Në Kosovë më 27 prill shënohet Dita Kombëtare e të Zhdukurve nga lufta e fundit 1998/99.
Sipas të dhënave zyrtare, 1.617 persona konsiderohen të zhdukur me forcë që nga lufta e fundit në Kosovë.
Qindra trupa të shqiptarëve të vrarë të Kosovës janë gjetur në varrezat masive në Serbi.
Gjatë luftës në Kosovë janë vrarë rreth 13.000 njerëz, janë zhvendosur mbi 800.000, ndërsa janë zhdukur rreth 6.000.
Në Ditën e të Zhdukurve të luftës së fundit në Kosovë, presidentja e vendit, Vjosa Osmani dhe zyra e kryeministrit do të bëjnë homazhe për personat e pagjetur ende, dhe do të organizojnë tubim përkujtimor.
Duke filluar nga ora 10:00 Osmani bën nderime te memoriali për të Pagjeturit, ndërsa zyra e Kryeministrit në bashkëpunim me Këshillin Koordinues të Asociacioneve Familjare të të Zhdukurve të Kosovës, Shoqatën “ 27 Prilli 1999 Mejë”, organizon homazhe pranë përmendores dedikuar personave të zhdukur me dhunë gjatë luftës.
Në ora 12:00 e para e shtetit bën homazhe në kompleksin memorial në Meje të Gjakovës si dhe merr pjesë në tubimin përkujtimor, që do ta organizojë zyra e kryeministrit në bashkëpunim me Këshillin Koordinues të Asociacioneve Familjare të të Zhdukurve të Kosovës, Shoqatën “ 27 Prilli 1999 Mejë”.
Ndonëse shumë lokacione në territorin e Serbisë janë bërë gërmime për gjetjen e trupave të viktimave të zhdukur me dhunë gjatë luftës së fundit në Kosovë, të njëjtat ende figurojnë të papërfunduara edhe 24 vjet pas luftës, raporton Ekonomia Online.
Fajtor për këtë po konsiderohet Serbia për mosbashkëpunim, ndërsa ndihmë në identifikimin e lokacioneve kanë dhënë bashkësia ndërkombëtare me ofrimin e pamjeve satelitore të kryera gjatë bombardimit të Serbisë nga NATO.
Për zbardhjen e fatit të tyre, shpresë mbesin gërmimet e reja në lokacione që dyshohen për varreza masive.
E krahas vrasjes, ka raste kur viktimat janë varrosur në dy lokacione të ndryshme, me qëllim të humbjes së gjurmëve.
Në një intervistë për Ekonomia Online, Kushtrim Gara nga Komisioni Qeveritar për Persona të Zhdukur dyshon se trupat tjerë të zhdukur me dhunë gjendjen në Serbi. Këtë e bazon në hapësirat e gërmimeve që janë kryer në Kosovë.
“Përkundër gjetjeve gjatë vitit 2001 dhe zhvarrosjes të më shumë se 900 viktimave të luftës, prapë mbesin lokacione të papërfunduara për ne. Në rastet e identifikimit të viktimave të masakrave që janë kryer nga forcat serbe gjatë luftës në Kosovë, ne kemi ende viktima nga këto masakra që janë listën e personave të zhdukur. Pra pjesa më e madhe viktimave është gjetur në lokacionin në Batajnicë, në lokacionin e Petrovosello por kemi ende në listën e personave të zhdukur viktimave nga këto masakra dhe tash nëse ne po kryejmë gërmime brenda territorit të Kosovës dhe nuk po arrijmë t’i gjejmë mbetjet mortore të këtyre viktimave, atëherë pashmangshëm që adresa mbeten këto lokacione”, ka thënë Gara.
Krahas vrasjes e zhdukjes me dhunë, forcat serbe janë munduar edhe t’i asgjësojnë trupat e pajetë të shqiptarëve. Gara ka përmendur një rast kur viktima është gjetur në dy lokacione.
“Në rastin e varrezës masive në Rudnicë, kemi zhvarrosur mbetje mortore të 54 viktimave në masakrën e Rezallës, një viktimë e masakrës së Çikatovës dhe nga rasti i Zabeli i Ultë i Drenasit. Ndërsa në rastin e Kishevakut, janë zhvarrosur mbetje mortore të 9-të viktimave, përfshirë 7-të identifikime të reja për 7-të persona që vazhdonin të ishin në listën e personave të zhdukur nga masakra e Rezallës dhe dy raste ribashkimi me viktimat e zhvarrosur në Rudnicë. Pra e njëjta viktimë është gjetur në dy varreza masive si pasojë të veprimeve të palës serbe që t’i asgjësojnë edhe kufomat e viktimave për asgjësimin e gjurmëve të krimit. Prandaj edhe përkundër rezultateve në vitin 2014 në Rudnicë dhe gjatë viteve 2020-21 në Kizhevakë, rasti i Rashkës prapë mbetet rast i papërfunduar për ne”, u shpreh Gara për EO.
E ndihmë në identifikimin e lokacioneve kanë dhënë edhe imazhet satelitore të kryera gjatë bombardimeve nga NATO. Gara përmend rastin kur imazhet satelitore kapin pamjet e punimeve në një lokacion që dyshohet se janë varrosur viktima të luftës së fundit në Kosovë.
“Kruciale në saktësimin e lokacioneve kanë qenë imazhet satelitore, ku mbi bazën e këtyre pamjeve shihej saktësisht ndryshimi i sipërfaqes së dheut gjatë kohës luftës. Pra në një kohë kur Serbia bombardohej nga NATO-ja për të ndalë gjenocidin në Kosovë, sigurisht që është e pakuptueshme që të punohej në një gurore gjatë muajit prill-qershor të 99-ës dhe arsyeja e punëve në atë gurore ka qenë pikërisht varrosja e kufomave të viktimave të luftës së vrarë nga masakrat e kryera nga forcat serbe në Kosovë”, u shpreh Gara.
Kushtrim Gara nga Komisioni Qeveritar për të Pagjeturit në kuadër të Qeverisë së Kosovës, ka thënë se këtë vit kanë arritur të gërmojnë në 15 lokacione me qëllim të zbardhjes së rasteve të personave të zhdukur me dhunë gjatë luftës.
Ndonëse këtë vit e quan më dinamik në adresimin e informatave për gjetjen e personave të zhdukur, Gara është i rezervuar për të dhëna e shifra të personave që kanë arritur t’i identifikojnë.
Ndërsa sfidë për ta mbetet mungesa e informacioneve të besueshme.
E që nga përfundimi i luftës e deri më sot, Komisioni Qeveritar për të Pagjeturit kanë arritur t’i kryejnë mbi 2700 lokacione në Kosovë.
Gara ka thënë se shkaku i kushteve atmosferike dhe sezonit të dimrit, aktualisht po hasin në vështirësi të adresimit të lokacioneve të reja.
“Edhe ky vit karakterizohet me një përpjekje dhe një angazhim në kuptim të adresimit të informatave me qëllim të realizimit të gërmimeve të nevojshme në lokacionet tanimë të shënuara në Republikën e Kosovës, karakterizohet vit me një dinamik të jashtëzakonshme në adresimin e çdo informate që do të mund të kontribuonte në zgjidhjen e cilido rast të personave të zhdukur me forcë. Sipas të dhënave që tani i kemi si institucione, gjatë këtij viti janë të paktën 15 lokacione të adresuara në kuptimin e gërmimeve vlerësuese. Tani për shkak edhe të sezonës së dimrit do të kemi vështirësi në rast të adresimit të lokacioneve me qëllim të gërmimeve por sigurisht se këtë fazë jemi duke punuar në kuptim të trajtimit të shqyrtimit të analizimit të të dhënave që kemi siguru gjatë këtyre muajve dhe pastaj për ndjekjen e procedurave për të siguruar urdhëresë nga gjykatat kompetente”, u shpreh Gara.
Gara thotë se kanë arritur t’i përfundojnë dhjetëra mostra të ADN-së të personave të zhdukur. Disa thotë se janë në përputhje me familjarë dhe se po presin t’i njoftojnë edhe familjarët.
“Nga eshtrat e zhvarrosura gjatë këtij viti janë dërguar me dhjetëra mostra për analiza të ADN-së në Komisionin Ndërkombëtar të Personave të Zhdukur, disa prej të cilave janë kthyer raporte të përputhshmërisë, mirëpo për shumicën e tyre jemi ende në pritje të rezultateve të ADN-së dhe sigurisht që rezultatet do t’i pranojmë gjatë vitit 2024 dhe do të veprohet me njoftimin e familjeve të personave të identifikuar”, thotë Gara.
E që nga përfundimi i luftës, ky Komision ka arritur që t’i kryejë më shumë se 2700 lokacione në tërë Republikën e Kosovës. Ndonëse këtë proces nuk dëshiron ta përkthejë në terma statistikor, Gara thotë se kanë arritur të gërmojnë në një perimetër prej katër kilometra katrorë.
“Edhe vitin 2023 por edhe vitet paraprake, sfidë në këtë proces jo vetëm në luftën e Kosovës por edhe në luftërat tjera në Evropë e më tutje, mbetet sfidë mungesa e informacioneve të besueshme. Edhe gjatë vitit 2023 por edhe viteve paraprake, Republika e Kosovës vazhdon të mbetet shembull në rajon dhe më gjerë për mënyrën e trajtimit të çdo informate që mund të kontribuonte në zgjidhjen e rasteve të personave të zhdukur. Gjatë këtyre 25 viteve pas luftës, Republika e Kosovës brenda territorit të saj janë adresuar në kuptim të gërmimit vlerësues më shumë se 2700 lokacione që i bie në kuptim statistikor, i bie që çdo 4 km2 ka pasur një lokacion që ne e kemi gërmuar”, thotë Gara.