ATV

Author: B.R.

  • Historiku i telefonit, nga shpikja e parë te epoka digjitale

    Historiku i telefonit, nga shpikja e parë te epoka digjitale

    Që në kohët e lashta, njerëzit kanë kërkuar mënyra për të komunikuar përtej distancës. Nga sinjalet me tym, te daullet apo dërgimi i lajmeve përmes korrierëve, dëshira për t’u lidhur me të tjerët ka qenë gjithmonë pjesë e natyrës njerëzore.

    Por revolucioni i vërtetë në komunikim filloi në shekullin XIX, me zhvillimin e telegrafit nga Samuel Morse, i cili dërgonte mesazhe përmes valëve elektrike.

    Megjithatë, telegrafi kishte kufizime – ai dërgonte vetëm kode, jo zë. Kjo e çoi njerëzimin drejt shpikjes së një pajisjeje që mund të transmetonte zërin njerëzor në kohë reale: telefonin.

    Në vitet 1870, disa shpikës po punonin njëkohësisht për këtë qëllim.
    Personi që mori patentën zyrtare për shpikjen e telefonit ishte Alexander Graham Bell, më 7 mars 1876.

    Vetëm pak orë më vonë, shpikësi tjetër Elisha Gray paraqiti një patentë të ngjashme, duke krijuar një debat që vazhdoi për shumë vite.
    Megjithatë, historia njohu Bell-in si “babain e telefonit”, falë eksperimentit të famshëm kur ai tha:
    “Mr. Watson, come here, I want to see you”
    (fjalët e para të transmetuara ndonjëherë përmes telefonit).
    Ky moment shënoi fillimin e një epoke të re – epokën e komunikimit me zë në distancë.
    Pas shpikjes, telefoni u përhap me shpejtësi. Fillimisht, përdorej përmes linjave të përbashkëta ku disa familje ndanin të njëjtin rrjet, dhe operatorët lidhin thirrjet manualisht.

    Në fillim të viteve 1900, u zhvilluan qendrat telefonike automatike, që e bënë komunikimin më të shpejtë dhe privat.
    Kompania e Bell-it (që më vonë u bë AT&T) filloi të ndërtonte rrjete të gjera kabllore në gjithë Shtetet e Bashkuara dhe Evropë.

    Në vitin 1915 u realizua telefonata e parë transkontinentale midis Nju Jorkut dhe San Franciskos – një arritje e madhe për kohën.
    Në vitet 1950–1960, telefoni filloi të bëhej pjesë e çdo shtëpie. Modelet me rrotë numerike ishin më të përhapurat, ndërsa më vonë u zëvendësuan nga telefonat me butona (touch-tone).

    Ky ndryshim shënoi fillimin e automatizimit dhe përmirësimin e cilësisë së komunikimit.
    Në vitet 1970, inxhinierët filluan të eksperimentonin me teknologjinë celulare, që do t’i jepte fund varësisë nga kabllot.
    Në vitin 1973, Martin Cooper nga kompania Motorola bëri telefonatën e parë celulare nga një pajisje e dorës.

    Telefoni që ai përdori ishte i madh, peshonte gati 1 kg dhe mund të bënte vetëm 30 minuta bisedë.
    Megjithatë, ky ishte fillimi i epokës së telefonisë mobile.
    Në vitet ’80 dhe ’90, telefonat celularë u bënë më të vegjël dhe më të përballueshëm. Kompanitë si Nokia, Ericsson dhe më vonë Motorola u bënë pionierë të tregut.
    Ndërkohë, rrjetet celulare u përmirësuan nga 1G (analog) në 2G (digjital), duke lejuar dërgimin e mesazheve SMS dhe më vonë aksesin në internet.

    Në vitin 2007, kompania Apple prezantoi iPhone, i cili ndryshoi përfundimisht mënyrën si e kuptojmë telefonin.
    Ai nuk ishte më vetëm një pajisje për të telefonuar, por një kompjuter portativ që bashkonte komunikimin, fotografinë, internetin dhe argëtimin.
    Pas iPhone-it, kompani të tjera si Samsung, Huawei, Google dhe Xiaomi sollën pajisje me ekrane më të mëdha, kamera më të avancuara dhe aplikacione të pafundme.
    Sot, telefoni është bërë qendra e jetës digjitale, një mjet pune, informacioni dhe lidhjeje sociale.

    Telefoni ka ndryshuar mënyrën si jetojmë, punojmë dhe mendojmë.
    Nga një shpikje që synonte të lidhte njerëzit përmes zërit, ai është shndërruar në një platformë universale që përfshin komunikimin, artin, tregtinë, arsimin dhe madje edhe mjekësinë.
    Falë tij, njerëzit janë më afër se kurrë, pavarësisht distancave gjeografike.
    Megjithatë, ai ka sjellë edhe sfida – varësinë digjitale, mungesën e përqendrimit dhe humbjen e komunikimit ballë për ballë.

    Për këtë arsye, telefoni mbetet një simbol i fuqisë dhe përgjegjësisë njerëzore: ai tregon se si një shpikje mund të ndryshojë botën për mirë, por edhe se si duhet përdorur me maturi.
    Që nga momenti kur Bell thirri “Mr. Watson, come here”, telefoni ka udhëtuar një rrugë të gjatë.

    Nga një pajisje me tela e dridhje elektrike, ai është kthyer në shoqëruesin tonë të përditshëm, që ruan kujtimet, lidhjet dhe jetën tonë digjitale.

    Historia e telefonit është një kujtesë e fuqishme se si kurioziteti dhe nevoja për të komunikuar e kanë çuar njeriun drejt përparimeve më të mëdha të kohës moderne.
    Dhe ndoshta, pas çdo teknologjie të re, fshihet i njëjti qëllim i vjetër: të lidhemi më shumë me njëri-tjetrin.

  • Çfarë duhet të dinë prindërit për Roblox dhe lojërat online

    Çfarë duhet të dinë prindërit për Roblox dhe lojërat online

    Roblox është një platformë online ku përdoruesi, përfshirë fëmijët, mund të luajnë lojëra të krijuara nga përdorues të tjerë, si dhe të krijojnë vetë lojëra me mjetin “Roblox Studio”. Platforma ka miliarda lojëra të ndryshme dhe miliona përdorues aktivë çdo ditë. Megjithëse duket argëtuese dhe kreative, ka disa rreziqe që prindërit duhet t’i dinë

    Roblox është një platformë online ku përdoruesi, përfshirë fëmijët, mund të luajnë lojëra të krijuara nga përdorues të tjerë, si dhe të krijojnë vetë lojëra me mjetin “Roblox Studio”. Platforma ka miliarda lojëra të ndryshme dhe miliona përdorues aktivë çdo ditë. Megjithëse duket argëtuese dhe kreative, ka disa rreziqe që prindërit duhet t’i dinë.

    RREZIQET KRYESORE PËR FËMIJËT

    – Përmbajtje e papërshtatshme: Sepse lojërat krijohen nga vetë përdoruesit, nuk është e garantuar që të gjitha lojërat të jenë të përshtatshme për moshën e fëmijës.

    – Komunikim me të huaj: Fëmijët mund të bisedojnë me përdorues të tjerë nëpërmjet chat-it, me zë, ose mesazhe dhe kjo sjell rrezikun e bullizmit, ngacmimeve, ose abuzimit.

    – Shpenzime të paplanifikuara: Platforma ka monedhën virtuale “Robux”, dhe blerje brenda lojës, që mund të rezultojnë në shpenzime të padëshiruara nga fëmija.

    – Vënia në dispozicion e të dhënave personale: Nëse nuk janë aktivizuar masat e privatësisë, fëmijët mund të zbulojnë më shumë sesa duhet për veten e tyre.

    – Varësi ose përdorim i tepërt: Lojërat online me elemente sociale dhe shpërblime vazhdimisht mund të motivojnë fëmijët të luajnë më shumë se ç’është e shëndetshme.

    ÇFARË DUHET TË BËJNË PRINDËRIT

    Për të ndihmuar fëmijën tuaj të përdorë Roblox në mënyrë më të sigurt, këtu janë disa hapa konkretë që mund të ndërmerrni:

    – Sigurohuni që data e lindjes në llogari të jetë e saktë. Platforma aplikon veçori të ndryshme në varësi të moshës së përdoruesit.

    – Krijoni llogari prindi ose lidhni llogarinë tuaj me të fëmijës. Kjo ju lejon të kontrolloni parametrat e privatësisë, shpenzimet, kohën e luajtjes.

    – Përdorni kontrollat prindërore (“Parental Controls”). Përdorini për të:

    – Limituar ose çaktivizuar chat-in me të huajt.

    – Vendosni limite për kohën që fëmija luan në platformë.

    – Vendosni limite për shpenzimet.

    – Bllokoni lojëra ose përmbajtje që nuk i shihni të përshtatshme.

    – Bisedoni me fëmijën tuaj. Flisni për rregullat online: mos të japë informacion personal (emër, adresa, shkolla), mos të klikojë linke që nuk janë të sigurta dhe të dijë t’i raportojë lojërat ose përdoruesit që e bëjnë të ndjehet keq.

    – Vendosni rregulla për kohën e ekranit. Shumë lojëra janë mjaft tërheqëse dhe fëmijët mund të luajnë pa ndërprerje. Limiti i kohës ndihmon për të ruajtur balancën.

    – Kujdesuni për shpenzimet dhe monedhën virtuale. Sigurohuni që kuptoni sistemin “Robux” dhe mundësitë e blerjeve; vendosni nëse fëmija mund të blejë apo jo.

    – Shikoni se çfarë lojërash luan fëmija. Tregohuni kurioz për përmbajtjen: jo të gjitha lojërat në Roblox janë të një niveli të vetëm, disa kanë tema që nuk janë të përshtatshme për moshat më të vogla.

    ÇFARË E BËN ROBLOX TË VEÇANTË DHE PSE DUHET KUJDES

    – Platforma është shumë sociale dhe fëmijët mund të krijojnë avatarë, të komunikojnë me të tjerë, të eksplorojnë botë virtuale së bashku. Kjo është mirë për kreativitetin, por shoqërohet me rrezik sepse edhe përdorues që nuk njihen mund të jenë pjesë e përvojës.

    – Përmbajtja është “user-generated” (krijuar nga vetë përdoruesit), që do të thotë se cilësia dhe përshtatshmëria ndryshon shumë.

    Roblox ofron mjete krijimi, që mund të nxisin fëmijët të mësojnë gjëra të reja, të zhvillojnë kreativitetin. Por prindërit duhet të shoqërojnë këtë proces.

  • Japonia ka 10 milionë shtëpi të zbrazëta

    Japonia ka 10 milionë shtëpi të zbrazëta

    Sipas anketit më të fundit të qeverisë, Japonia ka tani afërsisht 10 milionë shtëpi të zbrazëta, një fenomen që reflekton ndryshimet dramatike demografike në vend.

    Me një popullsi në rënie dhe familje të plakura, shumë shtëpi po mbeten të pabanuara, të harruara dhe të lëna pas dore. Zyra e Statistikave të Japonisë raportoi se rreth 14% e të gjitha banesave – që do të thotë një në shtatë – janë tani të zbrazëta.

    Ekspertët e ekonomisë dhe urbanistikës e përshkruajnë këtë si një një nga pasojat më të dukshme të plakjes së shpejtë dhe tkurrjes së popullsisë. Ndërkohë që qytetet e mëdha vazhdojnë të tërheqin banorë të rinj, zonat rurale po përjetojnë boshllëk masiv, duke lënë mjaft fshatra dhe qytete të vogla të shkatërrohen gradualisht.

    “Është një paralajmërim i qartë për pasojat e ndryshimeve demografike,” thotë analisti i çështjeve urbane, Kenji Takahashi. “Një komb mund të ndryshojë peisazhin e tij fizik dhe shoqëror, një shtëpi e zbrazët në një kohë.”

    Ky fenomen ka edhe implikime ekonomike: vlera e pronave bie, investitorët nuk janë të interesuar për zonat me popullsi në rënie, dhe qeveria po kërkon mënyra për të rikthyer shtëpitë e pabanuara në treg ose për të inkurajuar njerëzit të zhvendosen në to.

    Ekspertët parashikojnë se, pa politika të qëndrueshme, numri i shtëpive të zbrazëta do të rritet edhe më tej, duke prekur jo vetëm ekonominë, por edhe strukturën sociale të Japonisë.

  • Martesa e vonuar, zgjedhja “e mençur” e gjeneratës së re

    Martesa e vonuar, zgjedhja “e mençur” e gjeneratës së re

    Një ndryshim i thellë po ndodh në mënyrën se si njerëzit e shohin martesën. Në vitet 1970, më shumë se 80% e burrave ishin të martuar para moshës 30. Sot, ky numër ka rënë drastikisht, duke arritur vetëm në 23%.

    Ekspertët thonë se arsyeja është ndryshimi i prioritetit tek gjeneratat e reja: karriera, zhvillimi personal dhe stabiliteti financiar po vihen para vendimeve të mëdha romantike. Një pjesë e madhe e të rinjve preferojnë të eksplorojnë marrëdhënie të ndryshme, të udhëtojnë dhe të ndjekin ëndrrat e tyre para se të angazhohen për një martesë të përjetshme.

    Ky fenomen nuk është i izoluar vetëm në Shqipëri e Kosovë – vendet e zhvilluara po përjetojnë të njëjtin trend. Martesa e vonuar po shihet si një hap i mençur për të ndërtuar marrëdhënie më të qëndrueshme dhe të bazuara mbi përvojë dhe pjekuri emocionale.

    Sipas sociologëve, moderniteti po ndryshon edhe konceptin e “dashurisë së vërtetë”: lidhjet nuk maten më vetëm me datën e martesës, por me cilësinë e marrëdhënies, komunikimin dhe përputhshmërinë mes partnerëve.

  • Danimarka planifikon të ndalojë aksesin në rrjetet sociale për fëmijët nën 15 vjeç

    Danimarka planifikon të ndalojë aksesin në rrjetet sociale për fëmijët nën 15 vjeç

    Qeveria daneze ka njoftuar planet për të ndaluar aksesin në rrjetet sociale për të gjithë fëmijët nën 15 vjeç, një hap të guximshëm që synon të mbrojë shëndetin mendor të të rinjve.

    Sipas zyrtarëve, ekziston një marrëveshje politike, megjithëse propozimi ende duhet të finalizohet në ligj. Nën këtë plan, prindërit mund të lejojnë akses të kufizuar për fëmijët 13-14 vjeç, pas një vlerësimi zyrtar.

    Zbatimi i ndalimit do të bazohet në sistemin danez të ID-së dixhitale, dhe platformat kryesore si TikTok, Instagram, Snapchat dhe YouTube do të përballen me gjoba të rënda për shkelje.

    Autoritetet daneze thonë se ky veprim ka për qëllim mbrojtjen e shëndetit mendor të fëmijëve dhe reduktimin e ekspozimit ndaj përmbajtjeve të dëmshme, duke e bërë Danimarkën një nga vendet pionier në debatet globale mbi përdorimin e rrjeteve sociale nga të rinjtë.

  • Shtëpia e fëmijërisë së Donald Trump në Queens, në shitje për 2.3 milionë dollarë

    Shtëpia e fëmijërisë së Donald Trump në Queens, në shitje për 2.3 milionë dollarë

    Shtëpia ku Donald Trump kaloi katër vitet e para të jetës është tani në treg për 2.3 milionë dollarë, sipas raportimeve të fundit.

    Ndërtuar në vitin 1940 nga babai i tij, Fred C. Trump, kjo rezidencë me stil Tudor ndodhet në lagjen e qetë Jamaica Estates, një zonë e njohur për shtëpitë e klasës së mesme të lartë në Queens. Shtëpia u ble në vitin 2025 nga zhvilluesi Tommy Lin për 835 mijë dollarë, i cili më pas investoi rreth 500 mijë dollarë në rinovime të plota, duke përmirësuar strukturën, brendësinë dhe ambientin e jashtëm të saj.

    Tani, pas rinovimit, shtëpia është rikthyer në treg me një çmim shumëfish më të lartë. Rezidenca përfshin pesë dhoma gjumi, 4.5 banjo, një bodrum të përfunduar dhe garazh për dy makina, duke e bërë atë tërheqëse si për banim ashtu edhe për investim.

    Shtëpia nuk është vetëm një pronë e zakonshme – ajo ka një vlerë historike, duke qenë vendi ku jetoi një nga presidentët më të njohur amerikanë gjatë fëmijërisë së tij. Ky fakt i jep shtëpisë një status unik në tregun e pasurive të paluajtshme.

    Sipas ekspertëve, çmimi i lartë reflekton jo vetëm rinovimin e fundit dhe lokacionin e dëshirueshëm, por edhe vlerën ikonike të pronës si pjesë e historisë personale të Donald Trump. Megjithatë, blerësit potencialë duhet të jenë të vetëdijshëm se shtëpia, ndonëse e rinovuar, mbetet një ndërtesë e vitit 1940 dhe mund të kërkojë mirëmbajtje të vazhdueshme.

  • “‘Odiseja e Gëzimit’ përfaqëson Kosovën në Indi

    “‘Odiseja e Gëzimit’ përfaqëson Kosovën në Indi

    Filmi i gjatë artistik “Odiseja e Gëzimit”, me skenar dhe regji nga Zgjim Terziqi dhe producente Valmira Hyseni, vazhdon rrugëtimin e tij ndërkombëtar me pjesëmarrjen në IFFI Goa International Film Festival, një prej ngjarjeve kryesore të kinemasë botërore në Indi.
    Në rolet kryesore: Diar Sadiku, Lucie Fagedet, Frédéric Radepont, Iñaki Lartigue, Tristan Halilaj, Njomeza Fetiu, Meli Qena, Dukë Sllamniku, Edon Rizvanolli, Eli Gashi, Bajram Kafu Kinolli, Milot Hoxha.
    “Odiseja e Gëzimit” është një bashkëprodhim Kosovë-Francë, prodhim i Plan Bee Films në bashkëprodhim me Mon Ballon Production, i subvencionuar nga Qendra Kinematografike e Kosovës.
  • Si ndikon konsumi i tepruar i alkoolit në shëndetin e trurit

    Si ndikon konsumi i tepruar i alkoolit në shëndetin e trurit

    Një studim i ri ka zbuluar se personat që konsumojnë rregullisht alkool mund të përjetojnë goditje më të rrezikshme dhe rreth një dekadë më herët sesa ata që pinë më pak.

    Sipas studimit, individët që konsumonin tre ose më shumë pije alkoolike në ditë kishin më shumë gjasa të pësonin hemorragji intrakraniale – një formë fatale e goditjes në tru e shkaktuar nga gjakderdhja – në mënyrë më të rëndë dhe në moshë më të re krahasuar me pijësit e moderuar.

    Studimi thekson gjithashtu se pijësit e rëndë ishin më të prirë të shfaqnin shenja të sëmundjes së enëve të vogla të gjakut në tru, e cila lidhet me rrezikun e shtuar për demencë.

    “Pijet e tepruara të alkoolit jo vetëm që rrisin ashpërsinë e goditjeve nga gjakderdhja, por gjithashtu përshpejtojnë dëmtimin e enëve të vogla të trurit,” tha Dr. Edip Gurol, neurolog në Universitetin e Harvardit dhe një nga autorët e studimit.

    Studimi, i publikuar në revistën “Neurology”, përfshiu 1,600 të rritur me moshë mesatare 75 vjeç, të hospitalizuar për hemorragji intrakraniale. Rezultatet treguan se pijësit e rëndë kishin një moshë mesatare prej 64 vjetësh në momentin e goditjes, krahasuar me 75 vjet për ata që konsumonin më pak alkool. Për më tepër, hemorragjitë e tyre ishin mesatarisht 70% më të mëdha.

    Analizat mjekësore zbuluan se pijësit e rëndë kishin numër më të ulët të pllakave të gjakut dhe presion të lartë të gjakut në momentin e pranimit në spital – faktorë që mund të ndikojnë në ashpërsinë dhe shpejtësinë e rikuperimit nga goditjet.

    Megjithëse studimi kishte disa kufizime, si analiza e të dhënave në një moment të vetëm dhe mungesa e informacionit për zakonet e konsumit gjatë jetës, autorët theksojnë rëndësinë e reduktimit të konsumit të alkoolit për ruajtjen e shëndetit të trurit.

    Dr. Gurol përfundoi:

    “Nxitja e ndryshimeve në stilin e jetesës, përfshirë ndalimin e alkoolit, duhet të jetë pjesë thelbësore e përpjekjeve për parandalimin e goditjeve, sidomos tek ata që janë në rrezik më të lartë.”

  • Jo luks, por nevojë: Pse truri ynë ka nevojë për pushime të rregullta

    Jo luks, por nevojë: Pse truri ynë ka nevojë për pushime të rregullta

    Shkenca po e bën gjithnjë e më të qartë se pushimet nuk janë luks, por një nevojë thelbësore për mirëqenien mendore, emocionale dhe fizike. Studimi i publikuar në Journal of Happiness Studies thekson se njerëzit që marrin pushime më shpesh – rreth shtatë herë në vit, edhe nëse bëhet fjalë për pushime të shkurtra – ndihen më të lumtur, më të qetë dhe më të motivuar në jetën e përditshme. Kjo ndodh sepse periudhat e shkëputjes i japin trurit mundësinë të rikuperohet nga stresi kronik i punës dhe i angazhimeve të përditshme.

    Pushimet, qoftë edhe vetëm për një fundjavë, ndryshojnë mënyrën si ndjehemi dhe si mendojmë. Kur largohemi për disa ditë nga rutina, trupi ul nivelin e kortizolit (hormoni i stresit), rritet niveli i dopaminës dhe serotoninës – substanca që lidhen me ndjenjat e kënaqësisë dhe qetësisë. Këto ndryshime biokimike përmirësojnë cilësinë e gjumit, fokusin dhe kreativitetin.

    Një aspekt tjetër i rëndësishëm është ndikimi në marrëdhënie: koha e kaluar me familjen, miqtë ose edhe vetëm, pa ndërprerje nga puna apo teknologjia, forcon ndjenjën e lidhjes dhe redukton ndjenjën e izolimit që shpesh vjen nga ritmet e shpejta të jetës moderne.

    Gjithashtu, studimet tregojnë se nuk ka rëndësi destinacioni – nuk është e nevojshme të udhëtosh në vende ekzotike apo të shpenzosh shumë. Edhe një fundjavë në një vend afër, një ditë në natyrë apo një pushim “në shtëpi” pa angazhime, mund të ketë të njëjtin efekt pozitiv, për sa kohë që arrin të shkëputesh plotësisht nga rutina dhe përgjegjësitë e zakonshme.

    Në përfundim, pushimet nuk janë një shpërblim që duhet merituar pas një viti të lodhshëm, por një pjesë e domosdoshme e kujdesit për veten. Marrja e pushimeve të shpeshta, sado të shkurtra, është një investim në shëndetin tonë mendor, në cilësinë e jetës dhe në aftësinë për të qenë më të pranishëm, kreativë dhe të lumtur.

  • Violeta Gashi, e reja që gjen qetësinë e shpirtit te 28 mace të saj

    Violeta Gashi, e reja që gjen qetësinë e shpirtit te 28 mace të saj

    Violeta është një grua e cila i ka pëlqyer macet që kur ishte një vajzë e vogël. Pavarësisht streseve të jetës ajo gjen ngushëllim tek to dhe tek qeni i saj. Është e padëgjuar më parë por ajo ka gjithsej 28 mace dhe i konsideron ato pjesë e shpirtit të saj.

    Dashuria ndaj kafshëve është forma më e pastër e dhembshurisë që mund të njohë njeriu. Çdo prekje, çdo shikim i butë nga një kafshë është një kujtesë e vogël se dashuria mund të gjendet edhe në heshtje. Violeta Gashi është një ndër personat që e ka kuptuar shumë mirë këtë, madje ajo gjithsej ka 28 mace dhe një qen I cili kujdeset për to.

    Për Violetën të duash një kafshë do të thotë të mësosh çfarë është besnikëria pa kushte, pasi ato nuk të gjykojnë, nuk të gënjejnë dhe nuk të tradhtojnë.

    Kronikën e plotë nga ATV, klikoni në linkun më poshtë: