Bazuar në të dhënat e Agjencisë së Statistikave të Kosovës (ASK), numri i lindjeve në Kosovë vazhdon të ketë rënie nga viti në vit.
Sipas sociologut Jeton Brajshori, janë dy faktorë kryesor në rënien e lindjeve në Kosovë, statusi ekonomik dhe fuqizimi i gruas.
Ai në emisionin A LIVE në ATV, përmendi se tani është rritur edhe kostoja e rritjes së fëmijëve.
“Te statusi socio-ekonimik, normalisht se duhet të flitet për papunësinë, duhet të flitet për planifikimin familjar. Kemi martesat e hershme. Sot e kemi edhe koston më të lartë të fëmijëve për t’i rritur. Po ashtu, sot edhe fëmijët të cilët lindin janë më të shëndetshëm dhe nuk janë si më herët të cilët kemi pasur mortalitet shumë të madh edhe gjatë lindjes, por edhe pas lindjes. Në këtë mënyrë është dashur që familjet të bëjnë planifikime tjera, të bëjnë fëmijë më shumë për shkak të mortalitetit që ka qenë në lindje. Mirëpo, sot fatmirësisht, me zbulimin e vaksinave të shumta, nuk kemi probleme të tilla, por është rritur kostoja e rritjes së fëmijëve. Kur flasim te papunësia, atëherë në qoftë se je i papunë, si mund të planifikosh familje”, tha Brajshori. /atvlive.tv
Sociologu Jeton Brajshori, në emisionin A LIVE në ATV, duke komentuar vendimin për uniform në shkolla, tha se drejtoritë e Arsimit nëpër komuna si dhe Ministria e Arsimit do të duhej ta bënin obligative bartjen e uniformës.
“Me aq sa kam parë unë nëpër shkolla, rregullorja e shkollës e obligon, pra në qoftë se është marrë vendim nga Këshilli Drejtues i Shkollës, të ketë uniformë, pra në shkolla është kod i veshjes. Mendoj se edhe drejtoria e Arsimit e komunave, edhe Ministria e Arsimit do të duhej që ta bënte obligative bartjen e uniformës”, tha Brajshori.
Ai tha se, në rast që prindërit më kushte jo të mira ekonomike nuk mund t’i mbulojnë shpenzimet e uniformave, do të duhej të ndërhynte shteti, në mënyrë që të gjithë nxënësit të kenë uniforma.
“Ka raste kur prindërit ankohen se uniforma është paksa e shtrenjtë, mirëpo edhe në këtë rast mblidhen fonde nga shumica e klasës, pra dikush i ka kushtet më të mira ekonomike, i jep para më shumë dhe në këtë mënyrë mbulohet, apo ndoshta edhe shteti është dashur të reagojë në raste të tilla, të identifikohen personat të cilët nuk kanë mundësi dhe t’iu paguhet nga shteti uniforma, mirëpo uniforma gjithsesi duhet të jetë nëpër shkolla”, tha Brajshori. /atvlive.tv
Intervistën e tij të plotë në A LIVE, e gjeni në videon më poshtë:
Sociologu Jeton Brajshori, në një prononcim për ATV-në, duke komentuar rezultatin e dobët të nxënësve të Kosovës në “PISA”, tha se një trend i tillë i rënies së rezultateve shihet të jetë prezentë edhe në gjithë Evropën.
Ai përmend se rrjtet sociale, ndër ta TikTok-u dhe Intelegjenca Artificiale ChatGPT, janë ndër shkaktarët kryesor të rënies së interesimit të nxënësve për të mësuar.
“Është e vërtetë që rezultatet kanë qenë shumë të dobëta, pra ato rezultate të cilat i kemi parë dje, mirëpo realisht në qoftë se i shohim në të gjitha vendet e Evropës, ka në përgjithësi në gjithë Evropën rënie të rezultateve, për arsye se shumica, edhe tek ne por edhe më gjerë, fëmijët sot nuk është që merren shumë me lexime, mirëpo më shumë kalojnë kohë në tiktok, pra merren me rrjete sociale dhe tanimë e kemi edhe ChatGPT-në, e cila është një formë e mirë e ndihmesës së nxënësve për të arritur diçka, të ketë pista të reja të hulumtimit, mirëpo edhe të keq përdoret dhe të përdoret vetëm për gjëra të tilla, atëherë e shohim në praktikë se rezultatet janë të dobëta”, tha Brajshori.
Sipas tij, për të shënuar progres në këtë drejtim, duhet të zhvillohet më shumë mendimi kritik, duke filluar nga familja e pastaj të vazhdojë edhe nëpër shkolla.
“Çka nënkuptojmë me analfabetizëm 80 për qind funksional, analfabetizëm funksional është kur personi di shkrim lexim mirë, por nuk di të mendojë. Nuk e kemi të zhvilluar mendimin kritik, gjë të cilën duhet ta fillojmë që nga familja, në shkollë dhe të vazhdojmë tutje t’i zgjerojmë njohuritë tona vetë”, tha Brajshori. /atvlive.tv
Për muaj me radhë, po bënte plan se si t’i vriste nxënësit e klasës së tij në një shkollë në Pejë. Por plani i B.M, 16 vjeçar u parandalua të shtunën nga Policia e Kosovës që e hetoi dhe e prangosi. Me rastin tani po merret prokuroria speciale.
Ky incident ka nxitur një debat më të gjerë për çështjen kritike të bullizmit dhe pasojat e tij tek të rinjtë tanë.
Në një intervistë të drejtpërdrejtë në emisionin A LIVE në ATV, sociologu Jeton Brajshori ndau pikëpamjet e tij për këtë ngjarje shqetësuese.
“Realisht ky është një lajm shumë i tmerrshëm, pra të cilin e kemi marrë këto ditëve të fundit, ndërsa fatmirësisht akti nuk është kryer. Pra, ky është një plus i madh, sepse ka arritur që të ketë preventivë sa i përket këtij rasti. Ajo çfarë mund të them në start është që ne realisht kemi dështu si prindër, kemi dështu si familje, kemi dështuar si shkollë, kemi dështuar komplet si shoqëri. Nuk e them këtë në rastin e personit i cili ka dashur ta bëjë aktin, por për personat të cilët e kanë pruar një vendim të tillë që ta bëjë ky. Pra, personat të cilët kanë bullizuar në vazhdimësi, kanë shkaktuar dëme ndoshta të pariparueshme te ky i ri, për arsye se nuk është lehtë për një person, i cili me siguri se ndoshta është edhe tip introvert, për arsye se tipat introvertë janë ata të cilët atakohen më shumë nga bullizuesit. Pra, thjesht ka qenë një diçka që ka qenë e paimagjinueshme për ne deri më sot. Ne kemi pa mes shutit në Shtetet e Bashkuara të Amerikës, e kemi pasur rastin në Serbi që ka ndodhë, mirëpo edhe atë qysh atëherë është shtruar pyetja se a mund të ndodhë tek ne. Fatmirësisht, pra po them, është parandaluar diçka, mirëpo si shoqëri kemi dështuar totalisht”, tha Brajshori.
Ai përmendi edhe rolin që mund të kenë video lojërat tek të rinjtë, për të ndërmarrë akte të tilla.
“Zakonisht personat të cilët kanë probleme familjare, shohin dhunë në familje, kanë probleme të ndryshme socio ekonomike janë të prirur që të bëhen bullizues apo e kundërta. Siç duket, ne ende jemi në fazën fillestare të hetimeve dhe nuk e dimë saktë se si ka rrjedhur gjërat më herët, pra si ka si e ka pasur statusin në familje personi, a i ka prind të divorcuam, po prapëseprapë kjo nuk e ç’bënë atë që personat nuk duhet të bullizojnë. Me siguri se personi ka qenë i bullizuar, qoftë në mënyrë verbale, qoftë në mënyrë fizike apo përmes rrjeteve sociale dhe në këtë mënyrë kur e marrim parasysh edhe siguria tek ne, çalon shumë dhe ka shumë armë pa leje, atëherë ka pasur edhe të le që të sigurojë armë me pra dhe të bëjë plane që ta kryejë aktin. Po ashtu, edhe ndikim në këtë të mendosh, pra një mënyrë të tillë për të bërë një vrasje masive ndikojnë edhe video-lojëra të shumta, si PUBG, Counter Strike dhe gjëra të cilat pra i luajnë vazhdimisht të tinxherët tanë”, vlerësoi Brajshori.
Ai tha se prindërit duhet të kenë më shumë komunikim me fëmijët e tyre, në mënyrë që ata të jenë më të edukur kur dalin nga shtëpia.
“Secili prind duhtet të flasë me fëmijët e tyre qysh në fëmijërinë e hershme, pra të mësohet që secili person ka të drejtë në familjen e vet, për brenda familjes të bëjë disa probleme të vogla, mirëpo në rrugë, në shkollë, atëhere ndryshojnë rregullat, duhet të jemi të edukur, duhet të jemi të rrespektuar dhe në këtë mënyrë, të mos shkaktojmë lëndime qoftë fizike, qoftë psiqike te personat e tjerë, për arsye se askush nga ne nuk dëshiron që të na ndodhë një gjë e tillë. Pra, prindërit duhet në konsultim me mësimdhënësit dhe psikologin e shkollës të krijojnë atë trekëndëshin e dijes dhe të parandalimit dhe të flitet vazhdimisht për dukuritë negative, sepse këta persona më vonë pra merren me sjellje delikuente, ndërsa duhet të cekim edhe atë që prindërit duhet t’i dëgjojnë shumë fëmijët e tyre, të diskutoj të tyre të bëjnë gjëra të tilla pa dëshirën e tyre dhe në këtë mënyrë besoj që në një të ardhme të afërt duhet të bëhen edhe hulumtime empirike, atëherë do të dalim me rezultate më të sakta”, tha Brajshori. /atvlive.tv
Kosova, me një popullsi prej mbi 1 milion banorësh, ka përjetuar një situatë shqetësuese në lidhje me numrin e vrasjeve. Pa kaluar shtatori, numri i vrasjeve këtë vit, thuajse ka arritur numrin e vrasjeve të vitit 2022. Këtë vit, vetëm deri me 4 shtator në Kosovë janë regjistruar 19 vrasje.
Lidhur me këto statistika, sociologu Jeton Brajshori, në emisionin “A LIVE” në ATV, tha se fajin kryesor e ka sistemi gjyqësor, i cili sipas tij, po dështon t’i penalizojë kriminelët dhe personat të cilët mbajnë armë pa leje.
“Për arsye se kemi shumë tipa të ndryshëm të vrasësve, pra nga sociopatë, psikopatë, persona të ndryshëm dhe e kemi pasur këtë rastin e fundit që ishte në Prizren, pra për një pusetë që ka qenë diçka jashtëzakonisht absurde, të mirët jeta ndokujt për një pusetë. Çka është ende diçka më e randë, çka mund të ceki është se, është kryer vrasje në prani të gruas dhe vajzës. Kur i kemi pasur ne më herët disa zakone që vrasjet nuk duhet të ndodhin në prani të grave apo fëmijëve, për arsye se kjo nuk përkon nuk ka përku me statusin kanunor të cilin e kemi patur më herët dhe fatmirësisht sot këto gjana duhet të kapërcehen, por dështimi i gjyqësisë që t’i penalizojë kriminelët dhe personat të cilët mbajnë armë pa leje, ne do të kemi vazhdimisht vrasje të tilla, kur e kemi parasysh se i kemi edhe afërsisht 1000 recidivistë të cilët enden të lirë në rrugët e Kosovës, normalisht që krimi vetëm pritet që të ndodhë. Jo që në njëfarë mënyre po ua la fajin, po automatikisht ata janë fajtorë”, tha Brajshori.
Ai tha se ajo çka është më shqetësuesja lidhur me këto raste është se në shoqërinë tonë, vrasjet kanë filluar të bëhen normalitet.
“Ekzistojnë faktorë të ndryshëm të cilët e dërgojnë një person të bëjë vrasje, pra që nga problemet me shëndetin mendor, nga problemet e trashëguara më herët, nëse ka me persona të tjerë, po ashtu edhe vrasja në afekt, mirëpo ajo çka është shqetësuese për shoqërinë tonë është se, thjesht vrasjet kanë filluar të bëhen normalitet në shoqërinë tonë. Kjo është ajo e cila është më shqetësuesja për momentin, për arsye se kemi pasur shumë vrasje dhe thjesht njerëzit janë duke marrur si normale që mund të ndodhë një vrasje”, tha Brajshori. /atvlive.tv
Më shumë detaje rreth kësaj çështje i gjeni në emisionin “A LIVE”, të cilin e gjeni në videon më poshtë:
