AKADEMIK. PROF ANASTAS ANGJELI

Në qendër të politikës ekonomike e tregtare që prej fillimit të Presidencës ‘Trump 2’ u vendos politika e re e tarifave në marrëdhëniet me thuajse të gjithë partnerët tregtar të SHBAsë. Edhe pse kjo politikë e re zgjati disa muaj, pasi u pezullua nga organet e drejtësisë amerikane, ajo dha sinjalet e ndryshimit dhe reformimit të një politike tarifore e tregtare jo vetëm të SHBA-së me partnerët e vet ndërkombëtarë, por edhe të marrëdhënieve tregtare e tarifave ndërkombëtare dhe të politikave të pandryshuara për 80 vjet të OBT. Presidenti Trump, pavarësisht pezullimit të masave të reja tarifore të shpallura në fillim, iu rikthye vazhdimit të kësaj politike, mbi një bazë të re ligjore e kushtetuese, tashmë vështirë të kundërshtueshme dhe…

“LUFTA”E TARIFAVE RIFILLOI

Më 23 korrik 2026, administrata e Presidentit Donald Trump shpalli një valë të re dhe të gjerë tarifash, nga 10% deri në 12.5%, mbi importet e ardhura nga 60 partnerë tregtarë të Shteteve të Bashkuara, duke prekur praktikisht 99% të të gjitha mallrave që hyjnë në vend. Vendimi hyri në fuqi në mesnatën e së premtes, 24 korrik, në të njëjtën orë kur skadoi tarifa e përgjithshme e përkohshme prej 10% që Trump kishte vendosur disa muaj më parë. Nuk bëhet fjalë thjesht për një masë të re proteksioniste, por për një kapitull të tretë në përpjekjen e vazhdueshme të presidentit amerikan për të rindërtuar një regjim tarifor global.

Ajo çka e dallon këtë raund tarifash nga përpjekjet e mëparshme të Trump është themeli i tij juridik. Ndryshe nga tarifat “reciproke” të shpallura në prillin e vitit 2025 , të njohura si “Dita e Çlirimit”, të cilat u mbështetën në kompetencat e emergjencës ekonomike (IEEPA) dhe u shfuqizuan nga Gjykata e Lartë më 20 shkurt 2026, tarifat e reja mbështeten në Nenin 301 të Ligjit të Tregtisë të vitit 1974. Ky nen i jep presidentit të drejtën të veprojë kundër vendeve që gjenden fajtore për praktika tregtare “të padrejta”, “të paarsyeshme” ose diskriminuese, një bazë ligjore konsiderueshëm më e qëndrueshme dhe më e vështirë për t’u kundërshtuar në gjyq, pasi Neni 301 ka mbijetuar tashmë sfida të tjera gjyqësore në të kaluarën.

Pas humbjes në Gjykatën e Lartë, administrata kishte reaguar duke thirrur Nenin 122 të po të njëjtit ligj, që i lejoi vendosjen e një tarife globale të përkohshme prej 10%, por vetëm për 150 ditë, një afat që skadonte pikërisht më 24 korrik 2026. Ishte pra ky “kufi kohor” ligjor dhe jo ndonjë vendim politik i papritur, që e vuri administratën në presion për të gjetur një zgjidhje më të qëndrueshme para se muri i saj tarifor të shembej krejtësisht. Zyrtarisht, administrata e justifikon këtë valë tarifash me argumentin se 60 ekonomitë e synuara kanë dështuar të vendosin ose zbatojnë siç duhet ndalime mbi importet e prodhuara me punë të detyruar. Përfaqësuesi Tregtar i SHBA-ve, Jamieson Greer, e mbrojti masën me fjalë të forta: “Shtetet e Bashkuara kanë pasur një ndalim ligjor për importet e punës së detyruar për gati një shekull dhe e zbatojnë me rigorozitet. Është koha që partnerët tanë tregtarë të bëjnë të njëjtën gjë”. Greer shtoi se veprimi “do të nisë të korrigjojë atë që është njëkohësisht një shkelje e të drejtave të njeriut dhe një praktikë tregtare shtrembëruese, për të përmirësuar mirëqenien e punëtorëve kudo në botë”.

Megjithatë, natyra vërtet strategjike e këtij hetimi bëhet e dukshme kur shihet lista e vendeve të prekura. Kjo listë përfshin jo vetëm vende në zhvillim të Jugut Global, por edhe aleatë tradicionalë të ngushtë të SHBA-ve si Bashkimi Evropian, Mbretëria e Bashkuar, Kanadaja, Japonia dhe Zelanda e Re. Kjo gjerësi e mbulimit, që prek pothuajse çdo partner tregtar madhor, sugjeron se çështja e punës së detyruar funksionon më shumë si mjet ligjor për të krijuar një kornizë të përgjithshme tarifash, sesa si një politikë e synuar specifikisht kundër shkeljeve të të drejtave të punëtorëve. Tarifat e reja janë të ndara në dy shkallë. Vendet që konsiderohen se kanë ndërmarrë disa hapa ose kanë bërë angazhime konkrete kundër punës së detyruar, përfshirë Kanadanë, Meksikën, Mbretërinë e Bashkuar dhe Bashkimin Evropian, përballen me tarifën më të ulët, prej 10%. Vendet e vlerësuara si më pak të rrepta në zbatim, grup që përfshin ekonomi të mëdha si Kina, Japonia, India, Koreja e Jugut dhe Zvicra, do të paguajnë tarifën më të lartë, prej 12.5%. Në grupin e parë, me tarifë 10%, bëjnë pjesë gjithashtu Argjentina, Bangladeshi, Kamboxhia, Ekuadori, Salvadori, Guatemala, Honduras-i, Indonezia, Jordania, Malajzia, Pakistani, Sri Lanka dhe Trinidad e Tobago, vende për të cilat Uashingtoni thotë se kishin ndalime ose plane ligjore kundër punës së detyruar, por nuk i zbatonin sa duhet ato. Në grupin e dytë, me tarifë 12.5%, përfshihen edhe 38 vende të tjera, mes tyre Vietnami, i cili këtë javë nxori një dekret të ri me rregulla më të detajuara kundër importeve me punë të detyruar, dhe Kina, të cilën Uashingtoni e akuzon për mbajtjen e minoriteteve uigure në kampe pune, akuzë që Pekini e mohon prerazi.

Ky diferencim, sipas analistëve, nuk pasqyron thjesht performancën reale të secilit vend në luftën kundër punës së detyruar, por edhe marrëdhëniet ekzistuese tregtare të SHBA-ve me secilin partner. Japonia, Koreja e Jugut dhe Tajvani, për shembull, përfituan njëfarë “krediti” për shkak të marrëveshjeve dypalëshe ekzistuese me Uashingtonin, çka ndikoi që norma efektive e tarifave amerikane të rritej vetëm lehtë — në rreth 10.7%, në vend të 11.1% siç ishte parashikuar fillimisht.

Për të zbutur ndikimin ekonomik të kësaj vale tarifash dhe për të mbajtur parasysh shqetësimet e brendshme lidhur me çmimet e larta pak muaj para zgjedhjeve të mesmandatit, administrata parashikoi një sërë përjashtimesh të rëndësishme. Mallrat që tashmë mbulohen nga tarifa sektoriale ekzistuese, si çeliku, alumini, automobilat dhe produktet farmaceutike, nuk preken nga masat e reja. E njëjta gjë vlen edhe për mallrat që kualifikohen sipas Marrëveshjes SHBA-Meksikë-Kanada (USMCA), të cilat përbëjnë rreth një të pestën e të gjitha importeve amerikane, si dhe për disa kategori specifike si nafta, gazi, plehrat kimike dhe një pjesë e produkteve bujqësore.

Lista e përjashtimeve u zgjerua edhe më shumë krahasuar me draftin fillestar: rreth 471 produkte të reja u shtuan në listën e përjashtimeve në momentin e fundit, përfshirë aeroplanët dhe pjesët e tyre, si dhe mineralet kritike. Një rast domethënës është ai i diamanteve të lëmuara: përjashtimi për to, i cili kishte rënë pas vendimit të Gjykatës së Lartë në shkurt, u rikthye, një lajm i mirëpritur veçanërisht nga sektori i diamanteve në Antwerp të Belgjikës, që në vitin 2024 eksportoi diamante të lëmuara në vlerë 2.1 miliardë dollarë drejt tregut amerikan.

Për t’u dhënë kohë kompanive importuese të përshtaten, administrata parashikoi gjithashtu një periudhë kalimtare “faljeje”: mallrat që ndodhen tashmë në transit drejt SHBAve përjashtohen nga tarifat e reja deri në mesnatën e 28 korrikut 2026.

CILAT ISHIN REAGIMET DHE NDIKIMET?

Reagimet e partnerëve tregtarë ndaj vendimit amerikan kanë qenë të përziera, duke shkuar nga protesta të hapura deri te pranimi pragmatik. Bashkimi Evropian mbajti një ton të matur: një zëdhënës i Komisionit Evropian tha se Bashkimi “e vëren pozitivisht faktin se ky rezultat është në linjë me angazhimet tarifore të rëna dakord në Deklaratën e Përbashkët BE-SHBA”, duke shtuar se kjo krijon “vrull pozitiv” për të vazhduar bisedimet për përjashtime të tjera tarifore. Negociatori i tregtisë i BE-së, Ignacio Garcia Bercero, konfirmoi se Uashingtoni kishte kërkuar t’i respektojë detyrimet tarifore të marrëveshjes BE-SHBA, por paralajmëroi se një hetim i dytë, mbi “tejkapacitetin industrial,” pritet të sjellë tarifa shtesë për BE-në, Kinën, Indinë, Japoninë, Korenë e Jugut dhe Zvicrën.

Franca shprehu skepticizëm ligjor por pranoi realitetin praktik: ministri i Tregtisë, Nicolas Forissier, tha se, ndonëse baza ligjore e vendimit ngre pikëpyetje, tarifat e reja të paktën u japin bizneseve më shumë qartësi për planifikim. Zvicra, ndonëse hodhi poshtë akuzat mbi punën e detyruar, pranoi se Uashingtoni po respektonte kufijtë tariforë të rënë dakord më herët, në rastin e saj deri në 12.5%.

Britania e trajtoi lajmin si pozitiv: një zëdhënës i qeverisë britanike deklaroi se “marrëveshja jonë me SHBA-në mbetet në fuqi, dhe sot shohim një përmirësim të kushteve tona tregtare, me tarifa zero për uiskin dhe teknologjinë mjekësore.” Oda e Tregtisë Britanike e cilësoi pamjen si “të përzier” — duke përshëndetur heqjen e tarifave për uiskin dhe një normë më të ulët se konkurrentët për çelikun, por duke vënë në dukje humbjen e avantazhit krahasues ndaj Bashkimit Evropian në disa kategori të tjera mallrash.

Në anën tjetër të spektrit, Kina deklaroi se “kundërshton të gjitha tarifat unilaterale”, duke shtuar se luftërat tregtare “nuk i shërbejnë interesave të asnjë pale”. Zyrtarë të administratës ‘Trump’ kanë njoftuar homologët kinezë për qëllimin e tyre për ta rikthyer tarifën mbi mallrat kineze deri në 20%, një nivel i rënë dakord në marrëveshjen e armëpushimit tregtar me presidentin Xi Jinping në nëntor 2025, pa e kaluar atë kufi. Përpara vendimit të së premtes, tarifa kineze kishte rënë në 10%, pa llogaritur tarifën shtesë prej 25% të vendosur mbi produktet industriale gjatë mandatit të parë të Trump.

Australia dhe Brazili i cilësuan të dyja tarifat e reja si “të pajustifikuara” dhe njoftuan se do të kërkojnë heqjen e tyre. Norvegjia tha se nuk ekziston “asnjë bazë” për vendosjen e tarifave. Kanadaja, e cila pak ditë më parë ishte prekur edhe nga tarifa të tjera mbi mallra në vlerë 20 miliardë dollarë, dha një përgjigje më të matur: ministri kanadez përgjegjës për tregtinë me SHBA-në, Dominic LeBlanc, tha se vendi i tij “do të vazhdojë të bashkëpunojë në mënyrë konstruktive me Shtetet e Bashkuara për këtë çështje, si dhe për çështje të tjera të pazgjidhura, në javët në vazhdim, për të mirën e ndërsjellë të qytetarëve tanë”. Ndikimi i drejtpërdrejtë i tarifave në tregjet financiare u vlerësua si i kufizuar në ditën e shpalljes: yield-et e bonove thesarit u ngritën lehtësisht, pasi tarifat rrisin rrezikun inflacionist, por vëmendja kryesore e tregjeve ishte e përqendruar te konflikti në Lindjen e Mesme dhe jo te vendimi tregtar amerikan. Kelly Ann Shaw, e cila ishte këshilltare e Shtëpisë së Bardhë për çështje tregtare në mandatin e parë të Trump dhe tani punon si avokate, e përmblodhi kështu situatën: “Mendoj se kjo është më shumë ruajtje e status quo-s në aspektin e ndikimit ekonomik”, duke vënë në dukje se ndryshimet kryesore ishin shtimi i rreth 471 produkteve në listën e përjashtimeve.

Por efektet e muajve të fundit të politikës tarifore po ndihen tashmë në xhepat e amerikanëve të zakonshëm. Sipas një studimi të Bankës Federale Rezervë të Dallasit, publikuar në maj, inflacioni bazë vjetor arriti në 3.2% në mars 2026, niveli më i lartë i regjistruar në tre vjet, një rritje që ekonomistët e Fed-it ia atribuojnë drejtpërsëdrejti kostove të shtuara nga tarifat. Sipas llogaritjeve të tyre, pa këto tarifa, inflacioni do të ishte rreth 0.8 pikë përqindjeje më i ulët, pra rreth 2.3%. Një raport i ‘Tax Foundation’ nga shkurti 2026 vlerëson se tarifat e vendosura gjatë vitit do të kushtojnë familjeve amerikane mesatarisht 700 dollarë shtesë. Të dhëna të Fed-it të Nju Jorkut treguan se 47% e kompanive të shërbimeve dhe 44% e prodhuesve planifikojnë rritje të mëtejshme çmimesh për shkak të tarifave, disa prej tyre që në gjashtë muajt e ardhshëm — shenjë se efektet e këtij “muri tarifor” ende nuk kanë përfunduar të kalojnë tek konsumatori final. Analiza më e thelluar e këtij episodi zbulon një model të qartë të sjelljes së administratës ‘Trump’ përballë kufizimeve gjyqësore. Kur Gjykata e Lartë i shfuqizoi tarifat “reciproke” në shkurt 2026, reagimi i menjëhershëm i administratës nuk ishte tërheqja, por kërkimi i shpejtë i një baze ligjore alternative, fillimisht përmes Nenit 122, dhe tani, në mënyrë më të qëndrueshme, përmes Nenit 301. Kjo strategji dyshe, përdorimi i kompetencave “të vjetra” dhe të testuara paralelisht me eksperimentimin me autoritete “të reja” e më pak të sprovuara, pasqyron një përkushtim të qëndrueshëm ndaj idesë së “murit tarifor”, pavarësisht pengesave institucionale. Ekonomistja e Columbia Business School, Laura Veldkamp, e ka përmbledhur këtë dinamikë në mënyrë të prerë: “Kjo duket qartazi si një justifikim për të ringjallur tarifat origjinale nën një maskë tjetër.” Fakti që administrata zgjodhi të mbështetet në një çështje me përmbajtje morale të fortë, pra punën e detyruar, në vend të një argumenti thjesht ekonomik, sugjeron edhe një kalkulim politik: është më e vështirë, retorikisht dhe ligjërisht, të kundërshtosh publikisht një masë të paraqitur si mbrojtje e të drejtave të njeriut, sesa një tarifë e justifikuar thjesht me interesa proteksioniste. Historia, megjithatë, nuk mbaron këtu. Paralelisht me këtë valë tarifash, USTR-ja po zhvillon një hetim të veçantë mbi 16 ekonomi, që përbëjnë rreth 70-75% të importeve amerikane, lidhur me akuza për “tejkapacitet industrial”, një çështje që prek drejtpërdrejt Kinën dhe rivalët e saj rajonalë në prodhimin industrial. Nëse ky hetim çon në tarifa shtesë, siç e presin shumë analistë, kjo do të përbënte hallkën e tretë të një strategjie që synon të restaurojë, në mënyrë graduale por të qëndrueshme, gjerësinë e regjimit tarifor që ekzistonte para vendimit të Gjykatës së Lartë. Shumica e vëzhguesve, sidoqoftë, presin që kjo hallkë e re të mos aktivizohet përpara zgjedhjeve të mesmandatit, duke pasqyruar ndjeshmërinë politike të administratës ndaj efekteve inflacioniste të tarifave në një vit elektoral. Përtej efekteve të menjëhershme mbi çmimet dhe marrëdhëniet dypalëshe, kjo valë tarifash lidhet edhe me dinamika më të gjera, që prekin njëkohësisht politikën e brendshme amerikane dhe arkitekturën e vetë tregtisë globale. Në planin e brendshëm, tarifat mbeten një nga shtyllat kryesore të agjendës ekonomike të administratës ‘Trump’, por zbatimi i tyre po ndodh në një kontekst politik gjithnjë e më të ndjeshme. Sondazhet e fundit tregojnë se një pjesë e konsiderueshme e amerikanëve po shprehin shqetësim për ndikimin e tarifave te çmimet e përditshme, ndërsa studime si ai i Yale Budget Lab vlerësojnë se çmimi i mallrave të qëndrueshme është rritur me rreth 3.8% brenda 13 muajve, pjesërisht si rezultat i politikave tarifore. Kjo krijon një ekuilibër delikat përpara zgjedhjeve të mesmandatit: qeveria kërkon të ruajë linjën e saj proteksioniste, njëkohësisht duke ndjekur me kujdes efektin që ajo mund të ketë te opinioni publik. Në këtë dritë kuptohet edhe kalendari i hetimit të dytë, mbi “tejkapacitetin industrial,” që shumë analistë e presin të mos aktivizohet përpara nëntorit. Në planin ndërkombëtar, implikimet janë edhe më të gjera se vetë shifrat e tarifave. Drejtoresha e Përgjithshme e Organizatës Botërore të Tregtisë (OBT), Ngozi Okonjo-Iweala, e ka përshkruar periudhën aktuale si një nga rishikimet më të mëdha të rregullave tregtare globale në 80 vitet e fundit, duke theksuar se pjesa e tregtisë botërore që zhvillohet sipas parimit të “kombit më të favorizuar” të OBT-së ka rënë nga rreth 80% në rreth 72%. Në konferencën ministrore të OBT-së në Kamerun, në mars 2026, ajo vlerësoi se sistemi multilateral i njohur deri tani po kalon një transformim të thellë dhe të vështirë për t’u kthyer mbrapsht. Kjo pasqyron një prirje më të gjerë drejt rishikimit të rregullave që kanë udhëhequr tregtinë globale prej krijimit të OBT-së në vitin 1995. Një element që e plotëson këtë pamje është përdorimi i tarifave si instrument presioni apo pse jo, ndëshkimi, ndaj vendimeve konkrete të politikës së jashtme dhe jo thjesht si mjet i orientuar nga tregtia. Në disa raste të fundit, administrata amerikane i ka lidhur haptazi tarifat me qëndrimin e një vendi ndaj çështjeve që Uashingtoni i konsideron prioritare. Kështu, importet nga India u ngarkuan me një tarifë shtesë prej 25%, e justifikuar drejtpërdrejt me blerjet e naftës ruse nga ky vend, ndërsa Brazilit iu vendos një tarifë prej 50% e lidhur haptazi me gjyqin ndaj ish-presidentit Jair Bolsonaro. Në një rast tjetër, gjatë periudhës së luftës në Iran në pranverën e vitit 2026, Presidenti Trump kërcënoi me tarifa prej 50% çdo vend që do të furnizonte Teheranin me armatim, si mjet për të izoluar ekonomikisht partnerët e mundshëm të Iranit. Kolumbisë, nga ana tjetër, i kërcënon tarifa fillimisht për shkak të mosbashkëpunimit në çështjen e migracionit, e më vonë për qëndrimin e saj ndaj Venezuelës. Këto shembuj tregojnë se, përtej logjikës klasike të mbrojtjes tregtare, tarifat po shërbejnë gjithnjë e më shumë si një formë e diplomacisë koercitive: një mjet për të shpërblyer ose ndëshkuar vendet sipas afërsisë a largësisë së tyre me pozicionet e Uashingtonit në çështje të politikës së jashtme, jo vetëm sipas peshës së tyre në bilancin tregtar amerikan.

Një pasojë e dukshme e këtij ambienti është rritja e kujdesit mes vendeve tregtare ndaj marrëveshjeve me Uashingtonin, pasi ndryshimet e njëpasnjëshme të bazës ligjore të tarifave (nga IEEPA tek Neni 122 dhe tani Neni 301) kanë krijuar një klimë paqartësie. Në përgjigje, shumë ekonomi po diversifikojnë rrjetin e tyre tregtar. Kina, për shembull, po zgjeron rrjetin e saj me rreth 20 marrëveshje të reja tregtare të lira dhe ka hequr tarifat për importet nga 53 vende afrikane. Në një zhvillim domethënës, Bashkimi Evropian dhe Kina kanë intensifikuar gjithashtu bashkëpunimin e tyre tregtar, duke krijuar mekanizma të përbashkët monitorimi dhe duke shprehur mbështetje për sistemin multilateral të bazuar te rregullat, me OBT-në në qendër. Kjo nuk do të thotë domosdoshmërish se po formohet një bllok i unifikuar kundër Shteteve të Bashkuara, vetë Bashkimi Evropian po forcon paralelisht masat e tij ndaj importeve kineze, duke treguar se pothuajse çdo ekonomi e madhe po rregullon politikat e saj tregtare sipas interesave të veta. Ajo çka po ndodh, në thelb, është një kalim gradual drejt një peizazhi tregtar më të fragmentuar, me blloqe rajonale dhe marrëveshje bilaterale që lëvizin në ritme dhe drejtime të ndryshme. Në këtë kontekst, tarifat amerikane ndaj 60 vendeve mund të shihen si pjesë e një procesi më të gjerë rirregullimi, në të cilën ekonomitë e botës po ripërcaktojnë marrëdhëniet e tyre tregtare në një mjedis global në ndryshim.

AKADEMIK, PROF. ANASTAS ANGJELI

4 Korriku 1776 përkujtohet për të 250-tin vit, më 4 Korrik 2026, si dita kur Kongresi i dytë Kontinental në Filadelfia miratoi Deklaratën e Pavarësisë, duke shpallur 13 kolonitë sovrane dhe të pavarura nga kurora britanike.

Teksti i hartuar nga Thomas Jefferson, në dialog me mendimin e Benjamin Franklin dhe ideologët e tjerë të liberalizmit klasik, nuk ishte thjesht një akt juridik, por një manifest politik mbi dinjitetin e njeriut, të drejtat natyrore dhe legjitimitetin e pushtetit të bazuar në pëlqimin e të qeverisurve. Që nga ai moment, entiteti i ri politik – Shtetet e Bashkuara të Amerikës – filloi rrugëtimin e tij si një laborator i demokracisë moderne dhe si promotor i një vizioni universal të lirisë.

1-Dita e pavarësisë së SHBA në vitin 2026: midis trashëgimisë së lirisë dhe pasigurisë globale.

Çfarë do të ishte jeta kolektive, nëse nuk do të ishte e endur nga një rrjet i dendur simbolikash politike dhe shoqërore? Nëpërmjet simboleve ne i japim kuptim ekzistencës sonë, strukturojmë kujtesën dhe projektojmë të ardhmen; po aq e vërtetë është kjo për individët sa edhe për shoqëritë, kombëtare dhe globale. Ndër këto simbole, pak data janë aq të ngarkuara me kuptim sa 4 Korriku, dita e pavarësisë së Shteteve të Bashkuara të Amerikës, e cila nga një moment i një konflikti kolonial u shndërrua në një referencë universale për lirinë dhe sovranitetin politik.

Sot, 250 vjet më pas nga dita e Pavarësisë se SHBA-ve, thuajse çdo komponent i realitetit social, politik dhe ekonomik është transformuar, rithemeluar, rikonceptuar. Sistemet ekonomike, balancat e fuqisë, strukturat shoqërore, arkitektura e sigurisë ndërkombëtare; të gjitha ndodhen në një rrjedhë të pandërprerë ndryshimi, herë të ngadaltë, herë të vrullshëm. Dhe megjithatë, simbolika e 4 Korrikut mbetet e paprekur në thelbin e saj: ëndrra kolektive se çdo shoqëri ka të drejtë të jetë e lirë, se çdo individ ka të drejtë të jetë i lirë, se liria është vlera themelore mbi të cilën mund të ndërtohet një shoqëri e drejtë. Sa herë fishekzjarrët ndriçojnë qiellin amerikan më 4 Korrik, ato ndriçojnë jo vetëm festën e një shteti, por tensionet dhe shpresat e gjithë sistemit ndërkombëtar.

2-Simbolika politike e 4 Korrikut në një botë në krizë

Historia nuk është kurrë thjesht e kaluar; ajo është gjithmonë një tjetër dimension i së tashmes. E kaluara furnizon të tashmen me përvojë, mësime dhe vazhdimësi, ndërsa e tashmja i jep të kaluarës kornizë, kontekst dhe domethënie në varësi të krizave, konflikteve dhe shpresave të momentit. Marrëdhënia është dialektike: ne kthehemi te momentet themelore pikërisht kur e tashmja bëhet e pasigurt, tragjike ose kaotike. Dhe 4 Korriku nuk bën përjashtim nga ky rregull.

Revolucioni amerikan, së bashku me atë francez, vendosi në qendër një sistem vlerash të bazuar mbi konceptin e lirisë si parim udhëheqës, jo vetëm në plan individual, por edhe kolektiv. Sot, në një epokë ku informacioni qarkullon me shpejtësi marramendëse, ku teknologjia dhe inteligjenca artificiale po transformojnë mënyrën si punojmë, mendojmë dhe komunikojmë, liria nuk mund të merret kurrë si e mirëqenë. Kjo është një botë ku krizat ekonomike globale, tensionet shoqërore, varfëria strukturore në shumë rajone të planetit dhe polarizimi politik po gërryejnë themelet e demokracisë liberale, ndërsa konfliktet rajonale rikthehen në forma të reja.

Pas krizës së madhe financiare të vitit 2008, ndryshimet ekonomike, politike, ushtarake dhe gjeostrategjike në nivel global kanë qenë të njëpasnjëshme. Rendi ndërkombëtar pas Luftës së Ftohtë iu duk për një kohë se mund të mbështetej në një stabilitet relativ dhe në një arkitekturë të qartë institucionale, ku NATO, Bashkimi Evropian dhe vetë SHBA do të garantonin një lloj parashikueshmërie. E megjithatë, ciklet e krizave – nga krizat financiare tek ato shëndetësore, nga terrorizmi te populizmi – ndikuan në realitetin politik, si dhe në perceptimin që shoqëritë kanë për të.

Në këtë kontekst, dita e Pavarësisë së SHBA funksionon edhe si një moment reflektimi global mbi të ardhmen e demokracisë liberale dhe të vetë idesë së lirisë. Në vitin 2026, ky reflektim nuk mund të mos konsideroj faktin që: bota është e lodhur nga luftërat e zgjatura, nga ciklet e krizave, nga polarizimi, që për shoqërinë amerikane bën që 4 Korriku të mos jetë vetëm festë, por edhe një test i qëndrueshmërisë së Amerikës së Madhe, si një projekti politik që filloi në vitin 1776.

3-SHBA në vitin 2026: midis trashëgimisë së lirisë dhe realpolitikës së re

Kjo ditë pavarësie i gjen Shtetet e Bashkuara të Amerikës me një President të rikthyer në detyrë, Donald Trump, i zgjedhur sërish në zgjedhjet presidenciale të vitit 2024 me një rezultat të qartë në kolegjin elektoral. Rivotimi i Trump shënoi jo vetëm një rikthim politik, por edhe një rithemelim të debati mbi rolin amerikan në botë: deri ku shkon përgjegjësia për mbrojtjen e vlerave universale të demokracisë dhe deri ku mbizotëron logjika e interesit të ngushtë kombëtar, duke vene në planë të parë “AMERIKA ESHTE E PARA”. Administrata e re ka ndërmarrë një sërë politikash të brendshme dhe të jashtme që ndjekin një qasje më transaksionale ndaj aleatëve, më skeptike ndaj multilateralizmit tradicional dhe më të përqendruar në çështje si konkurrenca ekonomike, rregullimi i teknologjive të reja dhe rishikimi i angazhimeve të gjata ushtarake. Debatet në Uashington mbi kostot e mbështetjes së Ukrainës, mbi rolin e NATOs dhe mbi nevojën që Europa të marrë një pjesë më të madhe të barrës së mbrojtjes (plotësimin e angazhimit për kontributin e 5% të GDP për çdo anëtar të NATOS) tregojnë se projekti i vjetër i “garantit global të lirisë” është në qendër të vëmendjes së diskutimeve. Megjithatë, pavarësisht rrugëtimeve zigzage të politikës së jashtme, SHBA mbeten një aktor i pazëvendësueshëm në arkitekturën e sigurisë euroatlantike. Negociatat për një marrëveshje paqeje në Ukrainë, që parashikojnë garanci të forta sigurie për Kievin, apo marrëveshja dhe negociatat për paqe me Iranin, tregojnë se edhe kur Uashingtoni heziton për zgjerim formal të NATO-s, ai nuk e ka shmangur asnjëherë përgjegjësinë për të garantuar stabilitetin dhe rindërtimin pas luftës. Në këtë kuptim, 4 Korriku i vitit 2026 i gjen Shtetet e Bashkuara në një pozicion të dyfishtë: njëkohësisht si superfuqi që heziton të marrë mbi vete barrat e vjetra dhe si aktor pa të cilin asnjë zgjidhje e qëndrueshme nuk mund të arrihet.

Pavarësisht nga debate brenda vendit, mbi demokracinë, polarizimi partiak, konfliktet mbi të drejtat zgjedhore, rishkrimi i hartave elektorale dhe tensionet midis shteteve dhe federatës, vitaliteti i SHBA-ve dëshmon se historia e demokracisë amerikane është histori e kapërcimit të të gjitha krizave që i kthen ato në mundësi reformimi dhe zhvillimi – nga Lufta Civile te lëvizjet për të drejtat civile, nga New Deal te reformat pas 2008-s dhe pikërisht këto shembuj historikë shërbejnë si referencë simbolike edhe sot, sa herë përkujtohet 4 Korriku.

4-Liria, demokracia dhe arkitektura e re e sigurisë globale

Në këtë periudhë, nevoja për forcimin jo vetëm të NATO-s dhe Bashkimit Evropian, por të gjithë arkitekturës globale të sigurisë, është ndjerë më shumë se kurrë. Lufta në Ukrainë, rishfaqja e konflikteve rajonale në Lindjen e Mesme, tensionet në IndoPaqësor, rritja e agresivitetit gjeopolitik të aktorëve autoritarë, si dhe sfidat hibride, nga sulmet kibernetike te manipulimi informativ, tregojnë se liria nuk është thjesht koncept filozofik, por një arkitekturë konkrete sigurie që kërkon institucione, aleanca dhe burime.

Shtetet e Bashkuara kanë luajtur tradicionalisht rolin e garantit kryesor të kësaj arkitekture, si në dimensionin euroatlantik, ashtu edhe në atë global. Edhe kur diskursi politik në Uashington zhvendoset drejt një qasjeje më selektive dhe më transaksionale, fakti që NATO vazhdon të jetë e varur nga kapacitetet amerikane, fakti që stabiliteti në Lindjen e Mesme varet nga angazhimi amerikan në çështje si ajo e Iranit, apo fakti që balancat në Indo-Paqësor ndërtohen mbi prani dhe garanci amerikane, e bën rolin e SHBA të pazëvendësueshëm në shumicën e krizave bashkëkohore.

Në Europë, debatet mbi zgjerimin e NATO-s dhe mbi ndarjen e barrës (jo vetëm të shpenzimeve) së mbrojtjes shoqërohen nga përpjekjet për të garantuar sigurinë e vendeve partnere, në vetvete një përkthim institucional i idealit të vjetër të solidaritetit kolektiv kundrejt agresionit. Në Lindjen e Mesme, negociatat me Iranin për çështjet bërthamore dhe rolin rajonal të Teheranit ilustrojnë se siguria globale nuk mund të reduktohet në kornizat klasike të aleancave ushtarake, por kërkon diplomaci afatgjatë, menaxhim rreziku dhe aftësi për të balancuar vlerat me realpolitikën.

Nga ana tjetër, Bashkimi Evropian, si hapësirë sui generis vlerash demokratike, respektimi të të drejtave të njeriut dhe modelit të ekonomisë sociale të tregut, ndodhet përballë sfidës për ta lidhur më ngushtë projektin e tij të integrimit me idenë e autonomisë strategjike, pa e shkëputur veten nga garancitë amerikane. Nevoja për të forcuar arkitekturën euroatlantike, për të zgjeruar bashkëpunimet në Indo-Paqësor dhe për të gjetur formula të qëndrueshme për sigurinë në Lindjen e Mesme nuk e zbehin rolin amerikan; përkundrazi, e kthejnë partneritetin transatlantik dhe dialogun SHBA–aleatë në një hapësirë të re negociimi mbi ndarjen e barrës, ndërtimin e kapaciteteve të përbashkëta dhe përcaktimin e prioriteteve gjeopolitike në shkallë globale.

Në këtë kontekst, dita e pavarësisë amerikane nuk është thjesht festë kombëtare; ajo është një kujtesë se liria kërkon arkitektura të qëndrueshme sigurie, institucione efektive dhe aleanca të bazuara jo vetëm mbi kalkulime të ftohta, por mbi një sistem vlerash të përbashkëta. Ky është thelbi i rolit global të Shteteve të Bashkuara: një fuqi që, pavarësisht kundërshtive dhe dilemat e brendshme, mbetet e thirrur të vendosë në qendër jo vetëm interesat e saj kombëtare, por edhe mbrojtjen e një rendi ndërkombëtar ku liria dhe demokracia nuk janë fjalë boshe, por horizonte konkrete veprimi.

5-SHBA dhe Shqipëria: 4 Korriku si horizont i përbashkët

Për Shqipërinë, Shtetet e Bashkuara kanë qenë jo vetëm aleati politik strategjik më i rëndësishëm, por edhe një pikë referimi simbolike për ndërtimin e një sistemi të drejtë politik, demokratik, institucional dhe ekonomik. Ekzistenca e vetë shtetit shqiptar lidhet, ndërmjet të tjerave, me qëndrimin e Presidentit Woodrow Wilson në Konferencën e Paqes pas Luftës së Parë Botërore, dhe po aq me mbështetjen e SHBA në momentet kyçe të tranzicionit postkomunist. Zgjidhja e çështjes së Kosovës, anëtarësimi i Shqipërisë në NATO, reforma në drejtësi dhe ritmi i integrimit evropian nuk mund të kuptohen pa prani aktive amerikane.

Në një botë të tensionuar, për një vend të vogël me burime të kufizuara, siguria nuk është vetëm çështje ushtarake, por edhe çështje aleancash. Mbështetja amerikane ndaj reformave ligjore, reformës në drejtësi, luftës kundër korrupsionit, forcimit të institucioneve dhe konsolidimit të demokracisë funksionale është pjesë e të njëjtit vizion: që Shqipëria të jetë pjesë e një hapësire ku liria, barazia para ligjit dhe perspektiva evropiane nuk janë slogane, por kushte reale zhvillimi.

4 Korriku 2026, i përkujtuar në Tiranë, në Prishtinë, në kryeqytetet e NATO-s dhe të BE-së, nuk është thjesht një datë në kalendarin diplomatik. Është një ftesë për reflektim: çfarë kemi mësuar nga betejat tona për liri, çfarë kemi bërë me mundësitë që na kanë dhënë aleancat dhe çfarë jemi gati të bëjmë për të mbrojtur demokracinë në një epokë të pasigurt. Për një shoqëri si kjo jona, ende në kërkim të një modeli të plotë të mirëqenies dhe drejtësisë sociale, 4 Korriku mbetet jo vetëm një simbol historik amerikan, por një horizont i përbashkët aspiratash.

Çdo 4 Korrik është një test për vetë SHBA: sa konsistente janë ato me idealet e tyre, sa të gatshme janë të mbrojnë lirinë brenda dhe jashtë kufijve, sa të afta janë të reformojnë, zhvillojnë e mbrojnë demokracinë. Por njësoj, çdo 4 Korrik është edhe një test për pjesën tjetër të botës, për Europën, për Ballkanin, për Shqipërinë: sa seriozisht i marrim ne vlerat që ky revolucion i largët i ka shndërruar në simbole globale dhe sa të vendosur jemi t’i përkthejmë ato në institucione, reforma dhe praktika konkrete. Kjo është pyetja e vërtetë që na vendos përballë dita e pavarësisë së Shteteve të Bashkuara të Amerikës, në vitin 2026 po aq sa në vitin 1776.

AKADEMIK PROF. DR. ANASTAS ANGJELI

SI FILLOI LUFTA?

Në orët e para të datës 28 shkurt 2026, qielli mbi Teheran u ndez. Shtetet e Bashkuara dhe Izraeli ndërmorën gati 900 goditje brenda vetëm 12 orësh, në atë që Uashingtoni e emërtoi Operacioni Furia Epike dhe që ishte në thelb sulmi ushtarak më i gjerë ndaj Iranit në historinë moderne. Objektivat ishin të qarta, sistemet raketore iraniane, mbrojtja ajrore, infrastruktura ushtarake, instalimet bërthamore dhe udhëheqja e vendit. Udhëheqësi Suprem Ali Khamenei u vra në sulmin e parë.

Goditjet nuk erdhën rastësisht. Ato pasuan vite të tëra lufte në hije gjithnjë në eskalim, shkëmbimet e para direkte raketore Iran-Izrael në prill dhe tetor të 2024-s, një luftë 12-ditore në qershor 2025 dhe një raund i tretë negociatash bërthamore në Gjenevë, që u shemb më 26 shkurt 2026, vetëm dy ditë para se bombat të binin mbi Teheran. Edhe pasi ministri i Jashtëm i Omanit njoftoi se Irani kishte rënë dakord të reduktonte stoqet e tij bërthamore në nivelin më të ulët të mundshëm, Uashingtoni dhe Tel Avivi nuk ngurruan të nisnin sulmin.

Reagimi iranian qe i menjëhershëm dhe i gjerë. Brenda disa orësh nga goditjet e para, Teherani lançoi raketa dhe dronë nëpër rajon, duke goditur ambasadat amerikane, bazat ushtarake dhe infrastrukturën e naftës në Katar, Emiratet e Bashkuara Arabe, Arabinë Saudite, Bahrejn, Kuvajt dhe Irak. Por lëvizja më e rëndësishme e Iranit nuk ishte ushtarake, por ekonomike. Irani mbylli Ngushticën e Hormuzit, korridorin 34 kilometërsh nëpër të cilin kalojnë rreth një e pesta e naftës dhe gazit natyror të lëngshëm të botës.

109 DITË LUFTË, FUSHATA USHTARAKE

Gjatë javëve që pasuan, forcat amerikane dhe izraelite kryen fushata ajrore të qëndrueshme që shkatërruan pjesën më të madhe të rrjetit të mbrojtjes ajrore të Iranit, fushata të prodhimit të raketave dhe asete detare. Deri në fund të marsit, ushtria amerikane raportonte se kishte goditur mbi 10.000 objektivë brenda Iranit, duke pretenduar se kishte shkatërruar plotësisht ose pjesërisht shumicën e fabrikave iraniane të prodhimit të raketave dhe dronëve, si dhe fundosur rreth 92% të anijeve më të mëdha të flotës iraniane. Instalimet bërthamore në Fordow, Natanz dhe Isfahan u bombarduan vazhdimisht me bomba shpuese.

Rezultatet në frontin bërthamor mbetën të diskutueshme. Një raport paraprak i Agjencisë së Inteligjencës së Mbrojtjes Amerikane vlerësoi se Irani kishte zhvendosur shumicën e stoqeve të uraniumit të pasuruar para goditjeve dhe se operacionet kishin vonuar kapacitetin bërthamor të Iranit vetëm për disa muaj. Sekretari i Shtetit, Marco Rubio, megjithatë insistoi se fushata kishte çmontuar kapacitetin e kërcënimit konvencional të Iranit.

Humbjet njerëzore dhe infrastrukturore qenë katastrofike. Mijëra njerëz u vranë në Iran, Liban, Izrael dhe shtetet arabe të Gjirit, dhe miliona të tjerë u zhvendosën. Konflikti u përhap edhe në Liban, ku forcat e lidhura me Iranin mbetën aktive gjatë gjithë luftës. Instalimet e LNG-së së Katarit u goditën nga sulmet me dronë iraniane, duke çuar jashtë funksionimit 17% të prodhimit të tyre për deri në pesë vjet.

TËRMETI EKONOMIK DHE BOTA NË ALARM

Të pakta janë konfliktet moderne që kanë ndikuar kaq shumë dhe kaq shpejt ekonominë globale. Pas goditjeve të para, çmimi i naftës Brent u rrit me 6.2%, duke tejkaluar çmimin prej 82 dollarë për fuçi.

Brenda dy javësh, ky çmim kishte shënuar rritje prej mbi 40%, nga 72 dollarë para luftës në mbi 106 dollarë. Në pikun e tij, analistët paralajmëronin se nafta mund të arrinte 200 dollarë për fuçi nëse Ngushtica mbetej e mbyllur pafundësisht. Ndërkaq, tregjet financiare u tronditën disa herë duke ngjallur pasiguri tek investitorët.

Mbyllja e Ngushticës së Hormuzit nuk qe vetëm krizë nafte. Ngushtica transporton rreth 13 milionë fuçi naftë bruto në ditë, pra rreth 31% të të gjithë transportit detar të naftës bruto, por edhe mbi 80 milionë ton LNG çdo vit, të barabartë me 20% të furnizimit global. Pasojat u shtrinë edhe në industri. Fabrikat kimike aziatike u mbyllën për shkak të mungesës së LNG. Çmimet e aluminit u rritën, duke kërcënuar zinxhirët e furnizimit në industrinë automobilistike, ajrore dhe në sektorin e ndërtimit dhe të shoqërive të sigurimit. Prodhimi i plehrave kimike shkoi gati në kolaps, duke rritur çmimet e ushqimeve nga Egjipti deri në Indonezi. Transporti i kontejnerëve gjithashtu u paralizua, me miliona kontejnerë të bllokuar në Gjirin Persik.

Modelimet ekonomike e kuantifikuan kërcënimin me saktësi alarmante. Një analizë e FMN-së llogariti se një mbyllje e zgjatur e Ngushticës mund të vinte në rrezik ndërmjet 330 miliardëve dhe 2.2 trilionë dollarëve të prodhimit të brendshëm bruto global, në varësi të kohëzgjatjes së konfliktit. Skenari më pesimist, ai i një luftë tre deri gjashtëmujore, parashikonte naftën Brent mbi 130 dollarë për fuçi, inflacionin global të rritej me 2.5 %, dhe ekonominë e Gjirit të tkurrej me rreth me 22%. Agjencia Ndërkombëtare e Energjisë e konsideroi mbylljen e Ngushticës si goditjen më të rëndë të furnizimit në historinë e tregut global të naftës. Brenda ShBA çmimi mesatar i benzinës arriti në rreth 4.25 dollarë për gallon; në Kaliforni u kalua kufiri i 6 dollarëve. Ekonomistët risollën përsëri në vëmendje fantazmën e stagflacionit.

Sidoqoftë, vlen të përmendet se goditjet në ekonomi nuk ishin të njëjta për rajone të ndryshme. Azia ishte kontinenti që mori goditjen më të rëndë: Koreja e Jugut, India, Tajlanda dhe Filipinet, ekonomi me varësi të thellë strukturore nga importet e energjisë së Gjirit, u gjetën të ekspozuara në mënyrë disproporcionale. Katari, i cili bazon eksportet e tij të gazit natyror të lëngshëm pothuajse tërësisht mbi Ngushticën e Hormuzit, u përball me parashikime të FMN të cilat shkonin deri në një tkurrje të GDP me 9% vetëm gjatë vitit 2026. Rritja ekonomike e rajonit në tërësi u parashikua të ulej me mbi gjysmën e vlerës së pritur. Ndërkohë, vende të tjera si ShBA, Kanadaja, Brazili dhe Kazakistani, reaguan shpejt për të rritur prodhimin e brendshëm, duke shfrytëzuar vakumin e krijuar nga mungesa i naftës iraniane dhe arabe nga tregjet ndërkombëtare.

MARRËVESHJA KUADËR ME 14 PIKA

Pas 109 ditësh lufte, lodhja qe reciproke dhe dukej se nëpërmjet luftës do arrihej te paqja. Më 14 qershor 2026, Uashingtoni dhe Teherani njoftuan se kishin arritur një marrëveshje të ndërmjetme, ndërmjetësuar kryesisht nga Pakistani dhe Katari. Memorandumi i Mirëkuptimit u nënshkrua elektronikisht më 16 qershor, me një ceremoni zyrtare të planifikuar në Gjenevë, Zvicër, më 19 qershor.

14 pikat e Memorandumit (që janë publikuar në mediat kryesore ndërkombëtare sot) janë në thelb një udhërrëfyes me faza dhe me kushte, jo një marrëveshje gjithëpërfshirëse. Pikat kryesore janë si më poshtë:

1. Armëpushim i menjëhershëm. Të dyja palët zotohen për ndërprerjen e menjëhershme dhe të përhershme të të gjitha veprimeve armiqësore në çdo front, përfshirë Libanin.

2. Respektimi i sovranitetit. SHBA dhe Irani njohim reciprokisht sovranitetin e njëri-tjetrit dhe zotohen të mos ndërhyjnë në punët e brendshme të palës tjetër.

3. Dritare 60-ditore negociatash. Palët kanë 60 ditë për të negociuar dhe finalizuar një marrëveshje gjithëpërfshirëse e të qëndrueshme, me mundësi zgjatjeje me marrëveshje të ndërsjellë.

4. Heqja e bllokadës detare amerikane. SHBA do të heqë bllokadën detare ndaj Iranit brenda 30 ditëve dhe do të tërheqë forcat ushtarake nga zonat ngjitur brenda 30 ditëve pas marrëveshjes finale.

5. Rihapja e Ngushticës së Hormuzit. Irani do të rihapë Ngushticën dhe do të sigurojë kthimin e lundrimit tregtar në nivelet para-luftës brenda 30 ditëve, duke përfshirë pastrimin e minave detare.

6. Fondi i rindërtimit prej 300 miliardë dollarësh. SHBA dhe partnerët rajonalë do të zhvillojnë një plan financimi prej të paktën 300 miliardë dollarësh për rehabilitimin ekonomik dhe infrastrukturor të Iranit.

7. Heqja e sanksioneve. Të gjitha sanksionet ndaj Iranit, përfshirë ato të OKBsë, IAEA-s dhe SHBA do të hiqen sipas një kalendari që do të përcaktohet në marrëveshjen finale.

8. Zotimi bërthamor i Iranit. Irani riafirmon se nuk do të ndjekë zhvillimin e armëve bërthamore, ndërsa fati i materialeve të pasuruara shtyhet për negociatat e ardhshme.

9. Status quo bërthamor gjatë negociatave. Gjatë periudhës 60-ditore, Irani ruan programin bërthamor ashtu siç është dhe SHBA nuk imponon sanksione të reja e as nuk ndërmerr ndonjë eskaladim ushtarak.

10. Përjashtim i menjëhershëm nga sanksionet për naftën. SHBA lëshon menjëherë përjashtime që i lejojnë Iranit të eksportojë naftë bruto, petrokimikate dhe shërbime të lidhura me to gjatë armëpushimit.

11. Lirimi i aseteve të ngrira. Asetet e ngrira iraniane do të lirohen dhe Irani do të ketë akses të plotë në to, së bashku me lejet e nevojshme për transferime financiare.

12. Mekanizëm zbatimi. Do të krijohet një strukturë e posaçme mbikëqyrëse për të monitoruar dhe garantuar zbatimin e marrëveshjes finale.

13. Pas nënshkrimit, SHBA dhe Irani do të hyjnë në negociata mbi pikat e mbetura pasi secila palë të marrë garancitë e kërkuara mbi pika specifike.

14. Rezolutë e detyrueshme e OKB. Marrëveshja gjithëpërfshirëse finale duhet ratifikuar nëpërmjet një rezolute detyruese të Këshillit të Sigurimit të Kombeve të Bashkuara..

E ARDHMJA, “NJË BAST 60-DITOR”

Memorandumi është një dokument armëpushimi dhe jo një traktat paqeje. Pak kush beson se mund të arrihet një marrëveshje gjithëpërfshirëse brenda 60 ditëve, dhe edhe sikur të arrihet, asgjë nuk garanton që lufta dhe paqëndrueshmëria të mos kthehen. Marrëveshja parashikon vetëm që Irani të hapë Ngushticën, duke lënë jashtë zgjidhjes një sërë detajesh teknike dhe politike me peshë.

Çështja më e vështirë mbetet ajo që Memorandumi e shmang me kujdes, pra programi bërthamor iranian. Irani zotëron rreth 440 kg uranium të pasuruar deri në 60%, një sasi që tejkalon ndjeshëm pragun teknik për prodhimin e armës bërthamore. Uashingtoni kërkon çmontimin e plotë të infrastrukturës së pasurimit në Fordow, Natanz dhe Isfahan, si dhe dorëzimin e të gjithë materialit të pasuruar. Teherani, nga ana e tij, ka treguar gatishmëri vetëm për hollimin e stoqeve brenda territorit të vet, duke qëndruar larg çarmatimit të plotë. Zyrtarët iranianë kanë qenë të hapur dhe dokumenti i nënshkruar nuk përmban asnjë marrëveshje bërthamore të finalizuar.

Edhe rihapja e Ngushticës është më e komplikuar se sa duket. Operatorët ndërkombëtarë të anijeve kërkojnë garanci të qarta mbi pastrimin e minave para se të autorizojnë transitin e flotave të tyre. Ekspertët vlerësojnë se mund të duhen deri dy javë që lundrimi tregtar të rritet ndjeshëm pas nënshkrimit. Edhe në skenarin më optimist, çmimi i naftës Brent pritet të ulet gradualisht drejt 80 dollarëve për fuçi deri në fund të vitit 2026 dhe rreth 65 dollarëve në 2027, ndërsa tregu i naftës të kthehet ngadalë në ekuilibër. Dëmet në infrastrukturën energjetike të Iranit, instalimet e gazit natyror të lëngshëm të Katarit dhe fushat e prodhimit në shtetet e Gjirit do të kërkojnë muaj, dhe jo ditë, për t’u riparuar.

E ardhmja varet nga aftësia e të dy palëve për ta kthyer këtë memorandum në një kuadër të qëndrueshëm paqeje. Kjo është saktësisht sfida që çdo raund i mëparshëm i diplomacisë nuk ia ka arritur. Le të presim dhe të shpresojmë. Përtej diskutimeve “Cila marrëveshje është më e mirë: Ajo e Presidentit Obama në 2015 apo kjo e Presidentit Trump e tanishme”? Me e rëndësishme është që paqja të fitoi.

Nga Prof. Dr. Adrian Civici

Kur Thomas Piketty botoi librin Kapitalin në Shekullin XXI, komuniteti akademik ndërkombëtar u gjend përpara një arsenali të paprecedent të dhënash empirike. Libri i tij i parë ishte një skanim pothuajse pozitivist i mekanikës së akumulimit të pasurisë.

Mirëpo, me veprën e tij pasuese, Kapitali dhe Ideologjia (Capital et Idéologie), botuar nga shtëpia botuese Papirus, ekonomisti francez ka ndërmarrë një kapërcim epistemologjik epokal: ai ka lënë pas llogaritë e ftohta ekonometrike për të hyrë me të dyja këmbët në terrenin e nxehtë të historisë, sociologjisë dhe, mbi të gjitha, të teorisë politike.

NOA
Teza qendrore që përshkon këtë vëllim monumental është sa e thjeshtë, aq edhe përmbysëse: pabarazia nuk është një determinizëm ekonomik apo teknologjik; ajo është, në themel, një konstrukt ideologjik dhe politik. Piketty synon të rrëzojë mitin neoliberal të tregut që autorregullohet apo idenë se hendeku gjithnjë e më i gjerë social është “çmimi natyror” që shoqëria duhet të paguajë për progresin dhe inovacionin.

Për autorin, çdo rend shoqëror ndërton një narrativë të qëllimshme legjitimuese për të arsyetuar strukturën e tij të shpërndarjes së pasurisë. Asnjë mbret, feudal apo miliarder i Silicon Valley nuk mund të gëzojë privilegjet e tij nëse pjesa tjetër e shoqërisë nuk pranon një sfidë të përbashkët që e bën këtë pabarazi të gëlltitshme.

Piketty nënvizon se ideologjia është mburoja e vërtetë e kapitalit: ajo e kthen akumulimin e pafundëm të pasurisë në një akt heroizmi shoqëror, duke u thënë të varfërve se fati i tyre është thjesht pasojë e vullnetit hyjnor ose e mungesës së talentit dhe përpjekjes individuale.

Por, sipas tij, kjo mburojë ka një datë skadence. Kur makineria ekonomike fillon të prodhojë vetëm pasuri për dinastitë financiare dhe varfëri të pandryshueshme për masën, rrëfimi meritokratik fillon e kriset. Kur kjo narrativë humb legjitimitetin e saj moral dhe kthehet në fyerje për inteligjencën kolektive, sistemi pashmangshmërisht pëson kolaps. Historia na mëson se asnjë perandori financiare apo politike nuk mund t’i mbijetojë fundit të ideve që e mbanin në këmbë. Kur bie besimi te drejtësia e sistemit, rënia e vetë sistemit është thjesht çështje kohe.

Për të vërtetuar këtë tezë, Piketty ndërmerr një skanim të hollësishëm historik të atyre që ai i quan “Regjimet e Pabarazisë”. Sipas Tij, ky evolucion shtrihet në tri etapa madhore:

Shoqëritë Trinitare (Ancien Régime): Një strukturë e trefishtë ku funksionet ishin të ndara qartë: Klerikët (për udhëheqjen shpirtërore), Fisnikët (për mbrojtjen ushtarake) dhe Klasa e Tretë (për punën produktive). Ideologjia e kohës e shiste këtë pabarazi si një harmoni hyjnore të domosdoshme për stabilitetin.

Shoqëritë e Pronësisë (Shekulli XIX): Pas Revolucionit Francez, vendin e statusit të lindjes e zuri “shenjtërimi i pronës private”. Prona u shndërrua në një koncept të shenjtë dhe të pacënueshëm, çka çoi në nivelet më ekstreme të përqendrimit të kapitalit që ka njohur historia njerëzore përpara Luftës së Parë Botërore.

Hiperkapitalizmi Modern: Në ditët e sotme, ky regjim është rafinuar në formën e “Meritokracisë”. Sot, elita ekonomike nuk e arsyeton pasurinë e saj me punën apo pronën e trashëguar, por me inteligjencën, inovacionin dhe orët e gjata të punës. Ky ligjërim mbart një ngarkesë të re psikologjike: ai e shndërron varfërinë nga një fatkeqësi strukturore në një dështim të pastër individual të vetë të varfërve.

Një nga kontributet e librit në fushën e sociologjisë politike është zbërthimi i transformimit të skenës elektorale perëndimore që nga vitet 1950-të. Piketty shpjegon me detaje se si harta politike është ndarë në dy elita që ushqehen reciprokisht, duke lënë jashtë klasën punëtore tradicionale:

Kjo zhvendose strukturore prodhon një pasojë dramatike: klasa punëtore pa arsim të lartë është ndjerë e braktisur nga përfaqësimi tradicional. Ky vakum politik shpjegon pothuajse tërësisht valën e populizmit dhe nacionalizmit nativ që po trondit sistemet demokratike perëndimore.

Piketty nuk mjaftohet vetëm me rolin e historianit apo të kritikut; ai guxon të propozojë një arkitekturë të re socio-ekonomike përmes një programi radikal të quajtur Socializëm Pjesëmarrës.

Kjo platformë mbështetet mbi katër shtylla kryesore reformuese:

Pronësia e Përkohshme dhe “Trashëgimia për të Gjithë”. Duke argumentuar se nyja gordiane e kapitalizmit qëndron te përqendrimi i trashëguar i pronës dhe jo thjesht te diferencat e pagave, Piketty propozon konceptin e pronësisë së përkohshme. Përmes një takse progresive vjetore mbi pasurinë që mund të shkojë deri në 90% për miliarderët, ai synon të shpërbëjë dinastitë familjare të kapitalit.

Me fondet e gjeneruara nga ky taksim agresiv, shteti do të financonte një kapital fillestar universal prej rreth 120,000 eurosh për çdo qytetar që mbush moshën 25 vjeç, duke garantuar një pikënisje reale dhe të prekshme në jetën ekonomike.

Demokratizimi i Korporatës. Për të thyer diktaturën e pastër të aksionerëve, propozohet modeli i bashkëpërcaktimit, i frymëzuar pjesërisht nga sistemet skandinave. Punëtorëve u garantohet ligjërisht 50% e votave në bordet drejtuese të kompanive të mëdha. Për më tepër, vendoset një tavan ku asnjë aksioner i vetëm, pavarësisht përqindjes së kapitalit që zotëron, nuk mund të ketë më shumë se 10% të fuqisë totale të votimit në bord.

Drejtësia Arsimore dhe Federalizmi Global. Në rrafshin social, kërkohet zëvendësimi i meritokracisë false me një sistem ku shteti investon një vlerë monetare të barabartë për cdo nxënës, që nga arsimi fillor deri te ai universitar.

Ndërsa në rrafshin makro-ekonomik ndërkombëtar, Piketty mbron idenë e një “Pasaporte Financiare” dhe një regjistri global të pasurisë për të zhdukur evazionin në parajsat fiskale, të shoqëruar me asamble ndërnacionale që kushtëzojnë tregtinë e lirë me taksa të përbashkëta mbi karbonin dhe mbi korporatat multinacionale.

Prirja qartësisht politike e këtij vëllimi të dytë ka shkaktuar një polarizim të ashpër në qarqet e kritikës perëndimore:

Kampi Liberal dhe i Djathtë, gazeta dhe revista si The Economist apo The Wall Street Journal, e ka cilësuar programin e Piketty-t si një “recetë të pastër për kolaps ekonomik“. Sipas tyre, një taksim prej 90% do të shkatërronte çdo incentivë për inovacion dhe kursim, duke provokuar një ikje masive të kapitalit. Ai është etiketuar si një “neo-marksizëm i maskuar” që kërcënon lirinë individuale përmes sulmit ndaj pronës.

Daron Acemoglu (Profesor në MIT, autor i librit “Pse dështojnë kombet”), i njohur për teoritë e tij mbi rëndësinë e institucioneve, e kritikon Piketty-n për reduktim të historisë vetëm te taksat. “Piketty tenton t’i shpjegojë të gjitha ndryshimet historike dhe institucionale përmes lentes së ngushtë të pabarasisë dhe politikave fiskale. Historia është shumë më komplekse. Institucionet demokratike, të drejtat e njeriut dhe rritja e produktivitetit shpesh kanë evoluar përmes faktorëve që nuk lidhen fare me taksimin progresiv që propozon ai.”

Larry Summers (Ish-Sekretar i Thesarit në SHBA dhe Profesor në Harvard), një nga përfaqësuesit më të rëndësishëm të ekonomisë neoliberale, ka qenë mjaft kritik ndaj qasjes radikale të Piketty-t mbi taksat. “Nëse zbaton një taksë vjetore prej 90% mbi pasurinë e miliarderëve, ti nuk po takson thjesht të pasurit; ti po shkatërron makinerinë e investimeve dhe të kapitalit që financon inovacionin e shoqërisë. Piketty nënvlerëson rrezikun e madh të ikjes së kapitalit dhe dëmin që kjo u shkakton vendeve që e aplikojnë.”

Kritika Metodologjike ka vënë në dyshim reduktimin që autori i bën historisë njerëzore, duke e parë atë ekskluzivisht përmes lentes së taksave dhe pabarazisë, si dhe ka shprehur skepticizëm të thellë gjeopolitik mbi fizibilitetin e një qeverisjeje fiskale globale në një botë shtetesh sovrane konkurruese.

Akuzat për “Obsesion” pas pabarazisë: Kritikët argumentojnë se Piketty është i fiksuar pas mënyrës se si ndahet “torta” ekonomike, duke harruar se si rritet ajo. Ata theksojnë se megjithëse pabarazia është rritur, kapitalizmi global ka nxjerrë qindra miliona njerëz nga varfëria ekstreme në dekadat e fundit, një fakt që, sipas tyre, Piketty e minimizon.

Tyler Cowen (Profesor në George Mason University), e ka sulmuar ashpër propozimin e Piketty-t për “Trashëgiminë për të Gjithë” (granti prej 120,000 eurosh në moshën 25 vjeç). “Ideja e Piketty-t për t’i dhënë çdo 25-vjeçari një thes me para të financuar nga konfiskimi i pasurisë është një naivitet ekonomik. Kjo jo vetëm që do të nxiste një inflacion të menjëhershëm në tregun e pasurive të patundshme, por shpërndarja masive e parave pa pasur rritje reale të produktivitetit është thjesht një iluzion populist që destabilizon financat publike.

Ndërkohë, e Majta Radikale, paradoksalisht, e ka parë Piketty-n “si jo mjaftueshëm radikal”. Për marksistët tradicionalë, ai mbetet një ekonomist borgjez social-demokrat që përpiqet të shpëtojë kapitalizmin përmes instrumenteve fiskale rishpërndarëse, në vend që të kërkojë përmbysjen e plotë të marrëdhënieve të prodhimit.

Në përfundim, mund të thuhet se , sic shprehen shume kritike e ekspertë të kësaj fushe, meritë kryesore e Kapitalit dhe Ideologjisë nuk është domosdoshmërisht realizueshmëria e menjëhershme e propozimeve të tij, por rikthimi i ekonomisë aty ku ajo ka lindur: si një shkencë sociale që lidhet ngushtë me politikën, historinë dhe sociologjinë, duke ndjekur gjurmët e Adam Smith, David Ricardo dhe Karl Marx.

Piketty-s i vlerësohet merita “se ka zhveshur shkencën ekonomike nga petku i një disipline ekzakte me ligje të pandryshueshme natyrore”. Për dekada me radhë, ortodoksia ekonomike e tregut të lirë u përpoq ta izolonte veten në një sistem modelesh matematike abstrakte, duke pretenduar se pabarazia apo shpërndarja e kapitalit ishin thjesht rezultate të ekuacioneve të ftohta, pothuajse jashtë vullnetit njerëzor.

Duke e rikthyer analizën te rrënjët e saj historike dhe sociologjike, Piketty dëshmon se ekonomia nuk funksionon në një vakum laboratorik. Normat e interesit, taksat, pronësia dhe pagat nuk janë konstante fizike; ato janë produkt i konjukturave politike, i marrëveshjeve shoqërore dhe i raporteve të forcës midis klasave.

Me këtë kapërcim, ai e zbret ekonominë nga miti i një “shkence natyrore” dhe e rikthen aty ku ajo ka lindur dhe ku e ka vendin: si një degë e ekonomisë politike, ku çdo vendim nuk është një fatalitet matematikor, por një zgjedhje e pastër njerëzore dhe ideologjike.

Paul Krugman (Laureat i Çmimit Nobel në Ekonomi), e ka vlerësuar guximin e Piketty-t për të gërshetuar ekonominë me historinë sociale, duke e cilësuar librin si një kryevepër akademike. “Piketty ka plotësisht të drejtë kur thotë se pabarazia nuk është thjesht një proces ekonomik i verbër, por një zgjedhje politike. Kontributi i tij më i madh është se ai detyron ekonomistët të shohin përtej ekuacioneve të tyre dhe të kuptojnë se si ideologjia dhe pushteti i grisin rregullat e tregut.”

Thomas Piketty nuk shihet thjesht si një teknik i numrave, por shihet e vlerësohet si një ekonomist-filozof.

Për të majtën progresiste, ai është heroi akademik që vërtetoi shkencërisht plagët e kapitalizmit modern dhe ofroi zgjidhje të guximshme.

Për të djathtën dhe liberalët, ai mbetet një ideolog i rrezikshëm social-demokrat, propozimet e të cilit kërcënojnë lirinë e tregut dhe rritjen ekonomike.

Mesazhi i tij përfundimtar, ndonëse konsiderohet utopik nga kritikët, mbetet një manifest optimist: meqenëse janë idetë dhe zgjedhjet tona politike ato që e kanë krijuar këtë sistem pabarazie, janë po idetë e reja dhe guximi reformues ato që mund ta ndryshojnë atë drejt një shoqërie më të drejtë.

Nga Akademik. Prof Anastas Angjeli

Prandaj kjo vizitë e Putin në Kinë, ashtu si edhe vizita e presidentit amerikan e para disa ditëve , nuk është vetëm një takim mes dy liderëve, por një sinjal i drejtimit që po merr politika globale në një epokë të karakterizuar nga multipolariteti, rivaliteti strategjik dhe rikonfigurimi i aleancave ndërkombëtare.

Pa u shuar ende jehona e vizites dhe samitit te suksesshem te Presidentit Trump ne Pekin tek mikpritesi I tij Xin, një tjeter vizite pasoi në Pekin.Ajo e Presidentit Rus Putin.Vizita e presidentit rus, Vladimir Putin në Kinë u zhvilla në një moment transformimi të thellë gjeopolitik global. Më shumë se katër vite pas fillimit të luftës në Ukrainë dhe në kushtet e vazhdimit të konkurrencës strategjike midis Kinës dhe Shteteve të Bashkuara, Pekini dhe Moska po kërkojnë të forcojnë një partneritet që është shndërruar në një nga marrëdhëniet përcaktuese të rendit ndërkombëtar në formim. Simbolika e kësaj vizite është veçanërisht domethënëse.

Takimet mes Vladimir Putin dhe presidentit kinez Xi Jinping nuk u fokusuan vetëm te bashkëpunimi dypalësh, por edhe te çështje më të gjera që lidhen me të ardhmen e arkitekturës politike ndërkombëtare. Zyrtarët kinezë dhe rusë vazhdojnë ta përshkruajnë marrëdhënien e tyre si një “partneritet strategjik gjithëpërfshirës”, duke vënë theksin te sovraniteti, kundërshtimi ndaj unilateralizmit dhe mbështetja për atë që të dy qeveritë e përkufizojnë si një rend ndërkombëtar më multipolar. Moska dhe Pekini po e paraqesin gjithnjë e më shumë veten si mbrojtës të një sistemi ndërkombëtar më pak të dominuar nga institucionet perëndimore dhe ndikimi gjeopolitik amerikan.

Gjatë vizitës, u nënshkruan rreth 40 dokumente bashkëpunimi që përfshijnë fusha të ndryshme, nga energjia dhe transporti te teknologjia, arsimi, inovacioni dhe koordinimi diplomatik. Përtej dimensionit praktik të marrëveshjeve, rëndësi të veçantë mori dimensioni politik i afrimit mes dy vendeve.

Në këtë kuadër dhe në këtë fazë, Kina dhe Rusia po paraqiten si mbështetëse të reformimit të institucioneve globale dhe të një shpërndarjeje më të balancuar (sipas këndvështrimit të tyre) të fuqisë ekonomike dhe politike në nivel ndërkombëtar. Kjo qasje lidhet jo vetëm me dimensionin diplomatik, por edhe me transformimet ekonomike të viteve të fundit, ku ekonomitë emergjente po fitojnë peshë gjithnjë e më të madhe në tregtinë globale, financat ndërkombëtare dhe zhvillimet teknologjike.

Presidenti rus deklaroi se dy vendet do te vazhdojnë të zgjerojnë “bashkëpunimin dypalësh dhe do të angazhohemi aktivisht në forumet ndërkombëtare ku ekipet tona po punojnë ngushtë së bashku për të ndërtuar një bazë të fortë për një botë multipolare”.

Nga ana e tij, Xi Jinping e përshkroi marrëdhënien Kinë–Rusi si një partneritet që ka arritur “një etapë të re”, duke theksuar se Pekini dhe Moska do të punojnë së bashku për reformimin dhe përmirësimin e qeverisjes globale.

Një element domethënës i këtij afrimi është edhe përkushtimi për koordinim më të ngushtë në organizmat shumëpalësh ndërkombëtarë. BRICS, Organizata e Bashkëpunimit të Shangait, G20, Fondi Monetar Ndërkombëtar, Banka Botërore dhe institucionet e tjera të qeverisjes ekonomike globale po marrin rëndësi të veçantë në strategjinë e përbashkët të Moskës dhe Pekinit. Të dy vendet duket se po investojnë gjithnjë e më shumë në ndërtimin e mekanizmave alternativë ose paralelë ndaj strukturave tradicionale të rendit ndërkombëtar të pasluftës.

Ndër dokumentet më të rëndësishme që u nënshkrua spikat deklarata e përbashkët për një rend botëror multipolar, e cila përfaqëson ndoshta komponentin më politik të vizitës. Ky dokument artikulon një vizion të përbashkët për qeverisjen globale dhe për mënyrën se si duhet të organizohen marrëdhëniet ndërkombëtare në dekadat e ardhshme. Në thelb, Kina dhe Rusia mbështesin një sistem ndërkombëtar më pak të dominuar nga Shtetet e Bashkuara dhe institucionet perëndimore, duke promovuar një model ku fuqitë e mëdha rajonale dhe globale kanë rol më të balancuar në vendimmarrjen ndërkombëtare.

Një tjetër dokument me rëndësi të veçantë ishte deklarata për forcimin e partneritetit strategjik gjithëpërfshirës mes dy vendeve. Kjo deklaratë konfirmon se marrëdhënia mes tyre nuk shihet më vetëm si një bashkëpunim pragmatik i diktuar nga rrethanat aktuale gjeopolitike, por si një projekt afatgjatë koordinimi politik, ekonomik dhe diplomatik.

Përvec aspektit politik, ashkëpunimi ekonomik mbetet themeli tjetër i kësaj marrëdhënieje. Që prej intensifikimit të sanksioneve perëndimore pas pushtimit rus të Ukrainës, Kina është shndërruar në partnerin ekonomik më të rëndësishëm të Rusisë. Tregtia dypalëshe arriti afërsisht 228 miliardë dollarë gjatë vitit 2025, duke reflektuar zgjerimin e shpejtë të marrëdhënieve ekonomike gjatë viteve të fundit. Kina është bërë partneri më i madh tregtar i Rusisë, ndërsa Rusia është shndërruar në një furnizues kyç të burimeve strategjike për ekonominë kineze.

Realizimi i një rendi botëror multipolar, ndonëse tingëllon teorikisht, si një ekuilibër i ri fuqish, ndeshet me barriera të thella, praktike, strukturore dhe gjeopolitike. Vështirësia kryesore qëndron në rezistencën e institucioneve ekzistuese të krijuara pas Luftës së Dytë Botërore,ne pathyshmërinë e tyre, të cilat janë të ndërtuara rreth lidershipit amerikan dhe dirigjohen prej tij. Për më tepër, kalimi nga një botë uniplore në një multipolare krijon një vakum sigurie;(pasiguri) pa një “polic” global, dhe rivalitetet rajonale mund të degjenerojnë në konflikte të hapura,me pasoja që nuk dihen.

Energjia qëndron në qendër të këtij partneriteti. Eksportet ruse të naftës drejt Kinës kanë vijuar të rriten, ndërsa bashkëpunimi për gazin natyror ka marrë rëndësi strategjike për të dy vendet. Një nga temat kryesore të vizitës së Putinit ishte projekti i gazsjellësit “Poëer of Siberia 2”. Infrastruktura e propozuar synon të transportojë rreth 50 miliardë metra kub gaz natyror rus çdo vit drejt Kinës përmes Mongolisë. Për Moskën, projekti ka rëndësi të jashtëzakonshme. Reduktimi gradual i eksporteve energjetike ruse drejt tregjeve evropiane pas vendosjes së sanksioneve e ka detyruar Kremlinin të kërkojë tregje alternative dhe të riorientojë strategjinë energjetike drejt Azisë. Kina i ofron Rusisë jo vetëm një treg të madh, por edhe një destinacion afatgjatë dhe relativisht të qëndrueshëm për eksportet energjetike.

Megjithatë, marrëdhënia ekonomike po karakterizohet gjithnjë e më shumë nga një pabarazi strukturore. Kina ndodhet një pozicion gjithnjë e më i fortë. Ndërsa Rusia varet ndjeshëm nga qasja në tregun kinez, Pekini gëzon fleksibilitet më të madh strategjik. Udhëheqja kineze kërkon furnizime të sigurta energjetike dhe koordinim gjeopolitik me Moskën, por njëkohësisht synon të shmangë varësi të tepërt nga burimet ruse dhe të ruajë marrëdhënie ekonomike të qëndrueshme me tregjet perëndimore.

Gjithnjë e më shumë Rusia po konsiderohet si një ekonomi që po bëhet progresivisht e varur nga financat kineze, teknologjia kineze, mallrat industriale kineze dhe kërkesa kineze për eksporte. Pesha ekonomike e Kinës i jep Pekinit një levë të konsiderueshme ndikimi në marrëdhënien dypalëshe.

Teknologjia dhe bashkëpunimi industrial përbëjnë një tjetër dimension në zgjerim të lidhjeve dypalëshe. Marrëveshjet e arritura gjatë vizitës përfshijnë fusha si teknologjia, tregtia, bashkëpunimi mediatik dhe pronësia intelektuale. Rusia po mbështetet gjithnjë e më shumë te kapaciteti teknologjik kinez për të kompensuar kufizimet e krijuara nga sanksionet perëndimore, ndërsa kompanitë kineze fitojnë qasje më të gjerë në tregun rus.

Kjo prirje pasqyron edhe transformimet më të gjera globale, ku konkurrenca teknologjike është bërë e pandashme nga gjeopolitika. Inteligjenca artificiale, prodhimi industrial i avancuar, mikroelektronika dhe zinxhirët strategjikë të furnizimit po ndikojnë gjithnjë e më shumë raportet e fuqisë ndërkombëtare krahas instrumenteve tradicionale ushtarake.

Nga pikëpamja politike, marrëdhënia shtrihet përtej ekonomisë. Të dy qeveritë vazhdojnë të theksojnë parimet e sovranitetit dhe integritetit territorial, duke kritikuar atë që e konsiderojnë si ndërhyrje të jashtme në çështjet e brendshme të shteteve. Zyrtarët rusë dhe kinezë vazhdojnë të deklarojnë se bashkëpunimi i tyre nuk është i drejtuar kundër vendeve të treta. Megjithatë, qeveritë perëndimore e shohin gjithnjë e më shumë afrimin Moskë–Pekin si një nga sfidat kryesore gjeopolitike të dekadave të ardhshme.

Pozicioni i Kinës mbetet veçanërisht kompleks. Pekini ruan bashkëpunim të ngushtë strategjik me Moskën, ndërkohë që përpiqet të mbajë marrëdhënie ekonomike të qëndrueshme me Evropën dhe Shtetet e Bashkuara. Kina ka shmangur krijimin e një aleance ushtarake formale me Rusinë, duke preferuar fleksibilitet strategjik. Kjo i lejon Pekinit të forcojë lidhjet me Moskën pa u identifikuar plotësisht me objektivat e politikës së jashtme ruse. Diplomacia kineze po reflekton gjithnjë e më shumë një strategji më të gjerë të maksimizimit të ndikimit në blloqe të ndryshme gjeopolitike, pa marrë angazhime të tepërta që mund të kufizojnë lirinë e saj të veprimit.

Për Rusinë, megjithatë, opsionet strategjike janë ngushtuar ndjeshëm. Sanksionet ndërkombëtare, izolimi ekonomik dhe lufta e zgjatur në Ukrainë kanë përshpejtuar orientimin lindor të Moskës. Kina po funksionon gjithnjë e më shumë si linja kryesore ekonomike e mbijetesës për Rusinë, duke krijuar një marrëdhënie që formalisht paraqitet si partneritet i barabartë, por që në praktikë reflekton një shpërndarje të pabarabartë të fuqisë.

Rusia kontribuon me burime energjetike, lëndë të para dhe koordinim strategjik ushtarak. Kina kontribuon me tregje, kapital, kapacitete industriale, teknologji dhe ndikim global në rritje.

Vizita e presidentit rus në Pekin, për këtë arsye, pasqyron më shumë sesa forcimin e një partneriteti dypalësh dhe reflekton transformimin e rendit ndërkombëtar, ku ndërvarësia ekonomike, rivaliteti gjeopolitik, konkurrenca teknologjike dhe siguria energjetike po ndërthuren gjithnjë e më shumë, duke krijuar një realitet të ri në marrëdhëniet ndërkombëtare. Në një botë ku globalizimi nuk funksionon më sipas logjikës së integrimit të pakushtëzuar ekonomik, por gjithnjë e më shumë sipas logjikës së konkurrencës strategjike, marrëdhënia mes Kinës dhe Rusisë po fiton peshë të veçantë si një nga boshtet kryesore të këtij transformimi.

Pekini dhe Moska po ndërtojnë një model bashkëpunimi që shtrihet përtej diplomacisë tradicionale dhe përfshin energjinë, teknologjinë, tregtinë, financat, koordinimin politik dhe, në disa raste, edhe dimensionin e sigurisë strategjike. Ndërkohë që Rusia kërkon të reduktojë efektet e izolimit ekonomik dhe politik nga Perëndimi, Kina po shfrytëzon këtë afrim për të konsoliduar pozitën e saj si fuqi globale me ndikim gjithnjë e më të madh. Kjo dinamikë po kontribuon në zhvendosjen graduale të qendrave të fuqisë globale drejt Azisë dhe po sfidon arkitekturën ndërkombëtare të ndërtuar pas përfundimit të Luftës së Ftohtë. Marrëdhënia Kinë – Rusi nuk është më thjesht një partneritet diplomatik apo një bashkëpunim i diktuar nga rrethana të përkohshme gjeopolitike. Kjo marrëdhënie është shndërruar në një nga shtyllat kryesore që po formësojnë ekuilibrat e rinj të fuqisë në shekullin XXI, duke ndikuar jo vetëm raportet mes fuqive të mëdha, por edhe mënyrën se si do të organizohet rendi ndërkombëtar në dekadat që vijnë. Prandaj kjo vizitë, ashtu si edhe vizita e presidentit amerikan e para disa ditëve , nuk është vetëm një takim mes dy liderëve, por një sinjal i drejtimit që po merr politika globale në një epokë të karakterizuar nga multipolariteti, rivaliteti strategjik dhe rikonfigurimi i aleancave ndërkombëtare.

Realizimi i një rendi botëror multipolar, ndonëse tingëllon teorikisht, si një ekuilibër i ri fuqish, ndeshet me barriera të thella, praktike, strukturore dhe gjeopolitike. Vështirësia kryesore qëndron në rezistencën e institucioneve ekzistuese të krijuara pas Luftës së Dytë Botërore,ne pathyshmerine e tyre, të cilat janë të ndërtuara rreth lidershipit amerikan dhe dirigjohen prej tij. Për më tepër, kalimi nga një botë uniplore në një multipolare krijon një vakum sigurie;(pasiguri) pa një “polic” global, dhe rivalitetet rajonale mund të degjenerojnë në konflikte të hapura,me pasoja që nuk dihen.

Një pengesë tjetër madhore është mungesa e unitetit mes vetë forcave pretendente. Ndërsa Rusia dhe Kina ndajnë një qëllim kundër Perëndimit, ato kanë interesa të ndryshme ekonomike dhe dyshime historike ndaj njëra-tjetrës.