ATV

Blog

  • Krijohet vaksina nazale me ADN kundër tuberkulozit

    Krijohet vaksina nazale me ADN kundër tuberkulozit

    Një vaksinë e re eksperimentale synon një nga mbrojtjet më të forta të tuberkulozit (TB): aftësinë e bakterit për të mbijetuar edhe pas trajtimeve të gjata me antibiotikë. Në një studim të publikuar në Journal of Clinical Investigation, studiues nga Johns Hopkins Medicine dhe Johns Hopkins Bloomberg School of Public Health prezantuan një vaksinë terapeutike me ADN që administrohet përmes hundës.

    Vaksina kombinon dy gjene që trajnojnë sistemin imunitar të sulmojë bakteret “persistente”, të cilat tolerojnë ilaçet dhe mund të shkaktojnë rikthimin e sëmundjes. Tuberkulozi prek njerëzit prej mijëra vitesh dhe sipas Organizatës Botërore të Shëndetësisë, rreth një e katërta e popullsisë së botës mbart infeksion latent. Vetëm në vitin 2024, mbi 10 milionë njerëz u sëmurën me TB aktive dhe 1.2 milionë humbën jetën.

    Ekspertët theksojnë nevojën për vaksina që të përdoren së bashku me trajtimet ekzistuese, pasi terapia aktuale kërkon kombinime të gjata ilaçesh dhe rezistenca ndaj antibiotikëve po rritet. Në testet laboratorike, vaksina nazale ndihmoi minjtë e infektuar të eliminonin bakterin më shpejt, të reduktonin inflamacionin në mushkëri dhe të shmangnin rikthimin e sëmundjes pas përfundimit të trajtimit. Ajo gjithashtu përmirësoi efektin e disa ilaçeve të fuqishme kundër TB-së rezistente ndaj barnave.

    Vaksina funksionon duke bashkuar gjenet relMtb dhe Mip3α. Gjeni relMtb lidhet me aftësinë e bakterit për të mbijetuar në kushte të vështira, ndërsa Mip3α tërheq qeliza imunitare që aktivizojnë reagimin mbrojtës të organizmit. Administrimi përmes hundës synon drejtpërdrejt rrugët e frymëmarrjes dhe mushkëritë, duke krijuar imunitet lokal afatgjatë dhe përgjigje imunitare në të gjithë trupin.

    Studimet te majmunët rhesus treguan përgjigje të qëndrueshme imunitare për të paktën gjashtë muaj, edhe pse ende nuk është testuar mbrojtja ndaj infeksionit real. Studiuesit theksojnë se nevojiten kërkime të tjera para provave klinike te njerëzit.

    Sipas autorëve, kjo qasje e re synon bakteret rezistente përmes imunoterapisë dhe jo vetëm antibiotikëve. Vaksinat me ADN janë relativisht të qëndrueshme dhe mund të prodhohen lehtësisht, çka i bën premtuese nëse rezultatet konfirmohen edhe te njerëzit. / Scitech Daily

  • Si të kuptosh nëse një video është bërë me AI: 7 kontrolle për të mos rënë pre e mashtrimit

    Si të kuptosh nëse një video është bërë me AI: 7 kontrolle për të mos rënë pre e mashtrimit

    Mbrojtja e identitetit tonë digjital është bërë gjithnjë e më e rëndësishme, sidomos në një botë ku po përhapen me shpejtësi përmbajtje të krijuara nga Inteligjenca Artificiale. Mes tyre, një nga teknikat më të përdorura për të manipuluar fytyra, zëra dhe sjellje është videoja deepfake. Por çfarë është saktësisht dhe si mund ta kuptojmë nëse një video është e rreme?

    Termi deepfake, i krijuar në vitin 2017, vjen nga bashkimi i fjalëve angleze “deep learning” (një teknikë e inteligjencës artificiale që imiton mënyrën si mëson truri i njeriut) dhe “fake” (e rreme). Qëllimi i kësaj teknike është të kombinojë ose mbivendosë imazhe, audio dhe video reale me materiale të krijuara artificialisht, duke përdorur metoda të avancuara të të mësuarit automatik.

    Rezultati janë video, audio dhe foto të rreme që synojnë të manipulojnë realitetin dhe të simulojnë ngjarje apo persona që nuk kanë ekzistuar kurrë. Shpesh protagonistë të këtyre videove janë figura publike, të cilat shfaqen sikur thonë ose bëjnë diçka që në të vërtetë nuk e kanë bërë kurrë. Qëllimi mund të jetë ndikimi në opinionin publik, krijimi i konflikteve, dëmtimi i reputacionit ose shpifja ndaj personave të përfshirë.

    Teknologjia deepfake përdoret gjithashtu për përhapjen e videove pornografike të rreme, për mashtrime në internet, për bullizëm online, satirë apo edhe krime të tjera kibernetike. Me kalimin e viteve këto video janë bërë gjithnjë e më realiste, duke e bërë shpesh të vështirë dallimin mes një videoje të vërtetë dhe një të manipuluar. Megjithatë, pasojat mund të jenë shumë serioze për viktimat, duke shkaktuar probleme psikologjike, sociale dhe ekonomike.

    Megjithatë, identifikimi i tyre nuk është i pamundur. Ja disa mënyra të thjeshta për të kuptuar nëse një video është deepfake:

    1. Kontrolloni burimin e publikimit
    Elementi i parë që duhet parë është burimi: faqja apo profili që ka publikuar videon. Nëse videoja nuk vjen nga një media e njohur, një profil zyrtar apo një burim i besueshëm, por nga një faqe e dyshimtë ose një llogari pa reputacion, ekziston mundësia që të jetë deepfake.

    2. Shikoni nëse përputhen lëvizjet e buzëve me zërin
    Shpesh në videot deepfake ka mospërputhje mes lëvizjes së buzëve dhe fjalëve që dëgjohen. Mund të vihen re vonesa, ton robotik, pauza të panatyrshme ose një mënyrë monotone të të folurit.

    3. Kërkoni detaje vizuale të çuditshme
    Shenja të tjera mund të jenë lëvizje të pazakonta të syve, mungesë e rrahjes së qerpikëve, zona të paqarta në fytyrë, hije të çuditshme ose elementë në sfond që duken të deformuar.

    4. Kontrolloni metadatat dhe watermark-et e AI
    Disa teknologji të inteligjencës artificiale vendosin etiketa ose shenja që tregojnë se një video është krijuar apo modifikuar me AI. Edhe metadatat e skedarit mund të tregojnë nëse materiali është manipuluar.

    5. Krahasojeni me burime të tjera të besueshme
    Nëse videoja tregon një ngjarje të rëndësishme, ka shumë gjasa që edhe media të tjera ta kenë raportuar. Nëse nuk ka asnjë konfirmim nga burime të besueshme ose faqe verifikimi faktesh, duhet të dyshohet për manipulim.

    6. Vini re sjelljen dhe shprehjet e personit
    Në videot deepfake, shprehjet e fytyrës mund të mos përputhen me fjalët, reagimet mund të duken të çuditshme dhe lëvizjet jo natyrale.

    7. Përdorni mjete verifikimi online
    Kur keni dyshime, mund të përdorni platforma verifikimi faktesh ose mjete digjitale që analizojnë imazhet dhe videot për të zbuluar manipulime.

    Me përhapjen e teknologjisë së inteligjencës artificiale, videot deepfake po bëhen gjithnjë e më të zakonshme. Prandaj, të dish si t’i dallosh ato është një mënyrë e rëndësishme për të mos u mashtruar në internet.

  • Simptomat që tregojnë se trupi juaj ka toksina!

    Simptomat që tregojnë se trupi juaj ka toksina!

    Grupi ynë duhet t’i nxjerrë toksinat çdo ditë përmes djersitjes, zbrasjes së zorrëve njëherë në ditë etj.

    Nëse trupi juaj nuk i nxjerr këto toksinat ato kthehen në qarkullimin e gjakut dhe mund të krijojnë “kaos”.

    Era e keqe e gojës mund të tregojë se jeni plot toksina. Mund të shkaktohet nga bakteret në gojë që lëshojnë aroma.

    Ajo gjithashtu lë të kuptohet se mëlçia dhe zorrët tuaja kanë një problem në eliminimin e toksinave.

    Filloni të pastroni edhe gjuhën për të eliminuar bakteret që mbulojnë gjuhën tuaj.

    Merrni barëra të freskëta si majdanozi të cilat janë fantastike për detoksifikimin e mëlçisë.

    Nëse keni reagime të forta ndaj aromave të tilla si parfume ose tymi, kjo mund të shkaktohet nga toksinat në trupin tuaj.

    Ne shpesh bëhemi tepër të ndjeshëm ndaj aromave të jashtme nëse mëlçia jonë ka një problem me eliminimin e toksinave nga trupi ynë.

    Kur rrugët e detoksifikimit janë të mbyllura, trupat dhe shqisat tona mund të shkaktojnë reagime si dhimbje koke dhe të vjella.

    Ka shumë arsye pse nuk po humbni dot peshë pavarësisht mundimeve tuaja.

    Hormonet e çekuilibruara, dietat e dëmshme janë arsye.

    Toksina si dioksinat, PCB -të dhe shumë pesticide janë lipofile, që do të thotë se ato ruhen nga qelizat yndyrore në trupin tonë.

    Kur trupi është i mbingarkuar me to mund të jetë e pamundur të heqësh peshën shtesë.

    Disa gjëra nuk janë të mira për t’i bërë me stomakun bosh, kështu që një opsion më i sigurt është të filloni ditën me një mëngjes të shëndetshëm.

    Mënyra se si e filloni mëngjesin do të ndikojë në nivelin tuaj të energjisë gjatë ditës.

    Megjithatë, ndonjëherë njerëzit zhvillojnë zakone që mund të çojnë në efekte të padëshiruara fizike dhe emocionale.

    Nëse këto zakone janë bërë pjesë e rutinës suaj me kalimin e kohës, ato mund të ndikojnë në shëndetin tuaj.

    Është më mirë t’i shmangni këto gjëra, veçanërisht me stomakun bosh.

  • Rënie e lehtë e çmimeve të naftës në Kosovë

    Rënie e lehtë e çmimeve të naftës në Kosovë

    Ka rënë për 2 cent çmimi i shitjes së dizelit në vend për 24 orët e ardhshme.

    Lajmin e ka dhënë Ministria e Tregtisë duke bërë të ditur se nafta do të shitet me 1.89 në çmimin maksimal në 24 orët e ardhshme.

    Çmimi i benzinës do të jetë i njëjt me 1.47 për litër ndërsa gazi do të shitet me 82 cent për litër.

  • Komisioni për Punë të Jashtme miraton draft – planin e punës për sesionin pranveror

    Komisioni për Punë të Jashtme miraton draft – planin e punës për sesionin pranveror

    Me nëntë vota për, asnjë kundër dhe asnjë abstenim është miratuar draft- plani i punës për sesionin pranveror në Komisionin për Punë të Jashtme, raporton Ekonomia Online.

    Kryetarja e Komisionit, Arbëreshë Kryeziu -Hyseni shpjegoi aktivitetet që ky komision ka planifikuar për sesionin pranveror.

    Ajo tregoi se edhe me kënd do të takohen gjatë muajit prill.

    “Kalojmë tek pika e tretë e rendit të ditës që është miratimi i draft-planit të punës së komisionit për sesionin pranveror. Në mbledhjen që kemi mbajtur bashkërisht më datën 3 prill e kemi shqyrtuar draft-planin e punës së komisionit dhe i kemi propozuar edhe disa pika shtesë. Siç janë raportimi i ministrit të Ministrisë së Punëve të Jashtme dhe Diasporës, pra që të bëhet brenda muajit prill, takime me përfaqësues të organizatave ndërkombëtare dhe përfaqësues të ambasadave të shteteve që janë në Kosovë”

    “Takime me organizata jo-qeveritare që mbështesin punën e Kuvendit, organizimin e një tryeze për politikën e jashtme si dhe diskutim lidhur me organizimin e një konference ndërkombëtare. Të gjitha këto pika janë të përfshira në draft-planin e punës të cilin ju e keni marrë në email-in tuaj. Sa për njoftimin tuaj, stafi mbështetës i komisionit i ka dërguar kërkesat për takim për shefen e detyrës së BE-së në Kosovë, zonjën Eva Palatova, të ngarkuarën me punë të emisionit të Shteteve të Bashkuara të Amerikës në Kosovë, zonjën Anu Prattipati, si dhe ambasadorin e Austrisë në Kosovë, zotërin Georg Schnetzer. Lidhur me këtë, ju njoftoj që i kemi marrë disa konfirmime për data të caktuara nga të tria kërkesat që i kemi drejtuar dhe do të njoftoheni pra me kohë kur do të mbahen takimet me këta tre përfaqësues. Po e hap fillimisht diskutimin lidhur me draft-planin e punës, nëse keni propozime shtesë”

    “Pasi administrata e ka përcjellë draftin, ne nuk kemi marrë ndonjë rekomandim prej jush me email, por nëse dikush ka propozime shtesë këtu, mund t’i japë. Mund t’i përfshijmë në draft-plan, por edhe në anën tjetër jeni të vetëdijshëm që gjatë rrugës edhe mund të shtojmë çështje të tjera të cilat besojmë që mund të jenë interes të trajtohen nga ana e komisionit. Përndryshe unë mendoj që duhet ta saktësojmë që në fund të muajit maj të bëhet organizimi i një tryeze në bashkëpunim edhe me organizatat e shoqërisë civile, ku për fokus do të ketë trajtimin e temës së politikës së jashtme, por temën do ta zgjedhim bashkërisht këtu në komision kur të vijë koha. Gjithashtu mendoj që është shumë e rëndësishme që të përfshihet edhe mbikëqyrja e zbatimit të ligjit për shërbimin e jashtëm brenda muajit maj, e ndoshta në qershor mund ta përfshijmë zbatimin e ligjit për diasporën”.

    “Në të njëjtën kohë komisioni përgatit raporte të cilat mandej do të ndahen edhe me ministrin, por në anën tjetër edhe me kuvendin”, tha Kryeziu–Hyseni.

  • Rritja e çmimeve vazhdon, edhe gjatë marsit kishte valë shtrenjtimi në treg

    Rritja e çmimeve vazhdon, edhe gjatë marsit kishte valë shtrenjtimi në treg

    Indeksi i Harmonizuar i Çmimeve të Konsumit ka shënuar rritje gjatë muajit mars 2026, duke konfirmuar vazhdimin e trendit të shtrenjtimit të jetesës në vend.

    Sipas të dhënave të Agjencisë së Statistikave të Kosovës, inflacioni mujor në mars ka arritur në 1.5 për qind, krahasuar me muajin shkurt. Rritja është ndikuar kryesisht nga shtrenjtimi i karburanteve dhe lubrifikantëve për pajisjet e transportit personal, që kanë shënuar rritje prej 25.8 për qind.

    Po ashtu, çmimet janë rritur edhe te perimet me 3.7 për qind, pemët me 1.5 për qind dhe mishi me 0.3 për qind, duke kontribuar së bashku me rreth 1.7 për qind në rritjen e indeksit.

    Në anën tjetër, një ulje e lehtë është evidentuar te energjia elektrike me 3.7 për qind dhe te lëndët djegëse të ngurta me 2.2 për qind, duke ndikuar në ulje të indeksit me rreth 0.2 për qind.

    Sa i përket krahasimit vjetor, inflacioni në mars 2026 ka arritur në 6.7 për qind, krahasuar me të njëjtën periudhë të vitit paraprak. Rritjet më të theksuara janë regjistruar te shërbimet që lidhen me transportin personal me 42.5 për qind, biletat e fluturimeve me 38.4 për qind, si dhe furnizimi me ujë dhe shërbimet e banimit me 31.9 për qind.

    Rritje të konsiderueshme janë evidentuar edhe te energjia elektrike dhe karburantet me nga 17.4 për qind, lëndët djegëse me 15.6 për qind dhe pushimet e organizuara me 13.2 për qind.

    Ndërkohë, produktet ushqimore kanë vazhduar të kenë ndikim në rritjen e përgjithshme të çmimeve, përfshirë pemët me 13.1 për qind, mishin me 12.4 për qind, si dhe kafenë, çajin dhe kakaon me 7.8 për qind.

    Rritje janë shënuar edhe në shërbimet hoteliere, kujdesin personal, shërbimet shëndetësore dhe mallrat për mirëmbajtjen e ekonomisë familjare.

    Të dhënat tregojnë se presionet inflacioniste mbeten të pranishme në sektorë të ndryshëm, duke ndikuar drejtpërdrejt në rritjen e kostos së jetesës për qytetarët.

  • Sot nis zbatimi i Sistemit Evropian për hyrje-dalje në shtetet e Schengenit për shtetasit e vendeve jo-anëtare

    Sot nis zbatimi i Sistemit Evropian për hyrje-dalje në shtetet e Schengenit për shtetasit e vendeve jo-anëtare

    Duke filluar nga sot (10 prill) në 29 vendet e hapësirës Shengen hyn në funksion të plotë Sistemi Evropian i Hyrjes/Daljes (Entry/Exit System – EES), i cili zëvendëson vulosjen manuale të pasaportave me regjistrimin elektronik të hyrjeve dhe daljeve të shtetasve nga vendet jo-anëtare të Bashkimit Evropian.

    Lajmin e bëri dje të ditur, Ministria për Evropën dhe Punët e Jashtme e Shqipërisë ku thekson se ky sistem, i cili ka nisur të zbatohet pjesërisht që prej tetorit 2025, do të aplikohet për të gjithë shtetasit që udhëtojnë për qëndrime afatshkurtra, deri në 90 ditë brenda një periudhe 180-ditore, në zonën Shengen.

    Qytetarët duhet të kenë parasysh sa vijon:

    Në hyrjen e parë pas datës 10 prill 2026, në pikën kufitare do të regjistrohen:

    – të dhënat e pasaportës;

    – fotografia e fytyrës;

    – gjurmët e gishtërinjve.

    Refuzimi për të dhënë të dhënat biometrike sjell refuzimin e hyrjes në territorin Shengen.

    Në fazën fillestare të zbatimit mund të ketë vonesa në aeroporte, porte dhe pika kufitare tokësore; për këtë arsye, qytetarët këshillohen të paraqiten më herët për udhëtim.

    Pasaporta duhet të jetë e vlefshme dhe në gjendje të mirë fizike.

    Nuk kërkohet aplikim paraprak për EES; regjistrimi kryhet në momentin e kalimit kufitar.

    Sistemi nuk ndryshon rregullin ekzistues të qëndrimit: maksimumi 90 ditë në çdo periudhë 180-ditore.

    Ministria për Evropën dhe Punët e Jashtme rekomandon që qytetarët të informohen paraprakisht mbi procedurat e reja dhe të planifikojnë udhëtimet e tyre duke marrë në konsideratë kohën shtesë të nevojshme për kontrollet kufitare.

    Për informacione të mëtejshme, qytetarët mund të konsultojnë faqen zyrtare të Bashkimit Evropian për EES: https://travel-europe.europa.eu/ees

  • Studentët e Pejës sot në protestë, kërkojnë mbrojtjen e vlerave të UÇK-së

    Studentët e Pejës sot në protestë, kërkojnë mbrojtjen e vlerave të UÇK-së

    Studentët e Universitetit “Haxhi Zeka” do të mbajnë sot një protestë në Pejë, e paralajmëruar të nisë nga ora 12:00 në sheshin e qytetit.

    Organizatorët kanë bërë të ditur se protesta synon mbrojtjen e vlerave çlirimtare, duke theksuar se kjo nismë nuk lidhet me mbështetjen ndaj një individi të caktuar, por përbën reagim ndaj asaj që e cilësojnë si një fenomen shqetësues në rritje.

    Sipas tyre, shqetësuese mbetet gjuha fyese dhe denigruese që, siç thonë, po përdoret ndaj Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës, drejtuesve të saj, si dhe ndaj familjeve të dëshmorëve, invalidëve dhe veteranëve të luftës.

  • Serbia pritet të humbasë 1.5 miliardë euro nga fondet e BE-së

    Serbia pritet të humbasë 1.5 miliardë euro nga fondet e BE-së

    Serbia rrezikon të humbë deri në 1.5 miliardë euro nga fondet e Bashkimit Evropian, sepse Komisioni Evropian po shqyrton pezullimin e fondeve për shkak të rënies së demokracisë dhe lidhjeve të ngushta të Beogradit me Rusinë, shkruan Politico.

    Edhe pse nuk është anëtare e BE-së, që nga fillimi i negociatave të pranimit në vitin 2014, Serbia ka të drejtë për fonde dhe grante të destinuara për zbatimin e reformave. Vendimi për të pezulluar pagesat do ta ndërlikonte më tej procesin e zgjerimit të Unionit, në një kohë kur vende si Ukraina dhe Mali i Zi po nxitojnë të bashkohen, dhe anëtarë me ndikim si Franca po bëjnë thirrje për kujdes.

    Shtypja e protestave

    “Ne jemi gjithnjë e më të shqetësuar për atë që po ndodh në Serbi”, tha për Politico Komisionerja e Zgjerimit e BE-së, Marta Kos. “Nga ligjet që dëmtojnë pavarësinë e gjyqësorit te shtypja e protestave dhe ndërhyrjet e përsëritura në median e pavarur, Komisioni po vlerëson nëse vendi vazhdon të përmbushë kushtet për shpërndarje nga instrumentet financiare të BE-së”, tha Kos.

    Presioni brenda Komisionit është shtuar javët e fundit për të pezulluar fondet, konfirmuan katër zyrtarë të BE-së që punojnë në çështjet e zgjerimit, duke folur në kushte anonimiteti. Blloku tashmë ka kritikuar publikisht reformat gjyqësore të nxitura nga Presidenti serb Aleksandar Vuçiq, qeveria e të cilit është përballur me protesta masive.

    Danijel Apostoloviq, ambasadori i Serbisë në BE dhe kryenegociatori me bllokun, i tha Politico-s se është “i bindur se nuk do të arrijmë në atë pikë” të pezullimit të financimit dhe se Serbia “nuk po heq dorë nga anëtarësimi i plotë në BE”. Ai shtoi se Beogradi po zhvillon bisedime intensive me Komisionin.

    Reformat gjyqësore kontroverse

    Kos e quajti paketën e ligjeve mbi ristrukturimin e gjykatave dhe ndryshimet në mënyrën se si emërohen gjyqtarët dhe prokurorët një “hap serioz prapa” për Serbinë kur u publikua. Komisioni i Venedikut, organi këshillimor i Këshillit të Evropës për të drejtën kushtetuese, pritet të japë mendimin e tij të ekspertit mbi ndryshimet ligjore të diskutueshme në fund të muajit.

    Dy zyrtarë të BE-së sinjalizuan se opinioni mund ta nxiste Komisionin të ngrinte fondet. Kos tha se ajo do të kërkonte që Serbia “të harmonizojë ligjet e saj gjyqësore me rekomandimet e Komisionit të Venedikut”. Apostoloviq u përgjigj se Beogradi “ka komunikuar qartë” se do t’i ndjekë rekomandimet “sapo t’i marrë ato”.

    Marrëdhëniet me Rusinë

    BE-ja është mbështetësi më i madh financiar i Serbisë, me më shumë se 586 milionë euro në grante të dhëna nga viti 2021 deri në vitin 2024. Përveç kësaj, deri në 1.5 miliardë euro janë siguruar me kusht reformat.

    Sipas të dhënave të qeverisë serbe, vendi ka marrë më shumë se 7 miliardë euro në fonde dhe investime nga BE-ja që nga viti 2000. Megjithatë, Serbia ka kohë që po balancon marrëdhëniet e saj me BE-në, duke kultivuar njëkohësisht lidhje të ngushta me Moskën dhe duke marrë para nga Brukseli.

    Sofija Todoroviq, drejtoreshë e Iniciativës Rinore për të Drejtat e Njeriut (YIHR), i tha Politico-s se liria e medias dhe sundimi i ligjit në Serbi janë “në rrezik” për shkak të presionit të qeverisë ndaj gazetarëve, dhe i bëri thirrje Komisionit të ndërhyjë “para se të mbretërojë errësira pothuajse totale në Serbi”.

    Durimi po mbaron në Bruksel

    Durimi i BE-së me Beogradin është shteruar në muajt e fundit. Një raport mbi progresin e zgjerimit nëntorin e kaluar paralajmëroi për kthim prapa dhe një “narrativë anti-BE” në “nivelet më të larta” të politikës serbe.

    Tensionet u rritën më tej në dhjetor kur Presidenti Vuçiq injoroi një samit BE-Ballkani Perëndimor. Vuçiq, i cili ka mbajtur lidhje të ngushta me Moskën gjatë agresionit të saj në Ukrainë, u ankua për ritmin e ngadaltë të negociatave të anëtarësimit.

    Në një artikull të përbashkët me homologun e tij shqiptar në shkurt, ai deklaroi se do të preferonte të ndiqte një përafrim më të ngushtë ekonomik me BE-në, siç është bashkimi me tregun e vetëm dhe zonën e udhëtimit të lirë, sesa anëtarësimi i plotë politik. Kos i hodhi poshtë këto propozime, duke pohuar se edhe për këtë do të ishin të nevojshme reforma të rëndësishme.

    Pastaj, muajin e kaluar, Serbia u kritikua ashpër për raportimet për dhunë dhe parregullsi gjatë zgjedhjeve lokale, si dhe për një bastisje policore në një universitet ku qindra studentë u përleshën me policinë.

    Një zyrtar i BE-së tha se këto ngjarje, së bashku me bashkëpunimin e vazhdueshëm të Serbisë me Moskën, përfaqësonin një pikë kthese në marrëdhëniet midis Brukselit dhe Beogradit dhe e shtynë ekzekutivin e BE-së të mbante një qëndrim më të ashpër.

    “Si vend kandidat, ne gjithashtu presim që Serbia të na mbështesë në politikën e jashtme dhe të përafrohet më ngushtë me qëndrimet tona”, përfundoi Kos për Politico, pa përmendur në mënyrë të qartë Rusinë.

  • 15 romanet më të mëdha ruse të të gjitha kohërave dhe pse duhet t’i lexojmë ende

    15 romanet më të mëdha ruse të të gjitha kohërave dhe pse duhet t’i lexojmë ende

    Tradita letrare e Rusisë është e pasur dhe e thellë, duke prodhuar vepra që kanë pasur jehonë përgjatë shekujve. Klasikët si “Lufta dhe Paqja” e Leo Tolstoit dhe “Krimi dhe Ndëshkimi” i Fjodor Dostojevskit ofrojnë njohuri të thella mbi gjendjen njerëzore, strukturat shoqërore dhe kontekstet historike. Këto romane vazhdojnë të magjepsin lexuesit në mbarë botën, duke ofruar reflektime të përjetshme mbi temat universale. Rëndësia e tyre e qëndrueshme nënvizon rëndësinë e angazhimit me këto kryevepra për të kuptuar kompleksitetet e natyrës njerëzore dhe shoqërisë.

    1. Lufta dhe Paqja nga Leo Tolstoy

    Lufta dhe Paqja është një roman monumental nga Leo Tolstoi, botuar për herë të parë në vitin 1869. I vendosur gjatë Luftërave Napoleonike, ai portretizon në mënyrë të ndërlikuar shoqërinë ruse përmes përvojave të pesë familjeve aristokratike. Narrativa thellohet në temat e fatit, vullnetit të lirë dhe natyrës së historisë, duke ofruar njohuri të thella filozofike. Personazhet e tij të gjallë dhe detajet realiste e kanë forcuar statusin e tij si një kryevepër e letërsisë botërore.

    2. Krimi dhe Ndëshkimi nga Fjodor Dostojevski

    “Krim dhe Ndëshkim” është një kryevepër psikologjike nga Fjodor Dostojevski, botuar për herë të parë në vitin 1866. Romani ndjek Rodion Raskolnikovin, një ish-student të varfër në Shën Petersburg, i cili planifikon të vrasë një fajdexhi të paskrupullt, duke besuar se është mbi ligjin moral. Pas kryerjes së krimit, ai mundohet nga faji dhe paranoja, gjë që e çon në rrëfimin dhe shpengimin e tij përfundimtar. Romani thellohet në temat e fajit, shpengimit dhe moralit, duke ofruar një eksplorim të thellë të psikikës njerëzore.

    3. Ana Karenina nga Leo Tolstoy

    Ana Karenina është një roman themelor nga Leo Tolstoi, botuar për herë të parë në vitin 1878. Narrativa ndërthur jetët e disa personazheve, duke u përqendruar kryesisht në lidhjen kurorëshkelëse të Anës me Kontin Vronskin dhe historinë e dashurisë kontrastuese të Konstantin Levinit dhe Kitit. Tolstoi zhytet në temat e dashurisë, familjes dhe pritjeve shoqërore, duke ofruar një kritikë të thellë të aristokracisë ruse të shekullit të 19-të. Eksplorimi i konflikteve personale dhe shoqërore në roman vazhdon të jehojë ende edhe tek lexuesit e sotëm.

    4. Vëllezërit Karamazov nga Fjodor Dostojevski

    Vëllezërit Karamazov është romani i fundit i Fjodor Dostojevskit, i botuar midis viteve 1879 dhe 1880. Narrativa përqendrohet te Fjodor Karamazovi dhe tre djemtë e tij – Aljosha, Dmitri dhe Ivani – duke eksploruar temat e besimit, dyshimit dhe moralit. Romani thellohet në luftërat psikologjike dhe shpirtërore të personazheve të tij, duke u përqendruar veçanërisht në vrasjen e babait të kryer nga njëri prej djemve. Debatet e thella filozofike të Dostojevskit dhe dinamikat e ndërlikuara familjare e bëjnë atë një element bazë për eksplorimin e kompleksitetit moral.

    5. Doktor Zhivago nga Boris Pasternak

    Doktor Zhivago është një rrëfim gjithëpërfshirës nga Boris Pasternak, i vendosur në sfondin e Revolucionit Rus. Romani ndjek Yuri Zhivagon, një mjek dhe poet, ndërsa ai përballet me dashurinë, humbjen dhe kërkimin për integritet personal mes trazirave politike. Duke përzier romancën me prozën poetike, vepra e Pasternakut thellohet në kompleksitetin e marrëdhënieve njerëzore gjatë kohërave të trazuara. I ndaluar në Bashkimin Sovjetik për ndjenjat e tij të perceptuara antikomuniste, ai u festua në të gjithë botën për meritat e tij letrare dhe temat e thella.

    6. Mjeshtri dhe Margarita nga Mikhail Bulgakov

    “Mjeshtri dhe Margarita” është një roman nga Mikhail Bulgakov, i shkruar midis viteve 1928 dhe 1940. Narrativa ndërthur dy subjekte kryesore: njëra që zhvillohet në Moskën e viteve 1930, ku Djalli, i maskuar si Profesor Ëoland, mbërrin me shoqëruesit e tij, duke shkaktuar kaos dhe duke ekspozuar prishjen morale të shoqërisë sovjetike; dhe një tjetër që përshkruan gjyqin e Jezusit në Jerusalemin e lashtë. Përmes këtij bashkimi të fantazisë, satirës dhe mbinatyrshmes, Bulgakov kritikon regjimin totalitar dhe mbështet lirinë e shprehjes. Romani fillimisht u censurua në Bashkimin Sovjetik, por që atëherë është njohur si një kryevepër e shekullit të 20-të.

    7. Etër dhe Bij nga Ivan Turgenev

    “Etër dhe Bij” është një roman themelor nga Ivan Turgenev, botuar për herë të parë në vitin 1862. Historia ndjek Arkady Kirsanov, një të sapodiplomuar në universitet, i cili kthehet në shtëpi me mikun e tij Yevgeny Bazarov, një nihilist i vetëshpallur. Pikëpamjet radikale të Bazarov sfidojnë vlerat tradicionale të brezit të vjetër, duke çuar në konflikte ideologjike dhe tensione personale. Eksplorimi i Turgenev mbi ndarjet breznore dhe rritjen e nihilizmit ofron një koment të thellë mbi modernizimin dhe traditën në Rusi. Realizmi social i romanit vazhdon të jehojë, duke ofruar njohuri të vlefshme mbi marrëdhëniet njerëzore dhe ndryshimet shoqërore.

    8. Demonët (Djajtë) nga Fjodor Dostojevski

    Demonët është një roman nga Fjodor Dostojevski, botuar për herë të parë në vitet 1871-72. Narrativa përqendrohet në një qytet provincial rus që bie në kaos për shkak të një grupi revolucionarësh radikalë të udhëhequr nga Pyotr Verkhovensky. Veprimet e tyre, të nxitura nga ideologji nihiliste, çojnë në dhunë dhe prishje morale, duke reflektuar kritikën e Dostojevskit ndaj radikalizmit politik dhe pasojave të tij të mundshme. Romani thellohet në temat e ideologjisë, ekstremizmit dhe rreziqeve të braktisjes së vlerave tradicionale, duke ofruar një eksplorim të thellë të natyrës njerëzore dhe trazirave shoqërore.

    9. Shpirtrat e Vdekur nga Nikolai Gogol

    Shpirtrat e Vdekur është një roman satirik nga Nikolai Gogol, botuar për herë të parë në vitin 1842. Historia ndjek Pavel Ivanovich Çiçikovin, një zotëri në moshë të mesme i cili mbërrin në një qytet provincial rus me qëllim blerjen e “shpirtrave të vdekur” – bujkrobër të vdekur ende të listuar në regjistrimin e popullsisë për të cilët pronarët e tyre tatohen. Duke blerë këta bujkrobër joekzistues, Çiçikovi planifikon të grumbullojë një pasuri dhe të rrisë statusin e tij shoqëror. Përmes kësaj skeme absurde, Gogoli kritikon prishjen morale dhe korrupsionin brenda shoqërisë ruse, duke nxjerrë në pah lakminë dhe sipërfaqësinë e klasës së pronarëve të tokave. Humori dhe kritika sociale e romanit mbeten të rëndësishme, duke ofruar një eksplorim të përjetshëm të marrëzisë njerëzore dhe të metave shoqërore.

    10. Kopshti i Qershive nga Anton Çehov

    “Kopshti me Qershi” është drama e fundit e Anton Çehovit, e shkruar në vitin 1903 dhe e shfaqur për herë të parë në vitin 1904. Narrativa përqendrohet te Madamë Ranevskaja, e cila kthehet në pronën e familjes së saj pas pesë vitesh në Paris, dhe e gjen atë në rrënim financiar. Përballë humbjes së kopshtit të tyre të dashur me qershi, familja përballet me pashmangshmërinë e ndryshimit. Portretizimi i Çehovit i aristokracisë në venitje dhe ngritjes së klasës së mesme ofron një koment prekës mbi humbjen dhe tranzicionin, tema që mbeten universalisht të rëndësishme.

    11. Oblomov nga Ivan Goncharov

    Oblomov është një roman nga shkrimtari rus Ivan Goncharov, botuar në vitin 1859. Vepra është një kritikë e fuqishme e Rusisë së shekullit të 19-të, duke vënë në kontrast aristokratët me klasën tregtare dhe duke dënuar sistemin feudal. Heroi i saj, Oblomov, është një fisnik i ri bujar, por i pavendosur, i cili e humbet gruan që do për shkak të një miku energjik dhe pragmatik. Një ëndërrimtar i përhershëm, ai e jeton jetën e tij në mendje dhe e kalon kohën në shtrat. Nga ky personazh rrjedh termi rus oblomovshchina, që mishëron prapambetjen, inercinë dhe kotësinë e shoqërisë ruse të shekullit të 19-të.

    12. Dhe Doni rrjedh i qetë nga Mikhail Sholokhov

    Dhe “Doni rrjedh i qetë” është një roman epik nga Mikhail Sholokhov, botuar midis viteve 1928 dhe 1940. I vendosur në pellgun e lumit Don gjatë fillimit të shekullit të 20-të, romani ndjek jetën e kozakut Grigory Melekhov mes trazirave të Luftës së Parë Botërore, Revolucionit Rus dhe Luftës Civile. Romani është i njohur për realizmin e tij të fuqishëm dhe thellësinë emocionale, duke ofruar një portretizim të gjallë të luftërave dhe rezistencës së komunitetit kozak. Në vitin 1965, Sholokhov u vlerësua me Çmimin Nobel në Letërsi për këtë vepër.

    13. Ne nga Yevgeny Zamyatin

    “Ne” është një roman distopik pionier nga Yevgeny Zamyatin, i shkruar në vitet 1920-1921. I vendosur në një shtet totalitar të njohur si Shteti i Vetëm, historia rrëfehet nga D-503, një matematikan i cili fillon të vërë në pikëpyetje konformitetin e ngurtë të shoqërisë së tij pasi përjeton dashurinë. Romani kritikon kolektivizmin dhe shtypjen e individualitetit, tema që rezonojnë në diskutimet mbi ideologjinë dhe ekstremizmin. Ndikimi i tij është i dukshëm në vepra të mëvonshme si “1984” i Orëell dhe “Bota e Re e Trimërisë” e Huxley.

    14. Jeta dhe Fati nga Vasily Grossman

    “Jeta dhe Fati” është një roman monumental nga Vasily Grossman, i shkruar në vitin 1959, por i shtypur nga autoritetet sovjetike pas përfundimit. Narrativa ndërthur Betejën e Stalingradit me përvojat e familjes Shaposhnikov, duke ofruar një eksplorim të thellë të jetës nën regjimet totalitare. Portretizimi i sinqertë i Grossman-it i shoqërisë sovjetike dhe kompleksiteteve të saj morale çoi në konfiskimin e dorëshkrimit nga KGB-ja. Ai u nxor jashtë shtetit dhe u botua për herë të parë në Perëndim në vitin 1980, duke fituar vlerësime për thellësinë dhe depërtimin e tij.

    15. Idioti nga Fjodor Dostojevski

    Idioti është një roman nga Fjodor Dostojevski, botuar për herë të parë në vitin 1869. Historia ndjek Princin Lev Nikolayevich Myshkin, një të ri, mirësia, thjeshtësia zemërgjerë dhe pafajësia e të cilit i bëjnë shumë nga personazhet e kësaj bote që ai takon të supozojnë gabimisht se atij i mungon inteligjenca dhe depërtimi. Në personazhin e Princit Myshkin, Dostojevski i vuri vetes detyrën e portretizimit të “njeriut pozitivisht të mirë dhe të bukur”. Romani shqyrton pasojat e vendosjes së një individi kaq të veçantë në qendër të konflikteve, dëshirave, pasioneve dhe egoizmit të shoqërisë së kësaj bote, si për vetë njeriun ashtu edhe për ata me të cilët ai përfshihet.