Merren shpesh, por pak kush e di këtë rrezik
Zhurma në veshë (tinitusi), marramendja ose dëgjimi i zbehur mund të jenë efekte anësore të padëshiruara të disa barnave. Një spektër i gjerë medikamentesh – disa prej të cilave merren edhe pa recetë, mund të jenë ototoksike, pra të dëmtojnë veshin e brendshëm dhe të ndikojnë në dëgjim ose ekuilibër. Ototoksiciteti është një term që vjen nga fjalët “oto” (vesh) dhe “toksik” (helmues). Ai mund të jetë pasojë e faktorëve të ndryshëm, përfshirë infeksionet, predispozitën gjenetike dhe përdorimin e barnave.
Rreth 200 barna kanë veti ototoksike
Ototoksiciteti përkufizohet si toksicitet ndaj veshit, veçanërisht ndaj kokleas (kërmillit) ose nervit të dëgjimit. Ai mund të çojë në humbje të dëgjimit, tinitus dhe çrregullime të ekuilibrit. Reagimet e padëshiruara ndonjëherë janë të përkohshme, ndërsa në raste të tjera mund të jenë të përhershme dhe varen nga lloji i barit, doza, kohëzgjatja e përdorimit dhe ndjeshmëria individuale.
Veshi i brendshëm është jashtëzakonisht delikat. Shumica e specialistëve konsiderojnë se barnat ototoksike shkaktojnë dëmtime duke shkatërruar qelizat e imta me qime në koklea – pjesë kyçe e veshit të brendshëm. Kur këto qeliza dëmtohen, ato nuk rigjenerohen, prandaj humbja e dëgjimit në shumë raste është e pakthyeshme. Vlerësohet se rreth 200 barna kanë potencial ototoksik, veçanërisht këto pesë grupe, transmeton Telegrafi.
Antibiotikët
Antibiotikët aminoglikozidë, si gentamicina, tobramicina dhe streptomicina, zakonisht përshkruhen në infeksione të rënda si sepsa, meningjiti apo tuberkulozi – gjendje ku nevojitet trajtim i shpejtë dhe agresiv për të shmangur pasoja fatale. Në këto raste, përfitimi i terapisë shpesh e tejkalon rrezikun e dëmtimit të dëgjimit. Këta antibiotikë zakonisht jepen intravenoz dhe janë ndër substancat ototoksike më të dokumentuara. Ato mund të shkaktojnë humbje të përhershme të dëgjimit, sidomos kur përdoren në doza të larta ose për periudha të gjata. Disa pacientë janë gjenetikisht më të ndjeshëm ndaj këtyre efekteve.
Rreziku rritet edhe nga fakti se këto barna mund të qëndrojnë në veshin e brendshëm për javë apo edhe muaj, çka do të thotë se dëmtimi mund të vazhdojë edhe pas përfundimit të terapisë. Kujdes rekomandohet edhe me antibiotikë të tjerë, si makrolidët (eritromicina, azitromicina) dhe vankomicina, të cilët janë lidhur me probleme të dëgjimit, veçanërisht te të moshuarit dhe te personat me sëmundje të veshkave.
Barnat për zemrën
Diuretikët e ansës së Henles, si furosemidi dhe bumetanidi, përdoren shpesh në trajtimin e insuficiencës kardiake dhe tensionit të lartë. Kur aplikohen në doza të larta ose intravenoz, mund të shkaktojnë humbje të përkohshme të dëgjimit për shkak të çrregullimit të ekuilibrit të lëngjeve dhe elektroliteve në veshin e brendshëm. Vlerësohet se rreth 3% e pacientëve mund të zhvillojnë reagime ototoksike.
Disa barna për uljen e tensionit janë lidhur gjithashtu me shfaqjen e tinitusit. Këtu përfshihen ACE–inhibitorët, si ramiprili, si dhe bllokuesit e kanaleve të kalciumit, si amlodipina. Edhe pse këto lidhje janë vërejtur, nevojiten studime shtesë për të sqaruar plotësisht ndikimin e tyre në dëgjim.
Kimioterapia
Disa barna të kimioterapisë, veçanërisht ato që përmbajnë platin, si cisplatina dhe karboplatina, njihen për efekt të fortë ototoksik. Cisplatina, e përdorur në trajtimin e kancerit të testikujve, vezoreve, gjirit dhe tumoreve të kokës e qafës, mund të çojë në humbje të përhershme të dëgjimit. Rreziku rritet nëse terapia me rrezatim aplikohet në zonën e kokës ose qafës.
Deri në 60% e pacientëve të trajtuar me cisplatinë zhvillojnë një shkallë të caktuar dëmtimi të dëgjimit. Studiuesit po eksplorojnë mënyra për të ulur këtë rrezik përmes përshtatjes së dozës ose frekuencës së administrimit, pa komprometuar efikasitetin e trajtimit.
Barnat kundër dhimbjes
Doza të larta të analgjezikëve të zakonshëm, si aspirina dhe NSAID-ët (ibuprofeni, naprokseni), të përdorur kundër dhimbjes, inflamacionit dhe temperaturës, janë lidhur me tinitus dhe humbje të dëgjimit.
Një studim i madh tregoi se gratë nën 60 vjeç që merrnin rregullisht doza të moderuara aspirine (325 mg ose më shumë, 6–7 herë në javë) kishin 16% rrezik më të lartë për zhvillimin e tinitusit. Kjo lidhje nuk u vu re me doza të ulëta (100 mg ose më pak). Përdorimi i shpeshtë i NSAID-ëve dhe paracetamolit u shoqërua gjithashtu me rreth 20% rritje të rrezikut për tinitus.
Studime të tjera e kanë lidhur përdorimin afatgjatë të këtyre barnave me humbje të dëgjimit, veçanërisht te meshkujt nën 60 vjeç. Në shumicën e rasteve, simptomat tërhiqen pas ndërprerjes së barit, por zakonisht shfaqen pas përdorimit të zgjatur dhe në doza të larta.
Barnat antimalarike
Barnat si klorokina dhe kinina, të përdorura për trajtimin e malaries dhe ngërçeve muskulore, mund të shkaktojnë humbje të kthyeshme të dëgjimit dhe tinitus. Një studim tregoi se 25–33% e personave me humbje dëgjimi kishin përdorur më parë këto barna.
Hidroksiklorokina, e përdorur në trajtimin e lupusit dhe artritit reumatoid, ka strukturë kimike të ngjashme dhe rrezik të ngjashëm. Te disa persona dëgjimi përmirësohet pas ndërprerjes së terapisë, por te të tjerë mund të mbetet dëmtim i përhershëm, veçanërisht pas përdorimit afatgjatë ose në doza të larta.
Personat që tashmë kanë dëmtim të dëgjimit, vuajnë nga sëmundje të veshkave ose kanë predispozitë gjenetike janë në rrezik më të lartë, po ashtu edhe pacientët që marrin njëkohësisht disa barna ototoksike. Fëmijët dhe të moshuarit përbëjnë grupe veçanërisht të ndjeshme.
Mjekët theksojnë se në situata të caktuara – si trajtimi i kancerit, sepsës apo tuberkulozit – përfitimet e këtyre barnave e tejkalojnë rrezikun. Megjithatë, informimi i pacientit është thelbësor. Këshillohet që pacientët të pyesin profesionistët shëndetësorë nëse barnat që përdorin mund të ndikojnë në dëgjim ose ekuilibër dhe që çdo simptomë si zhurma në veshë, marramendja apo dëgjimi i dobësuar të raportohet menjëherë. Këto rekomandime përputhen edhe me udhëzimet e World Health Organization dhe National Institutes of Health mbi sigurinë e përdorimit të barnave.
