Astronauti i NASA-s, Ron Garan, përjetoi një ndryshim të thellë jetësor pas 178 ditëve në Stacionin Ndërkombëtar të Hapësirës (ISS). Duke nisur më 4 prill 2011 dhe duke u kthyer më 16 shtator 2011, Garan kreu pothuajse 3,000 orbita rreth Tokës dhe kuptoi se njerëzimi ka qenë duke “jetuar një gënjeshtër”.
Ai tregoi se, duke parë Tokën nga dritarja e ISS-së, u trondit nga mënyra se si duket planeti nga orbitë. Nga hapësira, sistemet delikate të mbijetesës së Tokës, atmosfera, oqeanet dhe ekosistemet duken qartë, por shoqëria njerëzore i trajton ato sikur ekzistojnë vetëm për të shërbyer ekonomisë globale.
“Unë nuk pashë ekonominë. Por që sistemi ynë njerëzor e trajton gjithçka – duke përfshirë vetë sistemet e mbijetesës së planetit – si një degë të ekonomisë globale, është e qartë nga hapësira se ne po jetojmë një gënjeshtër,” tha ai për Big Think.
Garan shtoi se kjo pamje i bëri të kuptonte se shumë nga sistemet që njerëzimi përdor janë të ndërtuara mbi një ide të gabuar: se burimet natyrore të Tokës janë thjesht një vegël për rritjen ekonomike. Nga kjo perspektivë, bëhet e qartë se mënyra se si njerëzimi organizon prioritetet është themelore e gabuar.
“Duhet të ndryshojmë mënyrën e të menduarit: nga ekonomi, shoqëri, planet te planet, shoqëri, ekonomi. Vetëm atëherë do të vazhdojmë procesin tonë evolucionar,” shpjegoi Garan.
Astronautët e quajnë këtë ndryshim “Overview Effect”, një term i krijuar nga filozofi i hapësirës Frank White në 1987. Ai përshkruan një ndryshim të thellë të ndërgjegjësimit që përjetojnë shumë astronautë duke parë Tokën nga hapësira, duke sjellë një ndjenjë të fuqishme habie, vlerësimi më të thellë për bukurinë dhe delikatesën e planetit dhe lidhje me njerëzimin dhe Tokën si tërësi.
Për Garan, kjo nuk ishte një ide abstrakte, por një ndryshim i përhershëm perspektive. Edhe pse deklaratat u bënë në 2022, intervista e tij së fundmi u shpërnda në rrjetet sociale, duke mahnitur përdoruesit.
“Ai u kthye përjetësisht i ndryshuar. Shumica e nesh qëndrojmë këtu poshtë duke u grindur për kufijtë në hartë,” shkroi një përdorues.
Garan shpjegoi se “orbital perspective” – perspektiva orbitale – është ajo që njerëzit bëjnë me këtë ndërgjegjësim. Ai e përshkroi si një ndjenjë të padrejtësisë kur sheh kontrastin midis bukurisë së jashtëzakonshme të planetit dhe realitetit të vështirë për shumë banorë.
“Një gjë që kuptova gjatë kohës në hapësirë është se ne nuk jemi nga Toka, ne jemi të Tokës. Dhe për ta çuar më tej, ne nuk jemi thjesht në univers; ne jemi universi duke marrë vetëdije për veten e vet.”
Ai shtoi se kuptimi i këtij koncepti nuk kërkon të shkosh në hapësirë; njerëzit mund të zhvillojnë perspektivën orbitale edhe duke qëndruar në Tokë. Ai përdori metaforën e një “dolly zoom” nga filmi për të shpjeguar se si mund të shqyrtohen problemet nga një perspektivë e gjerë dhe nga afër.
“Nëse përdorim dolly zoom për një situatë, do të zmadhojmë zonën gjeografike sa më shumë të mundemi, idealisht të gjithë planetin, por pa humbur fokusin tek detajet e vogla në terren,” tha ai.
Garan theksoi se kjo perspektivë e gjerë nuk duhet të bëjë që të humbasim vëmendjen ndaj individëve; njerëzit nuk duhet të reduktohen në statistika, grupe votimi ose konsumatorë, por të vlerësohen si anëtarë të shoqërisë.
Ai shtoi se duke menduar në kohë të gjata, madje edhe në breza, ndërsa trajtohen sfidat e menjëhershme, mund të kuptohen më mirë problemet dhe të gjenden zgjidhje më të forta dhe afatgjata.
Pavarësisht sfidave që përballet bota, Garan mbetet optimist, duke besuar se një ndërgjegjësim i rritur mbi lidhjen e ndërsjellë të njerëzimit po përhapet në të gjithë planetin dhe mund të ndihmojë në zgjidhjen e shumë problemeve globale dhe frymëzimin e njerëzve për një të ardhme më të mirë.
