Blog

Shkencëtarët e NASA-s po gjurmojnë një asteroid që ka shanse ta godasë Tokën në vitin 2046. Është një shans “shumë i vogël” (rreth 1 në 600), sipas Zyrës së Koordinimit të Mbrojtjes Planetare të NASA-s.

Shkencëtarët po e vëzhgojnë nga afër asteroidin, i cili është sa madhësia e një pishine olimpike. Asteroidi, i quajtur 2023 DW, aktualisht është në krye të “listës së rrezikut” për goditjen e Tokës. Ky asteroid u pa për herë të parë më 28 shkurt dhe ka potencialin t’u përplasur në Tokë më 14 shkurt 2046, ose në vitet në vijim deri më 2051, njofton Skynews, përcjell Klankosova.tv

Astronomi Piero Sicoli, paraqiti llogaritjet e tij për trajektoren e asteroidit, duke vlerësuar se ka një shans 1 në 400 që asteroidi ta godasë Tokën. Nëse ndodh, llogaritjet e tij, bazuar në atë që dihet aktualisht për asteroidin, sugjerojnë se ai mund të përplaset midis Oqeanit Indian dhe bregut lindor të ShBA-së.

NASA po punon për lëshimin e teleskopit “Surveyorin” në vitin 2028, i cili do të jetë teleskopi i parë hapësinor i projektuar posaçërisht për të gjuajtur asteroide dhe kometa që mund të jenë rreziqe të mundshme për Tokën.

Gjatë dekadave të fundit, komuniteti shkencor ka qenë gjithnjë e më i interesuar për përvojat pranë vdekjes dhe potencialin e tyre për të hedhur dritë mbi misteret e vdekjes. NDE-të i referohen një sërë përvojash që disa individë raportojnë se kanë pasur si gjatë arrestit kardiak ose një aksidenti të rëndë.

Një nga aspektet më intriguese të NDE-ve(Përvoja pranë vdekjes) janë raportet e individëve që pretendojnë se kanë qenë në gjendje të rrëfejnë me saktësi ngjarjet që kanë ndodhur rreth tyre, pavarësisht se konsideroheshin klinikisht të vdekur ose të pavetëdijshëm në atë kohë. Ky fenomen ka sfiduar pikëpamjet tradicionale rreth marrëdhënies midis aktivitetit të trurit dhe vetëdijes, shkruan Big Think.

Ndërsa mekanizmat e saktë prapa NDE-ve janë ende të paqarta, hulumtimet e fundit kanë sugjeruar që vetëdija jonë mund të vazhdojë për një periudhë të shkurtër pasi zemra dhe frymëmarrja jonë të kenë ndalur. Sipas disa studimeve, kjo periudhë mund të variojë nga dy deri në 20 sekonda.

Këto gjetje kanë implikime të rëndësishme për të kuptuarit tonë të vdekjes dhe trurit të njeriut. Ata sugjerojnë se vetëdija mund të jetë më komplekse sesa mendohej më parë.

Koha e vdekjes konsiderohet kur një person ka kaluar në arrest kardiak, që është ndërprerja e impulsit elektrik që drejton rrahjet e zemrës. Si rezultat, zemra bllokohet. Ky moment kur zemra ndalon konsiderohet nga profesionistët mjekësorë si treguesi më i qartë se dikush ka vdekur.

A e kapërcen vdekja menjëherë përvojën tonë subjektive?

Shkencëtarët kanë qenë prej kohësh të magjepsur nga përvojat pranë vdekjes (NDE) dhe ndjesitë e çuditshme që njerëzit raportojnë kur janë afër vdekjes. Ndërsa disa njerëz mund t’i shohin NDE-të si përvoja të mbinatyrshme ose fetare, disa shkencëtarë kanë filluar të hetojnë shkaqet themelore fiziologjike të këtyre përvojave.

Sipas hulumtimeve të fundit, NDE-të mund të shkaktohen nga rrjedhja e reduktuar e gjakut dhe aktiviteti elektrik jonormal brenda trurit. Këto ndryshime mund të çojnë në një rritje të aktivitetit nervor që mund të prodhojë “tunelin e dritës së bardhë” stereotip që shumë njerëz e lidhin me NDE.

Dr. Sam Parnia, një studiues i kujdesit kritik dhe ringjalljes në Shkollën e Mjekësisë NYU Langone në qytetin e Nju Jorkut, ka studiuar momentet para dhe pas vdekjes si te kafshët ashtu edhe te njerëzit. Ai dhe kolegët e tij kanë zbuluar se shumë njerëz që kanë pasur NDE raportojnë se qarkullojnë nëpër dhomë dhe janë të vetëdijshëm për ekipin mjekësor që punon në trupin e tyre.

“Ata do të përshkruajnë shikimin e mjekëve dhe infermierëve duke punuar dhe ata do të përshkruajnë të kenë ndërgjegjësim për bisedat e plota, për gjërat vizuale që po ndodhnin”, ka thënë Dr. Parnia për Live Science.

Derisa shkaqet e sakta të NDE-ve janë ende të paqarta, hulumtimi i kryer nga Dr. Parnia dhe të tjerë sugjeron se këto përvoja mund të kenë një bazë shkencore. Duke studiuar ndryshimet fiziologjike që ndodhin gjatë dhe pas vdekjes, studiuesit mund të jenë në gjendje të hedhin dritë mbi misteret e trurit dhe ndërgjegjes njerëzore.

Edhe pas ndalimit të frymëmarrjes dhe rrahjeve të zemrës, ne mbetemi të vetëdijshëm për rreth dy deri në 20 sekonda, thotë Dr. Parnia. Kjo është sa kohë mendohet se korteksi cerebral zgjat pa oksigjen. Kjo është pjesa e të menduarit dhe e vendimmarrjes së trurit. Është gjithashtu përgjegjës për deshifrimin e informacionit të mbledhur nga shqisat tona.

Sipas Dr. Parnia, gjatë kësaj periudhe, “ju humbni të gjitha reflekset e trungut tuaj – refleksin tuaj të gojës, refleksin e bebëzës suaj, gjithçka që është zhdukur”. Valët e trurit nga korteksi cerebral shpejt bëhen të pazbulueshme. Megjithatë, mund të duhen orë që organi ynë i të menduarit të shuhen plotësisht.

Zakonisht, kur zemra ndalon së rrahuri, dikush kryen CPR (ringjallje kardiopulmonare). Kjo do të sigurojë rreth 15% të oksigjenit të nevojshëm për të kryer funksionin normal të trurit.

“Nëse arrini të riktheni ne funksion zemrën, gjë që përpiqet të bëjë CPR, gradualisht do të filloni të rifunksiononi trurin”, ka thënë Dr. Parnia. “Sa më gjatë të bëni CPR, ato rrugë të vdekjes së qelizave të trurit ende po ndodhin – ato thjesht po ndodhin me një ritëm pak më të ngadaltë.”

Hulumtime të tjera nga Dr. Parnia dhe kolegët e tij ekzaminuan numrin e madh të evropianëve dhe amerikanëve që kanë përjetuar arrest kardiak dhe kanë mbijetuar.

“Në të njëjtën mënyrë që një grup studiuesish mund të studiojnë natyrën cilësore të përvojës njerëzore të ‘dashurisë’,” tha ai, “ne po përpiqemi të kuptojmë tiparet e sakta që njerëzit përjetojnë kur kalojnë vdekjen, sepse ne kuptoni se kjo do të pasqyrojë përvojën universale që do të kemi të gjithë kur të vdesim.”

Shkencëtarët kanë kohë që studiojnë përvojat pas vdekjes (NDEs) për të fituar njohuri se si funksionon truri gjatë procesit të vdekjes. Hulumtimet e fundit sugjerojnë se njerëzit që kanë NDE mund të mbeten të vetëdijshëm për disa sekonda pasi zemra dhe frymëmarrja e tyre ndalojnë.

Për më tepër, ata gjithashtu studiojnë mendjen dhe vetëdijen njerëzore në kontekstin e vdekjes. Studiuesit po përpiqen të kuptojnë nëse vetëdija asgjësohet pas vdekjes apo nëse ajo vazhdon për një periudhë kohore dhe si lidhet me atë që po ndodh brenda trurit në kohë reale. Qëllimi përfundimtar është të kuptojmë tiparet e sakta që njerëzit përjetojnë gjatë vdekjes për të pasqyruar përvojën universale me të cilën do të përballemi të gjithë kur të vdesim.

Shkencëtarët britanikë po pretendojnë se kanë hedhur dritë të bollshme mbi çështjen e vrimave të zeza, të njohura ndryshe si “burimi i energjive të zeza”.

DailyMail raportoi të mërkurën se shkencëtarët kanë gjetur diçka të pazakontë në këtë fenomen. Sipas tyre, një forcë e panjohur “po i largon gjërat më fort se graviteti dhe po bën që zgjerimi i universit të përshpejtohet”.

“Më në fund, kemi gjetur zgjidhjen për origjinën e energjisë së errët, që ka hutuar kozmologët dhe fizikanët teorikë për mbi 20 vjet”, ka deklaruar Chris Pearson, shkencëtar dhe bashkautor i studimit.

Astronomët kanë besuar gjithmonë se “energjia e errët” mund të revolucionarizojë fizikën aktuale, ndërsa ishte “rrezikuar” edhe teoria e shkencëtarit Albert Einstein për teorinë speciale të relativitetit.

Çka janë vrimat e zeza? Vrimat e zeza janë lokacione me efekte gravitacionale me fuqi të jashtëzakonshme. Për nga fuqia, ato ia kalojnë dritës dhe rrezatimit elektromagnetik, ndërsa përpijnë çdo gjë që iu del përpara.

Llogariten të jetë mbi 100 miliardë vrima të zeza. Vrimat e zeza kanë dendësi të pafundësisë dhe nuk posedojnë dritë, me ç’rast reflektojnë ngjyrë të zezë. Kjo është pjesë e teorisë së shkencëtarit britanik, Stephen Haëking. Ai thoshte se vrimat e zeza përpijnë çdo gjë brenda, pa e kthyer prapa.

Një grup veglash guri të gjetura në Kenia janë më të vjetrat e këtij lloji dhe një nga më të vjetrat që dihet se janë bërë nga homininët e lashtë. Zbulimi i shton dëshmitë për përdorimin e gjerë të mjeteve relativisht herët në evolucionin njerëzor.

Artefaktet u gjetën me dy dhëmbë që i përkisnin homininëve të quajtur Paranthropus. Ata nuk mendohej të bënin vegla, sepse dhëmbët e tyre ishin të përshtatshëm për të përtypur ushqim, por zbulimi i ri sugjeron se ata në të vërtetë bënin dhe përdornin vegla guri.

Gjetjet vijnë nga Nyayanga në bregun verilindor të liqenit Victoria në Kenia. Tom Plummer në Queens College, City University of New York mësoi për herë të parë për to më shumë se 20 vjet më parë, kur ai ishte duke punuar në një tjetër gërmim arkeologjik aty pranë. Atje, anëtari i ekipit Blasto Onyango në Muzetë Kombëtarë të Kenisë në Nairobi përmendi një vend tjetër me mjete të ngjashme. “Ne vëzhguam,” thotë Plummer, “pamë disa materiale në sipërfaqe”, por u desh deri në vitin 2015 për të filluar gërmimet e plota.

Ekipi që atëherë ka gjetur 330 artefakte guri. Ato përfshijnë bërthamat e rënda të guralecave, të përdorura për goditje dhe thekon prerëse të mprehta që ishin hequr prej tyre. Mjetet janë një lloj i njohur si Oldowan, i quajtur për grykën Oldupai në Tanzani, ku u gjetën shembujt e parë.

Bazuar në analizat e sedimenteve në të cilat u gjetën mjetet Nyayanga dhe llojet e fosileve të gjetura me to, ekipi vlerëson se ato janë midis pak më shumë se 3 milion dhe 2.6 milion vjet të vjetra. “Ne mendojmë se është në fundin më të vjetër të asaj periudhe,” thotë Plummer. Kjo do t’i bënte ato mjetet më të vjetra Oldowan të regjistruar. Më parë, shembujt më të vjetër të njohur ishin ata nga Ledi-Geraru në Etiopi, të cilët janë të 2.6 milionë vjet më parë.

Mjetet Nyayanga u përdorën për të përpunuar një shumëllojshmëri ushqimesh, thotë Rahab Kinyanjui, gjithashtu në Muzetë Kombëtarë të Kenisë. Ekipi gjeti kocka kafshësh të ngjashme me hipopotamin, disa prej të cilave kishin shenja të prera mbi to, duke sugjeruar se mjetet përdoreshin për therje. Mjetet më të rënda u përdorën gjithashtu për të goditur materialet bimore si dhe frutat.

Përdorimi i mjeteve të tilla lidhet kryesisht me specien Homo, e cila përfshin speciet tona Homo sapiens, si dhe ato më të vjetra si Homo erectus. Mbetjet më të vjetra të supozuara të Homo janë 2.8 milionë vjet të vjetra, por asnjë nuk është gjetur në Nyayanga. Hominina e vetme e mbetur atje deri tani janë të Paranthropus.

Parantropusi jetoi së bashku me homininët e tjerë, duke përfshirë Homon, për më shumë se një milion vjet. Megjithatë, përgjithësisht mendohet se ata nuk kanë pasardhës të gjallë. Krahasuar me homininët e tjerë të së njëjtës kohë, ata dukeshin më pak si ne: në veçanti, ata kishin dhëmbë shumë të mëdhenj, ndoshta për bluarjen e ushqimeve të forta bimore.

Nëse kjo është e vërtetë, do të përshtatej me prova të tjera se speciet e Homo nuk ishin të vetmit hominin që bënin vegla guri. Veglat më të vjetra të njohura prej guri të çdo lloji, me 3.3 milionë vjet të vjetra, janë nga Lomekwi në Kenia. Ato janë më të vrazhda se versionet Oldowan dhe janë bërë në një mënyrë tjetër: duke goditur gurët në tokë, sesa duke goditur një gur të mbajtur në dorë./newscientist