 24 orësh, Policia ka bërë me dije se dy prej tyre kanë marrë lëndime dhe kanë pranuar tretman mjekësor. Me vendim të prokurorit, të gjithë të dyshuarit pas intervistimit janë dërguar në mbajtje.

“POSEDIM, PËRDORIM I PAAAUTORIZUAR I ARMËS & LËNDIM I LEHTË Gjakovë / 08.03.2024 – 18:30. Janë arrestuar dhjetë (10) të dyshuar, pasi të njëjtit janë përfshirë në rrahje në mes veti ku ka pasur edhe të shtëna me armë zjarri, dyshohet për shkak të mosmarrëveshjeve që kishin pasur në rrjete sociale. Si pasojë lëndime kanë pësuar dy nga të dyshuarit të cilëve u është ofruar tretman mjekësor, ndërsa njësitet policore te një i dyshuar tjetër kanë gjetur dhe konfiskuar një pistoletë të tipit Bloë-Magnum, e cila dyshohet se është përdorur. Me vendim të prokurorit, të gjithë (10) të dyshuarit pas intervistimit janë dërguar në mbajtje”, thuhet në raport.

Ministri i Bujqësisë, Faton Peci, ka bërë të ditur se javën e ardhshme do të shpallet thirrja për aplikim në Programin për Pagesa Direkte/Subvencione 2024.

Kjo u bë e ditur nga Peci pas një vizite te blegtori vushtrrias, Gëzim Hajdari, për të cilin tha se është mbarështues i racës autoktone të buallicës.

“Ai ka rritur numrin e krerëve nga 30 sa kishte vitin e kaluar në 50 sa mbarështon aktualisht. Nën-produktet e qumështit të buallicës kanë një vlerë financiare të lartë në treg, ndërsa ruajtja dhe rritja e racave autoktone përbën interes shtetëror”.

“Gjatë javës që vjen do shpallet thirrja për aplikim në Programin për Pagesa Direkte / Subvencione 2024 ku për buallicat kemi dyfish rritje të mbështetjes financiare”, tha Peci.

Partitë opozitare dhe shoqëria civile po i konsiderojnë manovra politike dhe të vonshme deklaratat e pushtetarëve se qeveria do të hartojë vetë një draft-statut të Asociacionit të komunave me shumicë serbe. Sipas tyre, qasja e ekzekutivit në dialog është në dëm të forcimit të subjektivitetit dhe përfundimit të procesit të dialogut.

Deputeti i Lidhjes Demokratike të Kosovës (LDK), Armend Zemaj, thotë për KosovaPress se qëndrimet e tilla të pushtetit nuk janë serioze dhe se po bëhen vetëm për fushatë elektorale.

“Këto janë taktika elektorale, fatkeqësisht janë në dëm të forcimit të subjektivitetit të Kosovës dhe përfundimit të procesit të dialogut, sidomos në obligimet e marra që janë stërzgjatur në kuptimin e implementimit të tyre dhe që kanë derivuar edhe me një marrëveshje të keqe, siç është marrëveshja e Ohrit, me dy pika që janë tepër të kontestuar dhe problematike për Kosovën. Kjo sjellje është populiste në kuptimin edhe të menaxhimit të këtij procesi, por jo pa pasoja për Kosovën dhe shtetësinë e saj”, thotë Zemaj.

Ndërkaq, sipas deputetes së AAK-së, Time Kadrijaj, Qeveria e Kosovës përmes manovrave politike po tenton t’i ikë dërgimit në kushtetuese të draft-statutit të Asociacionit, të propozuar nga euro-amerikanët.

Ajo thekson se përveç kësaj deklaratat e pushtetarëve se Kosova do të hartojë draftin e vet për Asociacionin janë të vonshme, pasi Kurti e ka pranuar të njëjtin në kuadër të marrëveshjes së Brukselit dhe Ohrit.

“Thjesht po i shoh si manovra politike, taktika dhe të vonshme. Para se të dorëzohet drafti i asociacionit nga Bashkimi Evropian, aleatët tanë, amerikanët dhe të gjithë ambasadorët e vendeve të QUINT-it që i kemi takuar në Komisionin për punë të jashtme kanë kërkuar që Kosova të hartojë draftin e asociacionit vetë. Në tavolinën e diskutimit ne të prezantohemi me draftin tonë, i cili normalisht nuk do të kishte kompetenca ekzekutive dhe do të ishte në përputhje me Kushtetutën e Kosovës, ku respektohet sovraniteti dhe integriteti”, thekson deputetja e AAK-së.

Në anën tjetër, drejtori ekzekutiv i Lëvizjes Çohu, Arton Demhasaj, thotë për KosovaPress se tendencat se tani Qeveria do të propozojë një draft për statutin e asociacionit janë amatorizëm politik.

Sipas tij, ekzekutivi ka pasur mundësi ta bëjë një gjë të tillë shumë kohë më para, mirëpo ka anashkaluar kërkesat e faktorit ndërkombëtar dhe veçmas të ShBA-së.

“Ky është amatorizëm politik që qeveria jonë po e tregon. Para se të arrihet marrëveshja bazë në Bruksel. Ne kemi pasur kërkesë eksplicite nga SHBA-ja që Kosova vetë të hartojë një draft të komunave me shumicë serbe, ndërkaq ne kemi rezistuar dhe nuk e kemi bërë këtë. Kemi pranuar marrëveshjen dhe aneksin e Ohrit dhe pavarësisht kësaj ne prapë kemi rezistuar dhe nuk kemi hartuar draft të statutit të asociacionit që e kanë kërkuar partnerët tanë ndërkombëtar, veçmas amerikanët. Kur ka ardhur një draft që është prezantuar nga BE-ja, kryeministri Kurti ka dalë dhe ka pranuar në parim atë draft, madje ka dërguar komente për të…Ne nuk është dashur lejuar që BE-ja të hartojë draft për asociacionin, por është dashur ne vetë duke u bazuar te Kushtetuta jonë, te vendimi i Gjykatës Kushtetuese për marrëveshjen e vitit 2015, ne të hartojmë draftin që është brenda kornizës kushtetuese”, deklaron Demahasaj.

Kryetari i Kuvendit, Glauk Konjufca, ditë më parë ka thënë se Bashkimi Evropian nuk ka kompetencë t’i propozojë Kosovës draft-statut për themelimin e Asociacionit. Sipas tij, Qeveria në momentin e duhur do të propozojë draftin e vet për themelimin e asociacionit.

“I vetmi obligim që e ka Kosova është marrëveshja e vitit 2013. Mendoj se BE-ja nuk ka kompetencë t’i propozojë asociacion Kosovës. Është gabim të mendohet se është kompetencë e BE-së që të na e caktojë neve, kurse kompetencë e jona ta dërgojmë në Gjykatën Kushtetuese. Ndoshta zotëri Hovenier e ka pasur fjalën që Kosova të propozojë një draft të asociacionit. Kjo është një temë tjetër. Unë nuk e kam kuptuar ashtu siç e paske kuptuar ti. Unë e kam kuptuar që Kosova me iu drejtuar Gjykatës Kushtetuese me një draft, por unë nuk mendoj se është kompetencë e BE-së t’i propozojë draft Kosovës dhe Kosova të qëndrojë gatitu për draftin që BE-ja e propozon. Nuk pajtohem me këtë procedurë”, tha Konjufca.

Gjatë kësaj jave ka qëndruar në Kosovë, emisari special i BE-së për dialogun, Mirsolav Lajçak. Ai ka potencuar nevojën e zbatimit të marrëveshjes së Brukselit dhe Ohrit, ndërmjet Kosovës dhe Serbisë

Mungesa e investimeve të huaja ka dëmtuar tejmase Kosovën, ndërsa dëm poaq të madh po i sjellin edhe tensionet në veri. Kështu ka bërë të ditur për Ekonomia Online, kryetari i Odes Ekonomike të Kosovës, Lulzim Rafuna.

Rafuna ka deklaruar se tensionet në veri e dëmtojnë imazhin e Kosovës në sytë e investitorëve potencial, ndërkaq kërkon më shumë angazhim në përmbyllje të dialogut me Serbinë.

“Tek pjesa investimeve kemi nevojë shumë, është e vërtetë që nuk qëndrojmë mirë, sidomos me miq shumë kualitative kuptimin që me sjell prodhues, me sjell brende që janë të njohur jo vetëm në Evropë po edhe më gjerë. Pra brende që janë të njohura botërisht, të cilat neve nuk kishin me na sjell vetëm të mira materiale në kuptimin e makinerisë por do të na kishin sjell edhe njohuri domethënë kohën e njëjtë do të na kishin shërby edhe për të mirë për ta ndryshuar imazhin e Kosovës dhe për të përçuar një mesazh edhe të investitorë të tjerë që Kosova është një vend stabil”, thotë Rafuna, teksa thekson nevojën për sjelljen e investitorëve të huaj në Kosovë. E për ta bërë këtë, Rafuna kërkon përmbyllje të dialogut me Serbinë.

“Çështjet e hapura që i kemi me Serbinë, ne duhet të i mbyllim sa më shpejtë që është e mundur në mënyrën më të mirë të mundshme me njohje, me marrëveshje finale për njohje të ndërsjellët domethënë edhe Serbia me na njoft si shtet, edhe na me njoft Serbinë si shtet, ashtu siç ka qenë qëllimi prej fillimi”, u shpreh Rafuna.

Duke folur për tensionet që ndodhën viteve të fundit në Kosovë, Rafuna i sheh të dëmshme për investitorët e huaj. Thotë se në mediat ndërkombëtare paraqitet Kosova si shtet jostabil dhe me tensione.

“Tensionet që ndodhin në Kosovë pa dyshim që nuk janë një mesazh i mirë për investitorët e huaj. Dihet që mediat botërore thuajse hiq ose rrallë shumë japin lajme të mira ose mesazhe që Kosova është një vend me një rini shumë të mirë ose që Kosova ka një potencial të mirë për të thithë investime të huaja, por zakonisht ato i paraqesin fotografitë kur ka tensione, kur mbyllet një rrugë ose siç e kishim rastin e  sulmit ndaj ushtarëve të KFOR-it nga ana e ekstremistëve serb në pjesën veriore dhe një investitor i huaj, një qytetar i huaj, ai nuk e dinë siç është gjendja çfarë lloj incidentesh janë ato dhe kështu që njëfarë forme sikur hezitojnë me ardhë me investua në Kosovë”, u shpreh Rafuna.

Ndërsa dëmet e shkaktuara prej masave të Bashkimi Evropian, kapin shifrën e 300 milionë euro. Kjo shumë, thotë Rafuna shkon duke u rritur përditë.  Për këtë ai kërkon koordinim nga institucionet kosovare me ato ndërkombëtare.

“Kërkesa jonë është edhe ndaj institucioneve këtë rast Qeverisë së Republikës së Kosovës, që këto masa të largohen sa më shpejtë, kërkesa jonë orientohet te qeveria që të bëjë gjithçka brenda kapaciteteve të tyre, që të i plotësojnë kushtet që kërkohet mënyrë që të largohen sa më shpejt këto masa se jo vetëm që po ndikojnë që ne mos me thith burime mos me thith projekte, projekte që deri më tani sipas informatave që i kemi sillen rreth 300 milionë, mirëpo kjo shkon duke u rritur për arsye se çdo muaj vinë projekte të reja që ne nuk mund t’i marrim se nuk mund të implementojmë për shkak të masave që janë vendos”, thotë Rafuna.

NGA AKADEMIK. PROF.DR. ANASTAS ANGJELI

PAK HISTORI…

Gjithmonë e më shumë në shtypin botëror po flitet për organizatën ekonomike ndërkombëtare të quajtur BRICS, ku bëjnë pjesë Brazili, Rusia, India, Kina dhe Afrika e Jugut dhe që nga 1 janari i vitit 2024 futen edhe 6 anëtarë të tjerë, që janë Argjentina, Egjipti, Etiopia, Arabia Saudite, Irani dhe Emiratet Arabe e Bashkuara. Sipas zërave nga anëtarët më të rëndësishëm të kësaj organizate dhe veçanërisht deklaratave të Presidentit të Afrikës së Jugut, edhe disa vende afrikane po mendojnë seriozisht të hyjnë në këtë union ekonomik.

Zgjedhjet e vitit të kaluar në Argjentinë dhe deklaratat në fushatën zgjedhore të presidentit të ri kanë vënë në pikëpyetje qëndrimin në këtë grupim të Argjentinës, duke iu kthyer “dashurisë” dhe lidhjes besnike me botën e zhvilluar perëndimore dhe raportit me FMN. Gjithsesi, BRICS aktualisht prodhon, edhe pa Argjentinën, 1/3 e GDP-së botërore dhe përfaqëson 40% të popullsisë të të gjithë planetit. Ky është një nga faktorët, që ky forum po merr gjithmonë e më shumë interes ndërkombëtar. Jim O’Neill, ekonomist anglez, personazh i rëndësishëm i Goldman Sachs, ndërtoi termin BRIC në vitin 2002 si një koncept që përfaqësonte një bashkim të vendeve në zhvillim, të cilat në një të ardhme jo të largët do të shfaqeshin në treg si një alternativë e botës njëpolare të dominuar nga dollari amerikan.

Ky perceptim i Jim O’Neill-it, që kishte në bazë vetëm një organizatë ekonomike të vendeve në zhvillim, shumë larg organizimit të BE në traktate, legjislacion, mekanizma dhe vendime kolegjiale, filloi të përflitet nga shumë ekonomistë si një bashkim kundër rendit aktual dhe si një përpjekje për të ndryshuar funksionimin e rendit ekonomik botëror, si një “nga forumet që do të vinte në rrezik ekzistencën e demokracive perëndimore”. Sa të pavërteta dhe utopike janë këto ide, do t’i analizojmë me poshtë, por me fare pak fjalë për organizimin e forumit ekonomik BRICS.

BRICS – NJË ENTITET PA UNITET

A është BRISC një organizatë e mirorganizuar, nga pikëpamja e politikave ekonomike e financiare, vendimmarrjet kryesore dhe institucione të konsoliduara të përbashkëta? Duhet pranuar se BRICS-it, ende sot nuk disponon as strukturën institucionale dhe organizative, por as angazhimin dhe vullnetin politik të nevojshëm për të imponuar politikëbërje të përbashkët në sektorë të caktuar apo rregulla të mirëpërcaktuara për të gjithë anëtarët e saj.

Politikat ekonomike, financiare të secilit vendi anëtar janë tërësisht sovranitet i shtetit në fjalë dhe të pakushtëzuara nga pjesëmarrja në këtë organizatë. Ndryshe nga organizata të tjera, mbiqeveritare, siç është Bashkimi Evropian, organizata të cilat i kanë të qarta si kriteret për t’u bërë pjesë e tyre, ashtu edhe detyrimet që rrjedhin nga anëtarësimi, BRICS është akoma në fillimin e një rrugëtimi. Mund të themi se një hap i konsiderueshëm në këtë rrugëtim ishte pikërisht viti 2014 kur u themelua “New Development BANK” – BRICS si një mekanizëm alternativ i FMN-së dhe Bankës Botërore. N.D.Bank – BRICS ishte një bankë zhvillimi me bazë në Shanghai, me presidente Dilma Rousseff, ish-Presidenten e Brazilit, që do të kreditonte vendet pjesëmarrëse në projektet e tyre të përbashkëta me interes reciprok.

Kjo bankë filloi aktivitetin e saj me një kapital prej 100 miliardë dollarësh (monedha bazë është e të gjitha vendeve të BRICS-it e konvertuar në dollarë për efekte kontabël). Qëllimi për të konkurruar FMN dhe BB që në thelb kanë një kapital prej 77.000 miliardë dollarësh ngjante më shumë me një utopi dhe u braktis shpejt. Bashkimi Europian (duhet pranuar, me një histori institucionale shumë më të gjatë dhe thelbësore se BRICS) ka ndërtuar një politikë të mirëpërcaktuar për të gjitha vendet anëtare, duke mobilizuar fonde të përbashkëta për projekte zhvillimi të çdo vendi mbi bazën e një filozofie të caktuar me një qëllim të qartë. Të gjitha politikat ekonomike të BE kanë objektiva shumë të qarta. Ende tek N.D.Bank – BRICS nuk vihen re elemente të tilla. Pra, ndryshe nga vendet e BE-së që heqin dorë nga pjesë të sovranitetit të tyre duke ia kaluar ato Brukselit, vendet e BRICS-it (të paktën deri tani) veprojnë në mënyrë të pavarur, duke mos u kushtëzuar nga anëtarësimi i tyre.

Për sa i përket dimensionit politik, akoma nuk duket një konvergjencë e thellë politike, e cila të ratifikohet me një dokument të qartë, ku të caktohen në mënyrë thelbësore detyrimet, të drejtat apo angazhimet e secilit vend si dhe angazhimet e organizatës në lidhje me vendet anëtare. Në mungesë të një strategjie të tillë të ratifikuar duket se BRICS është ende në pozitë të dizavantazhuar në qoftë se krahasojmë me aleanca të tjera politiko-ushtarake siç është psh. NATO. Duke qenë se nuk kemi të bëjmë me një aleancë të mirëpërcaktuar, vihen re edhe paradokse siç është psh., fakti që India është njëkohësisht edhe anëtare e BRICS, por edhe e QUAD (Quandilateral Security Dialogue) që është një platformë dialogu strategjik i sigurisë midis Australisë, Indisë, Japonisë dhe Shteteve të Bashkuara.

Pra, India nga njëra anë është në BRICS dhe nga ana tjetër cenon interesat e Kinës, aleates kryesore në këtë organizëm nëpërmjet pjesëmarrjes në QUAD. Gjithashtu po India është në të njëjtën kohë edhe anëtare e “The Shanghai Cooperation Organisation” (SCO), që në fakt është një kundërpërgjigje e QUAD-it. Të gjithë këto elemente tregojnë se BRICS ka akoma shumë rrugë të vështirë përpara për t’u evidentuar si një organizatë ndërkombëtare me një profil të qartë. Nuk mund të thuhet se është një organizatë politike me një objektiv të caktuar, pavarësisht se pati një heshtje në dënimin e Rusisë për pushtimin e Ukrainës.

Nuk është një organizatë e mirëfilltë ekonomike, sepse nuk ka një statut themelimi dhe rregulla të përbashkëta veprimi ekonomik. Nuk është as një organizate unike ushtarake, sepse nuk ka një traktat si ajo e NATO-s dhe shumica e marrëdhënieve ndërtohen mbi marrëveshje dypalëshe ose disapalëshe me aleanca të brishta. Lind pyetja çfarë është në fakt BRICS dhe cila është e ardhmja e saj? Le të shohim pak nga afër ecurinë e vendeve anëtare të BRICS-it në aspektin ekonomik, ashtu dhe atë politik.

A DO TË KEMI NJË REND TË RI BOTËROR?

Analiza ekonomike e vendeve të BRICS-it duhet ta fillojmë me krizën e vitit 2009. Atëherë, këto vende sa kishin filluar të organizoheshin në këtë forum dhe kjo krizë erdhi për t’i vënë në vështirësi të mëdha ashtu si gjithë vendet e botës. Vendet e BRICS-it mund të ndahen në dy grupe, në ato që mbështeten në burimet e mëdha të lëndëve të para siç është Rusia, Brazili dhe Afrika e Jugut dhe vendet me tendenca industrializimi, siç ishte India dhe Kina. Tri të parat e ndjenë më shumë krizën e vitit 2009, por pasi ulen çmimet e lëndëve të para, që eksportonin në vendet e zhvilluara arritën të përmbajnë rënien në 1% deri në 2% dhe me lëvizje inteligjente të sasisë së hedhur në treg realizuan që kjo krizë të jetë shumë më e shkurtër.

India dhe Kina që mbështeteshin në eksportet e produkteve të lira dhe shërbimeve të lira pothuajse nuk e ndjenë krizën, sepse në momente krize të gjithë blejnë gjërat e lira dhe që të dyja vendet arritën t’i risin eksportet dhe nga viti 2009 deri në vitin 2011 realizuar një rritjeje të GDP-së jo më të vogël se 4%. (pati vite dhe me 8% dhe 9%). Sigurisht të mësuar me ritme dyshifrore, rënia relative këtu ishte e dukshme, por ato arritën t’ia dalin pa recesion në periudhën 2008-2012. Nga ana tjetër, kjo krizë solli një ristrukturim të këtyre ekonomive, sepse shumë shoqëri të vendeve të G7 panë me interes të investonin kapitalet e tyre në Kinë dhe Indi dhe të rrisnin bazën prodhuese të këtyre vendeve. Kjo gjë nuk ndodhi në tri vendet e tjera të BRICSit sepse aty kriza ishte më e ndjeshme, pushteti politik më i korruptuar dhe përgatitja teknologjike më e prapambetur. Këtu ndodhi procesi i kundërt që oligarkët rusë filluan të investonin në Perëndim, ndërsa ata brazilianë në vendet e tjera të Amerikës Jugore.

Të gjitha këto ndryshime ekonomike filluan të pasqyrohen edhe në ndryshimet sociale. Kështu, shtresa e mesme në Indi para krizës së 2008-ës ishte rreth 1%, ndërsa në Kinë 3%, pra në shifra shumë të ulëta. Pas vitit 2015, kur kriza pothuajse kishte mbaruar në të dyja vendet, kjo shtresë arriti në Indi dhe në Kinë në 15%. Kjo, sepse edhe India, edhe Kina i dhanë më shumë rëndësi inovacionit dhe teknologjisë, duke krijuar poste pune të mirëpaguara gjithnjë e më shumë. Pas vitit 2015, shfaqet përsëri kriza e lëndëve të para dhe përsëri Rusia dhe Brazili hynë në krizë, ndërsa Afrika e Jugut mundohet të ruajë ritmin pozitiv të zhvillimit.

Ata që nuk e ndjejnë krizën janë India dhe Kina. Kjo e fundit me gjithë luftën tregtare të SHBA-ve arrin të ruajë ritme të larta zhvillimi, falë eksporteve dhe zhvillimit teknologjik. Kështu që në fund të vitit 2019, Kina dhe India prodhojnë 81,1% të GDP-së së vendeve të BRICS-it. Përcaktohen kështu fuqitë bazë ekonomike të këtij Unioni. Më 2010 Kina kalon përsa i përket nivelit të GDP-së, edhe Japoninë dhe bëhet kështu vendi i dytë pas USA. Roli i saj ekonomik në arenën ndërkombëtare rritet ndjeshëm dhe bashke me të, edhe ndikimi i saj në BRICS-it. Sot në grupimin ekonomik të vendeve kryesore perëndimore të kryesuara nga SHBA iu përgjigjet bashkimi i vendeve të BRICS-it, ku Kina është lider i padiskutueshëm.

Duke analizuar dallimet dhe perspektivat e këtyre dy grupeve, le të shohim më nga afër ndikimin që lufta RusiUkraine po luan në zhvillimet brenda BRICS-it. Nëse shohim deklaratat zyrtare të krerëve të Kinës, Indisë dhe vendeve të tjera të këtij forumi, vëmë re se ato flasin me tone të ulëta për “operacionin special rus” dhe mundohen të luajnë rolin e ndërmjetësit me SHBA dhe Europën. Deklaratat dhe vendimet kontradiktore evidentohen edhe në votimet e OKB-së, por ky qëndrim ka një kosto të ndjeshme për Rusinë, që lëndët e para që eksporton në këto vende mendohet të kenë “skonto shumë të mëdha”.

Vërtet embargoja europiane ndaj Rusisë nuk dha ende efekte të menjëhershme, por shumë pak specialistë mendojnë se afatgjatë, kjo nuk do të këtë pasoja shumë negative për ekonominë ruse. Vërtet shumë vende kandidate për anëtarësim në BRICS po marrin çmime preferenciale nga lëndët e para të Rusisë, por pesha politike e tyre në arenën ndërkombëtare është e papërfillshme. Kjo mund të thuhet për Iranin dhe disa vende të tjera Afrikane. Në këtë aspekt brenda vendeve të BRICS-it po kristalizohen dy grupet e vendeve me dy shpejtësi zhvillimi. Grupi i parë, i udhëhequr nga India dhe Kina, që karakterizohet nga ritme zhvillimi mbi 4% dhe, grupi i dyte, vende në kriza zhvillimi afatshkurtër dhe afatgjatë. Teoria e “dy shpejtësive e përhapur në BE” në fakt, po ndodh me më shpejtësi në BRICS.

Kriza e luftës në Gaza dhe politika izraelite për “sundimin e Palestinës” duket se po forcon disi politikisht BRICS-in në aspektin e këmbimeve ushtarake dhe informacioneve politike. Megjithatë, të gjithë specialistët mendojnë se uniteti ushtarak i BRICS-it është shumë larg strukturës së NATOS dhe se këtu flitet më shumë për mbështetjet politike se sa ushtarake dhe ekonomike. Si përfundim, të gjithë specialistët gjykojnë se është shumë shpejt të mendohet se BRICS-i mund të ndryshojë rendin botëror, pavarësisht se Kina në vitin 2050 parashikohet të jetë prodhuesi kryesor i GDP-së botërore.

A MUNDET BRICS-I TË NDRYSHOJË RENDIN E RI BOTËROR?

Për të vlerësuar nëse vendet e BRICS-it mund të kushtëzojnë një sistem ekzistues botëror, nuk duhet të mbështetemi në numra dhe elementë të përgjithshëm ekonomikë (GDP), ritmet e rritjes apo popullsia etj., por duhen konsideruat edhe elementë të tjerë, nder me kryesoret janë:

1-Organizimi shtetëror dhe ekonomik. Të gjitha vendet e BRICS janë vende autokratike. Të gjithë e dimë se autokracia në kushte të caktuara shoqërore e kombinuar me ekonominë e tregut jep rezultate interesante ekonomike, por gjithmonë këto rezultate janë të përkohshme. Në shume vende diktatoriale eutopiane (Spanjë, Portugali, Greqi etj.) fazat fillestare të sundimit autokratik garantuan një zhvillim ekonomik, por më vonë sistemi u gërrye nga korrupsioni dhe paaftësia për të prodhuar me efektivitet në kushtet e konkurrencës së lirë. Të gjitha këto sisteme ranë më parë nga pasojat ekonomike dhe pastaj nga ato politike, që vetë tregu politik ofroi.

2-Vërtetë në aspektin e GDP-së vendet e BRICS-it japin 1/3 e prodhimit botëror, por të mos harrojmë se të ardhurat për fryme të këtyre vendeve janë shumë herë më të vogla se ato të vendeve perëndimore. Kështu, të ardhurat për fryme në USA janë 10 herë më të larta se ato të Kinës dhe se vendet e tjera të BRICS-it (ku të ardhurat për frymë lënë për të dëshiruar). Kjo do të thotë që sundimi ekonomik nuk është vetëm pozicionim i një vendi në prodhimin global, por edhe mirëqenia e popullsisë së tij.

3-Vetë vendet e BRICS-it nuk kanë një unitet politik doktrinor midis tyre dhe në shumë raste kanë kontradikta jo vetëm kulturore, por edhe territoriale. Kështu, Kina dhe India kanë rivendikime territoriale dhe shpeshherë raportet e tyre kushtëzohen nga lëvizje të fshehta në zonat e ndryshe gjeografike të zonave kufitare.

4-Kina prej vitesh ka një plakje të popullsisë dhe kostoja e këtij fenomeni shumë shpejt do të jetë pengesë për zhvillim, ndërsa India në të kundërt ka një rritje të popullsisë së re që është gjithmonë më afër teknologjive të reja dhe inovacionit. Kjo bën që ritmet e rritjes së Indisë parashikohen më të shpejta se ato të Kinës, fakt ky që mund të rrisë konkurrencën midis tyre dhe të hapë një garë të re në luftën ekonomike.

Pavarësisht të gjithë faktorëve që analizuam më lart, mund të themi që fenomeni i BRICS-it mbetet një ngjarje për t’u analizuar në vazhdimësi dhe më analitikisht, sepse kjo mund të sjellë forca të reja ekonomike dhe ushtarake në skenën botërore. Ndërkohë të gjithë janë të mendimit, që roli i dollarit amerikan dhe për shumë e shumë vite do të jetë monedhe qendrore.

Kryetari i Odës së Hotelierisë dhe Turizmit të Kosovës (OHT) Hysen Sogojeva, ka thënë se kanë informata nga bizneset që kanë mungesë të punëtoreve, si shkak i liberalizmit të vizave, por që situata në teren nuk është ashtu siç kishin parashikuar se do të këtë ikje të madhe.

Ai në një intervistë për Ekonomia Online ka thënë se është shqetësuese mos interesimi i qeverisë së Kosovës në hartimin e ndonjë plani apo strategjie për parandalimin e kësaj dukurie.

Sogonjeva ka thënë se nuk ka ikje masovike të punëtoreve, por që largim të tyre mund të ketë më vonë pas përmirësimit të kohës.

“Edhe pse kemi paralajmërime që do të kemi një lëvizja pak më të madhe të punëtoreve, megjithatë deri më tani nuk është vërejt shumë. Por shihen tendencat, ka raste që çdo ditë ka dy, tre, katër biznese më lajmërojnë se janë në mungesë të punëtoreve. Mirëpo nuk kemi fluks të hovshëm, mendojmë që ndoshta pas tre mujorit të parë ndoshta do të ketë për shkak të përmirësimit të kohës dhe atje qytetaret gjejnë punë në perëndim. Ndoshta do të ketë ndonjë kusht, por mendoj që ajo që duhet të potencohet është se nuk është me ajo Evropa që jep para”, ka thënë ai.

Kryetari i OHT-së ka thënë se në biznese është duke u vërejtur se kanë përmirësuar kushtet e punës për punëtoret dhe se ka rritje të pagave.

“Në bazë të informatave do të thotë ka tendencë të përmirësimet të kushteve në krahasim me para dy viteve, ka tendencë sepse kanë filluar që edhe pronarët me pa që me rroga të vogla nuk mbahet punëtori. Ne si Odë e mbrojmë biznesin por edhe biznesi duhet ta ketë parasysh se me këtë standard normal që duhet të rritet paga dhe ti plotësohen kushtet atij për me mujt me qëndruar në vend të punës”, ka thënë ai.

Sogojeva ka thënë se po ka ekzagjerimi sa i përket ikjes së punëtoreve nga vendi dhe se kjo nuk duhet të ekzagjerohet.

Ai ka pasur kritika ndaj qeverisë se nuk është duke bërë plan për parandalimin e kësaj dukuri dhe se nuk është duke u takuar as më Odat e bizneset për të gjetur zgjidhje për këtë çështje.

“Deri më tani nuk kemi lëvizje, nuk ka lëvizje masovike. Nuk duhet që të fryhen gjërat, se kanë filluar disa analist e disa njerëz po ekzagjerojnë këtë numër të largimit të punëtoreve nuk është ashtu. Unë nuk po shoh plan të qeverisë, as një takim nuk është mbajtur në lidhje me këtë dukuri. Duhet që të shpërndahen, duhet me dalë nëpër teren, duhet me sensibilizuar këtë çështje edhe me mujt që nëpërmjet Odave, shoqatave të ndryshme, me biznese me punuar që me ofruar më afër biznesin që në të ardhmen mos të kemi largim të punëtoreve. Nuk ka strategji, nuk ka as takime që mbahen në lidhje më sensibilizimin e kësaj çështje që është goxha dukuri. Krejt çka e shini zhvillimin e turizmit në Kosovë është fal sektorit privat”, ka thënë ai për EO.

Aksidentet gjatë muajit janar të vitit 2024, shënojnë në ulje krahasuar me vitin 2023. Në një përgjigje për Ekonomia Online nga Policia e Kosovës, bën të ditur se në janar të këtij viti, katër persona kanë vdekur si pasojë e aksidenteve, ndërsa vitin e kaluar pesë persona kanë humbur jetën si pasojë e aksidentit.

Krahasuar me periudhën e njëjtët të vitit të kaluar, viti 2024 është më mirë edhe sa i përket aksidenteve me lëndime, ku gjatë 2023 ishin 621 në total, ndërsa në janar të këtij viti ishin 543 aksidente me të lënduar.

Por këto statistika po shihen me shqetësim të lartë nga njohësi i komunikacionit, Bekim Ahmeti. Ai për Ekonomia Online thotë se ndër shkaktarët kryesor për numrin e madh të aksidenteve, është mosrespektimi i shenjave të trafikut.

“Ka shumë faktorë sidomos prej tyre është mosrespektimi i shpejtësisë së lëvizjes me shenjë edhe mos respektimi i shenjave tjera, paaftësia për ngasje, temperamenti e lloje tjera në komunikacion, po krejt kjo po ndodh nga mos respektimi i shpejtësisë, së lëvizjes sepse po të ishte respektuar ajo atëherë automjeti ndalohet para vend rrezikut si ishte rasti ku është dëmtuar semafori me një shpejtësi që nuk dëmtohet lehtë dhe patëm për pasojë vdekjen e një qytetari e që është tragjike”, thotë Ahmeti.

Ai ka kërkuar që në rrugë të ndryshme në vend të vendosen kamera statike, në mënyrë që të ulet ndjeshëm numri i aksidenteve. Ai merr si shembull një praktikë të tillë në vendet perëndimore.

“Diku 80 për qind e rregullave nuk respektohen në Kosovë e 20 për qind po. Këtu funksionon një parullë e vjetër ‘ta bajt fytyra bëje, e s’ta bajti e lë’. Çka duhet të bëhet është të vendosen kamera, radar mobil e statik, e pastaj e shihni se çka do ndodh me ngasësit. Ne e dimë sa hyjnë në dritën e kuqe, sa e respektojnë shpejtësinë dhe është më e lehtë për ekspertin me marr vendim deri tek vlerësimi i gjendjes se çka ka ndodh. Imagjinojeni me ua largu Evropës radarët mobil bëhet kaos, na nuk i kemi fare”, deklaroi ai.

E vendimin e ri të Ministrisë së Infrastrukturës për t’i rritur dënimet, nuk i sheh si zgjidhje, pasi vonesat nga institucionet e drejtësisë po jenë të mëdha.

“Nuk është problemi me e ngrit ne çmimin e dënimit mirëpo Gjykata dhe Prokuroria mos me i vonua dënimet. E dërgon polici tek gjykatat të kthehen shpejt sepse lënda po vjetrohet dhe kur vjetrohet nuk merret aq për bazë. Unë kisha menduar që të bëhet një dikaster i veçantë për aksidentet në komunikacion dhe gjoba, dhe kështu nuk vonohet gjoba, e si rezultat e kemi një shpejtësi më të madhe. Do ndryshoja që çdo person që dyfishon  shpejtësinë e lëvizjes, shembull 50 ai shkon në 100 ose hyn në dritën e kuqe me qëllim, me arsye të veta atëherë do e bëja me heqje lirie”, u shpreh ai.